رمان بینوایان اثر ویکتور هوگو؛ معرفی، خلاصه داستان، تحلیل شخصیت‌ها و ۱۰۰ جمله برگزیده

همه چیز درباره رمان بینوایان ویکتور هوگو؛ شاهکاری جاودانه در ادبیات جهان

«تا زمانی که به خاطر نظام اجتماعی، جهنم‌هایی مصنوعی بر روی زمین وجود داشته باشد… کتاب‌هایی از این دست شاید بی‌فایده نباشند.» این جمله‌ای است که ویکتور هوگو در مقدمه‌ی رمان «بینوایان» نوشته و نشان می‌دهد که او خلق این شاهکار را یک رسالت انسانی می‌دانسته است. بیش از یک قرن و نیم از انتشار این اثر می‌گذرد، اما همچنان یکی از خوانده‌شده‌ترین و تأثیرگذارترین رمان‌های تاریخ ادبیات به شمار می‌رود. در این گزارش از روزانه، به بررسی تمام ابعاد این شاهکار جاویدان می‌پردازیم.

معرفی کلی کتاب بینوایان

بینوایان (به فرانسوی: Les Misérables) یک رمان تاریخی فرانسوی نوشته‌ی ویکتور هوگو است که اولین بار در سال ۱۸۶۲ منتشر شد و به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین رمان‌های قرن نوزدهم و حتی تمام تاریخ ادبیات شناخته می‌شود. این کتاب در ۵ جلد نوشته شده است که شامل: فانتین، کوزت، ماریوس، ترانه کوچک پلومه و حماسه کوچک سن‌دنی، و ژان والژان است. نسخه اصلی آن حدود ۱۹۰۰ صفحه دارد و جزو طولانی‌ترین آثار ادبیات داستانی جهان محسوب می‌شود که حتی دارای طولانی‌ترین جمله با ۸۰۰ کلمه است. این رمان از آغاز شورش ژوئن در پاریسِ سال ۱۸۱۵ تا به‌ثمر رسیدن آن در سال ۱۸۳۲، زندگی شخصیت‌های مختلف، به‌ویژه زندانی آزاد شده‌ای به نام ژان والژان را روایت می‌کند.

ویکتور هوگو؛ نویسنده‌ای که بینوایان را خلق کرد

ویکتور-ماری هوگو (Victor-Marie Hugo) در ۲۶ فوریه ۱۸۰۲ در شهر بزانسون فرانسه متولد شد و در ۲۲ مه ۱۸۸۵ در پاریس درگذشت. او شاعر، رمان‌نویس، نمایشنامه‌نویس، مقاله‌نویس و سیاستمدار فرانسوی و از مهم‌ترین چهره‌های مکتب رمانتیسم در ادبیات اروپا بود.

هوگو که در جوانی سلطنت‌طلب بود، با گذشت دهه‌ها به جمهوری‌خواهی گرایش پیدا کرد و در سیاست نیز فعالیت داشت. تبعید طولانی‌مدت او به‌دلیل مخالفت با ناپلئون سوم، دوران پرباری در نویسندگی‌اش بود. از برجسته‌ترین آثار او می‌توان به «بینوایان» (۱۸۶۲)، «گوژپشت نوتردام» (۱۸۳۱)، «کارگران دریا»، «مردی که می‌خندد» و «آخرین روز یک محکوم» اشاره کرد. مشهورترین کارهای هوگو در خارج از فرانسه «بینوایان» و «گوژپشت نوتردام» است، در حالی که در فرانسه وی را بیشتر با مجموعه اشعارش می‌شناسند.

هوگو پس از بازگشت به فرانسه، به نمادی ملی تبدیل شد و با تشییعی باشکوه در پاریس، در پانتئون به خاک سپرده شد. آثار او به مسائل سیاسی، اجتماعی و گرایش‌های هنری زمان خود می‌پرداخت و ضدیتش با حکومت مطلقه و جایگاه ادبی بلندش، او را به چهره‌ای نمادین در تاریخ فرانسه تبدیل کرده است.

داستان کتاب بینوایان: از فقر تا رستگاری

ژان والژان، مردی فقیر و میانسال، به‌خاطر دزدیدن یک قرص نان برای سیر کردن خواهر و فرزندانش به زندان افتاد و پس از چند بار فرار ناموفق، جمعاً ۱۹ سال از عمر خود را در زندان با اعمال شاقه گذراند. پس از آزادی، با جامع‌ای روبه‌رو می‌شود که او را طرد می‌کند. هیچ هتلی حاضر نیست به او پناه بدهد، تا این‌که با اسقف مهربانی به نام «میری‌یِل» (موسیو بِنوِن) آشنا می‌شود. اسقف بدون هیچ چشم‌داشتی از او پذیرایی می‌کند. ژان والژان در نیمه‌شب، وسایل نقره‌ای اسقف را می‌دزدد و فرار می‌کند، اما دستگیر شده و نزد اسقف بازگردانده می‌شود. اسقف به جای تنبیه، شمعدان‌های نقره را نیز به او می‌بخشد و او را به خاطر روحش آزاد می‌کند. این بخشش بزرگ، مسیر زندگی ژان والژان را برای همیشه تغییر می‌دهد.

ژان والژان با هویتی تازه به نام «موسیو مادلن» به شهر دیگری می‌رود، با راه‌اندازی کارخانه‌ای موفق، ثروتمند و حتی شهردار آن شهر می‌شود و به انسانی نیک‌سرشت بدل می‌گردد. اما گذشته‌اش در قامت بازرس «ژاور»، پلیسی سختگیر و بی‌چون‌وچرا که قانون را مطلق می‌داند، همچنان در تعقیب اوست.

در گوشه‌ای دیگر از قصه، «فانتین»، زنی تنها و رنج‌کشیده، در جستجوی لقمه‌ای نان برای دخترش «کوزت»، تن به سقوط و تحقیر می‌دهد. او کوزت را به میخانهداری فریبکار به نام «تناردیه» می‌سپارد و برای تأمین هزینه‌های دخترش، مجبور می‌شود موهایش را بفروشد، دندان‌هایش را بکشد و نهایتاً به فحشا روی آورد. سرنوشت این زن با ژان والژان گره می‌خورد و والژان که متأثر از سرنوشت دلخراش فانتین است، پس از مرگ او تبدیل به پدرخوانده‌ای فداکار برای کوزت می‌شود و او را از چنگال تناردیه‌ها می‌رهاند.

سال‌ها بعد، کوزت جوان و زیبا شده و عاشق جوانی انقلابی به نام «ماریوس پونتمرسی» می‌شود. در همین حال، انقلاب ۱۸۳۲ پاریس درگرفته و ماریوس در نبردی شرکت می‌کند. ژان والژان که از عشق کوزت آگاه است، برای نجات ماریوس به میدان نبرد می‌رود و او را از مرگ حتمی نجات می‌دهد. سرانجام، بازرس ژاور که در مواجهه با رحمت و بخشش بی‌پایان ژان والژان، با تناقض عمیق میان قانون و رحمت روبه‌رو می‌شود، نمی‌تواند این تعارض را تحمل کند و خود را به رودخانه می‌اندازد. ژان والژان نیز پس از آن‌که کوزت و ماریوس را به یکدیگر می‌رساند و حقیقت را برایشان فاش می‌کند، در آرامش و در کنار آن‌ها از دنیا می‌رود. سرانجام این رمان با درگذشت ژان والژان و دفن او در کنار فانتین به پایان می‌رسد.

شخصیت‌های کلیدی رمان بینوایان

رمان «بینوایان» شخصیت‌هایی به‌غایت پیچیده و انسانی دارد که هر کدام نماینده یک گروه اجتماعی، سمبل مفاهیم متضاد اخلاقی و حتی انگاره‌های کهن‌الگویی هستند.

بیوگرافی ویکتور هوگو نویسنده معروف؛ از شروع فعالیت تا معرفی آثار معروف

۱. ژان والژان (Jean Valjean) – قهرمان اصلی داستان

ژان والژان (که به نام‌های موسیو مادلن، اولتیم فاچلونت و … نیز شناخته می‌شود) اصلی‌ترین شخصیت رمان است؛ مردی که به‌خاطر دزدیدن یک قرص نان به نوزده سال زندان محکوم شد. پس از آزادی، با بخشش اسقف میری‌یِل، دگرگون می‌شود و تمام عمرش را صرف نیکی و کمک به دیگران می‌کند. او نماد رستگاری، فداکاری و عشق بی‌چشم‌داشت است.

۲. ژاور (Javert) – تعقیب‌کننده بی‌امان

ژاور، بازرس پلیس، دشمن قسم‌خورده ژان والژان است. او قانون را مطلق می‌داند و جایی برای بخشش و رحمت قائل نیست. شخصیت ژاور نماد نظام قضایی خشک و بی‌انعطاف و تقابل «قانون» با «رحمت» است.

۳. فانتین (Fantine) – نماد مادران فداکار

فانتین، زنی زیبا و ساده‌دل است که برای تأمین هزینه‌های دخترش کوزت، به فحشا کشیده می‌شود. او نماد قربانیان بی‌گناه نظام اجتماعی ناعادلانه است و داستانش یکی از تأثیرگذارترین بخش‌های رمان به شمار می‌رود.

۴. کوزت (Cosette) – نماد عشق و امید

کوزت دختر فانتین است که دوران کودکی سختی را زیر دست تناردیه‌ها سپری می‌کند، تا این‌که ژان والژان او را نجات می‌دهد و مانند دختر خود بزرگش می‌کند. او نماد امید، عشق و نسل آینده‌ای است که از تاریکی فقر رهایی می‌یابد.

۵. ماریوس پونتمرسی (Marius Pontmercy) – جوان انقلابی

ماریوس، جوانی ایده‌آلیست و انقلابی است که عاشق کوزت می‌شود. او در تظاهرات دانشجوییِ ضدسلطنت در پاریس (۱۸۳۲) شرکت می‌کند و نقش مهمی در بخش‌های پایانی رمان ایفا می‌کند. ماریوس نماد آرمان‌خواهی نسل جوان است.

۶. تناردیه‌ها (Thénardiers) – نماد پلیدی و طمع

تناردیه و همسرش، صاحبان میخانه‌ای هستند که کوزت در کودکی به آن‌ها سپرده می‌شود. آن‌ها آدم‌هایی فرصت‌طلب، حریص و دروغگو هستند و نماد زشتی‌های اخلاقی و سودجویی انسان‌ها در جامعه محسوب می‌شوند.

۷. اسقف میری‌یِل (Bishop Myriel) – پیرمرد با ایمان و مهربان

اسقف میری‌یِل (که با نام موسیو بِنوِن نیز شناخته می‌شود) پیرمردی روحانی و بخشنده است که با مهربانی و بخشش بی‌نظیر خود، مسیر زندگی ژان والژان را برای همیشه تغییر می‌دهد و به او فرصت دوباره‌ای برای زندگی می‌بخشد.

تحلیل و تفسیر کتاب بینوایان

بینوایان از جمله رمان‌هایی است که با گذشت حدود ۱۵۰ سال از نگارش آن، هنوز جزء پرخواننده‌ترین‌هاست و حتی در فهرست صد رمان برتر جهان قرار می‌گیرد. هوگو در خلق این اثر، تمامی تجربه خود از انسان را به کار گرفت و با دیدی تاریخی کوشید مسائل و مشکلات گریبانگیر جامعه‌اش را به تصویر بکشد. ویکتور هوگو اندیشه‌های فلسفی خود را در رمان اجتماعی بینوایان مطرح می‌کند؛ رمانی که فلسفه، روانشناسی، جامعه‌شناسی و تاریخ در آن درهم تنیده شده است.

این رمان به همان اندازه که خوشخوان و سازگار با مذاق مخاطب عام است، به همان میزان برای مخاطب خاص و منتقد ارزشمند خواهد بود. شخصیت‌های پرداخت‌شده در این داستان به‌گونه‌ای در داستان جای داده شده‌اند که دنیّت انسان و صعود او را به قله‌های رفیع انسانیت روایت کنند. هوگو در توصیف خود از کتاب نوشته است: «کتابی که خواننده در این دم پیش چشم دارد، از آغاز تا انجام… عبارت است از حرکت از بد به سوی خوب، فساد سوی حیات، حیوانیت سوی وظیفه، دوزخ سوی ملکوت… در آغاز اژدها، و سرانجام فرشته.»

این رمان مضامین گوناگونی دارد: عدالت و ظلم، رستگاری و بخشش، عشق و ایثار، مبارزه با فقر و انقلاب و آزادی. هوگو در این کتاب به بررسی بی‌عدالتی‌های نظام قضایی، فقر، فساد سیاسی و تأثیرات انقلاب بر جامعه فرانسه می‌پردازد. «بینوایان» نه فقط یک داستان، بلکه مجموع‌ای از تأملات عمیق درباره عدالت، ایمان و مسئولیت اجتماعی است.

ویکتور هوگو در «بینوایان» از زبانی غنی، شاعرانه و فلسفی استفاده کرده است. ساختار این رمان گسترده و چندلایه است و شامل روایت‌های تاریخی، اجتماعی و شخصی می‌شود. توصیفات دقیق او از پاریس، نبردهای تاریخی و جزئیات زندگی طبقات مختلف جامعه، اثری واقع‌گرایانه و در عین حال شاعرانه خلق کرده است.

بازار و فروش کتاب بینوایان در جهان و ایران

کتاب بینوایان بلافاصله پس از انتشار در سال ۱۸۶۲ با استقبال بی‌نظیری روبه‌رو شد و به سرعت به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های جهان تبدیل شد. این رمان به زبان‌های متعددی ترجمه و در نقاط مختلف دنیا منتشر شده است. محبوبیت این کتاب تا آنجاست که مقام معظم رهبری سال‌ها پیش درباره آن فرموده‌اند: «به نظر من بینوایان ویکتور هوگو برترین رمانی است که در طول تاریخ نوشته شده است… من می‌گویم بینوایان یک معجزه است در عالم رمان‌نویسی، در عالم کتاب‌نویسی. واقعاً یک معجزه است… این بینوایان کتاب جامعه‌شناسی است، کتاب تاریخی است، کتاب انتقادی است، کتاب الهی است، کتاب محبت و عاطفه و عشق است.»

استقبال و ترجمه‌های فارسی در ایران

در ایران نیز اقبال به «بینوایان» کم‌نظیر است. مترجمان متقدم ایرانی از یک سده قبل با آثار ویکتور هوگو آشنایی پیدا کرده بودند. به اعتبار بسیاری از منابع موجود، یوسف اعتصامی (پدر پروین اعتصامی) نخستین مترجم کتاب بینوایان بوده است، البته او تنها به ترجمه یک جلد از این کتاب تحت عنوان «تیره‌بختان» اهتمام کرده بود.

انتشارات امیرکبیر اعلام کرده است که ترجمه حسینقلی مستعان از بینوایان سومین کتاب پرفروش این ناشر در نمایشگاه کتاب تهران بوده است. انتشارات هرمس نیز با عرضه مداوم آثار هوگو با ترجمه محمدرضا پارسایار سهم قابل‌توجهی در توجه دوباره به بینوایان در سال‌های اخیر داشته است. در نمایشگاه کتاب تهران، میان کتاب‌های پرفروش، اقبال از دو ترجمه جدید و قدیمی رمان «بینوایان» از نشر امیرکبیر و هرمس نشان از تداوم توجه نسل‌های جوان کتابخوان به این اثر داشت.

جدول ترجمه‌های معروف کتاب بینوایان در ایران

جایزه و موفقیت‌های جهانی بینوایان

اگرچه رمان بینوایان در زمان خود برندهٔ جوایز ادبی خاصی نشد (چرا که ساختار جوایز ادبی در قرن نوزدهم به شکل امروزی نبود)، اما تأثیر و محبوبیت آن خود بزرگ‌ترین جایزه برای این اثر بوده است. جایزهٔ واقعی بینوایان، ماندگاری بیش از ۱۶۰ ساله و حضور در صدر فهرست بزرگ‌ترین رمان‌های تاریخ است.

جدول رکوردها و افتخارات کتاب بینوایان

شاهکار هوگو به‌طور مداوم در نظرسنجی‌های «بهترین کتاب‌های تاریخ» (مانند فهرست‌های BBC، Le Monde و کتابخانه مدرن) قرار داشته و نمرات بالایی از سوی منتقدان و خوانندگان در وبسایت‌هایی مانند Goodreads کسب کرده است.

اقتباس‌های سینمایی و تلویزیونی از بینوایان

بینوایان از طریق فیلم، برنامه‌های تلویزیونی و تئاتر به اقبال عمومی فراوان دست یافت.

بریده‌هایی از “کتاب آخرین روز یک محکوم” اثر شاهکار ویکتور هوگو

جدول مهم‌ترین اقتباس‌ها

موزیکال «بینوایان» نه‌تنها در تئاترهای برادوی و وست‌اند لندن با موفقیتی عظیم روبه‌رو شد، بلکه تبدیل به نمادی فرهنگی برای نسل‌های متعددی از مخاطبان شده است. آهنگ‌هایی مانند «I Dreamed a Dream» و «Do You Hear the People Sing?» به‌تنهایی شهرتی جهانی دارند.

۱۰۰ جمله برگزیده و ماندگار از کتاب بینوایان

بینوایان مملو از جملات قصار، نغز و تأمل‌برانگیزی است که هر کدام به‌تنهایی می‌توانند ساعتی تفکر و تعمق را برانگیزند.

۱. «بزرگ‌ترین خوشبختی زندگی، اطمینان از دوست داشته شدن است؛ دوست داشته شدن برای خودمان، حتی در عین ناامیدی از خودمان.»

۲. «حتی تاریک‌ترین شب هم به پایان می‌رسد و خورشید طلوع می‌کند.»

۳. «برای کسانی که دوستشان داریم، هرگز کار زیادی انجام نمی‌دهیم.»

۴. «بدبختی، مربی استعداد است.»

۵. «اگر چیزی برای نان‌دادن به یک انسان نداشته باشی، چیزی جز نان خود را به او بده.»

۶. «دوست داشتن یا دوست داشته شدن، خود به خودی خود کافی است. دیگر هیچ چیز نمی‌خواهی.» – از رمان «بینوایان»

۷. «به مرگ راضی شدن، به فتح نائل شدن است.»

۸. «یک کتاب، یک باغ است، یک باغ سیار که می‌توانی آن را در جیب بگذاری.»

۹. «فقر در جوانی اگر به موفقیت منتهی شود، هم ارادهٔ آدمی را به تلاش وا می‌دارد و هم روح انسان را اعتلا می‌بخشد.»

۱۰. «آزادی ما از نقطه‌ای شروع می‌شود که آزادی دیگران پایان می‌یابد.»

۱۱. «هیچ چیز به اندازه یک آرزوی نافرجام روح آدمی را خرد و ویران نمی‌کند.»

۱۲. «انسان‌هایی که به راستی بزرگند، کسانی‌اند که خود را خدمتگزار همه می‌دانند.»

۱۳. «کسی که از ته دل می‌بخشد، نه تنها دیگری را آزاد می‌کند، خود را نیز از بند کینه رها می‌سازد.»

۱۴. «مهربانی، زبان نابینایان است.»

۱۵. «آنچه تاریخ را می‌سازد، اشک‌های مردم است، نه نام پادشاهان.»

۱۶. «آدم‌های خوشبخت حق ندارند دیگران را به خاطر بدبختیشان سرزنش کنند.»

۱۷. «پیروزی واقعی جان آدمی، فکر کردن است.»

۱۸. «زندگی یعنی داشتن چراغی روشن در دست و پشت کردن به تاریکی.»

۱۹. «پیمودن راه راستی شجاعت می‌خواهد، اما ایستادن بر آن شجاعتی صدچندان.»

۲۰. «قانون می‌تواند یک انسان را محکوم کند، اما تنها عشق است که می‌تواند او را بازگرداند.»

۲۱. «هیچ چیز مثل فقر آدمی را به فکر فرو نمی‌برد و مثل ثروت او را غافل نمی‌کند.»

۲۲. «صدقه دادن به فقیر، قرض دادن به خداست.»

۲۳. «بهترین راه برای دانستن اینکه واقعاً زنده‌ای یا نه، این است که بدانی برای چه کسی زندگی می‌کنی.»

۲۴. «زندگی یعنی گره زدن روزهای خود به رویای فردایی بهتر.»

۲۵. «انسان‌ها از روی لباس‌هایشان قضاوت می‌کنند، نه از روی آبرویشان.»

۲۶. «تعارف و خوشامدگویی، گاهی لطیف‌ترین شکل دروغ است.»

۲۷. «شرط اول رفاقت، وفاداری است و شرط دوم، گذشت.»

۲۸. «عشق یعنی آن‌قدر به کسی خیره شوی که دیگر دنیا را نبینی.»

۲۹. «آن که از دیگران متنفر است، بیش از همه از خود نفرت دارد.»

۳۰. «سکوت، گاهی فریاد بلندی است که هیچ‌کس نمی‌شنود.»

۳۱. «کسی که در دامن فقر و رنج رشد کرده، مهربانی را بهتر می‌فهمد و از آن بهتر قدردانی می‌کند.»

۳۲. «بخشیدن یعنی بپذیری که همهٔ انسان‌ها در یک کشتی‌اند و غرق شدن یکی، غرق شدن همه است.»

۳۳. «اگر کسی را به راستی دوست داشته باشی، هرگز برای معذرت‌خواهی دیر نیست.»

۳۴. «اندوه یعنی نبود امید و امید یعنی شیرینی پیش از کام‌گیری.»

۳۵. «قوی‌ترین نیروی جهان، نیروی یک عشق بی‌چشم‌داشت است.»

۳۶. «آدم‌ها گاهی چنان در دام فقر گرفتار می‌شوند که دیگر حتی رویای رهایی را هم نمی‌بینند.»

۳۷. «جهل مادر فقر است و فقر، مادر تمام گناهان.»

۳۸. «مهم نیست که چقدر زمین خورده‌ای، مهم آن است که دوباره برخیزی و راهت را ادامه دهی.»

۳۹. «خوبی‌ها هرگز به خاک نمی‌افتند، همیشه در گوشه‌ای از قلب‌ها جوانه می‌زنند.»

۴۰. «اگر نور امید در دل کسی خاموش شده، محبت می‌تواند دوباره آن را روشن کند.»

۴۱. «بهترین سلاح در برابر ظلم، نه شمشیر و خشم، بلکه بخشش و مهربانی است.»

۴۲. «برای رستگاری هیچ‌گاه دیر نیست، تا وقتی که دل زنده است.»

۴۳. «هر بار که به کسی فرصت دوباره می‌دهی، یک بار دیگر به خودت فرصت زندگی داده‌ای.»

۴۴. «کسی که در بدترین شرایط هم انسانیت خود را حفظ می‌کند، قهرمان واقعی است.»

۴۵. «غم‌ها مثل ابرها هستند؛ می‌آیند و می‌روند، اما آسمان همیشه بالای سرشان باقی می‌ماند.»

۴۶. «اگر می‌توانی به کسی کمک کنی، کمک کن. روزی ممکن است تو همان کسی باشی که به کمک نیاز دارد.»

۴۷. «بزرگ‌ترین دشمن انسان، جهل اوست؛ نه دشمنی که رو در روی اوست.»

۴۸. «آن‌که راه عشق پیش می‌گیرد، هیچ‌گاه گم نمی‌شود، حتی اگر نقشه راهی نداشته باشد.»

۴۹. «محکوم کردن یک انسان، بدون درک رنج‌هایی که کشیده، بزرگ‌ترین بی‌عدالتی است.»

۵۰. «بخشیدن، نه‌تنها آلام دیگران را درمان می‌کند، که زخم‌های روح خودت را هم مرهم می‌گذارد.»

۵۱. «همیشه کسانی هستند که حتی در تاریک‌ترین لحظات، چراغی برای روشن کردن راه دیگران برمی‌افروزند.»

۵۲. «یک لحظه محبت می‌تواند تلخی یک عمر را از یاد ببرد.»

۵۳. «آدم‌ها خیلی زود فراموش می‌کنند که پشت هر جنایت، یک رنج بزرگ نهفته است.»

۵۴. «نیکی را نمی‌توان در یک روز به کسی یاد داد، اما با یک کار می‌توان آن را در دلش کاشت.»

۵۵. «عشق، نه قفل دارد نه کلید، فقط در است که باز می‌شود یا می‌ماند بسته.»

۵۶. «کسی که طعم فقر را چشیده باشد، لذت بخشش را بهتر از دیگران می‌فهمد.»

۵۷. «هر قطره اشکی که از روی مهر ریخته شود، جایی در آسمان به ستاره تبدیل می‌شود.»

۵۸. «تو نمی‌توانی گذشته را تغییر دهی، اما می‌توانی انتخاب کنی که آینده‌ات چگونه باشد.»

۵۹. «تنها کسانی که در تاریکی بوده‌اند، قدر نور را می‌دانند.»

۶۰. «هیچ گناهی بزرگ‌تر از آن نیست که توبه‌ای صادقانه نتواند آن را پاک کند.»

۶۱. «بزرگ‌ترین ثروت، داشتن کسی است که بتوانی بی‌هیچ ترسی، تمام گریه‌هایت را در آغوشش بریزی.»

۶۲. «اگر روزی احساس کردی که هیچ‌کس به دردت نمی‌رسد، بدان که خدا هنوز هست.»

۶۳. «عدالت بدون عشق، فقط یک قانون سرد و بی‌روح است.»

۶۴. «فقر فقط پوشاک تن انسان را فرسوده نمی‌کند، روح او را هم فرسایش می‌دهد.»

۶۵. «اگر بخواهی انسان باشی، هرگز نباید از انسان بودن دست بکشی.»

۶۶. «انسان‌ها گاهی چنان به رنج عادت می‌کنند که دیگر حتی به فکر رهایی نیستند.»

۶۷. «زیباترین غروب‌ها، آن‌هایی هستند که بعد از طوفان بیایند.»

۶۸. «کسی که فقط به خودش فکر می‌کند، هرگز نمی‌تواند معنای واقعی زندگی را بفهمد.»

۶۹. «بزرگی یعنی وقتی می‌توانی بردی، اما ترجیح می‌دهی ببازی تا کسی شکست نخورد.»

۷۰. «رحمت چراغی است که در تاریک‌ترین کوچه‌ها هم می‌تواند راه را روشن کند.»

۷۱. «مهربانی به کسی که سزاوارش نیست، گاهی بزرگ‌ترین مهربانی است.»

۷۲. «انسان‌ها فرشته نیستند که هرگز گناه نکنند، اما می‌توانند مثل فرشته توبه کنند.»

۷۳. «جایی که عشق نباشد، همه چیز پوچ و بی‌معناست.»

۷۴. «تنها کسی که به راستی بخشیده، لذت آزادی را چشیده است.»

۷۵. «قدرت واقعی در این نیست که بتوانی بزنی، در این است که بتوانی ببخشی.»

۷۶. «هر روز صبح که از خواب بیدار می‌شوی، فرصت داری که انسان بهتری باشی.»

۷۷. «پشیمانی نه برای گذشته است، برای فرصت‌هایی است که برای جبران از دست داده‌ای.»

۷۸. «اگر می‌توانی زندگی کسی را آسان‌تر کنی، زندگی تو هم آسان‌تر خواهد شد.»

سخنان ویکتور هوگو نویسنده و داستان نویس معروف با عکس نوشته از جملات وی

۷۹. «انسان‌ها از تنهایی می‌ترسند، اما از قضاوت دیگران بیشتر می‌ترسند.»

۸۰. «تاریکی نه با شمشیر و نیزه، که با نور و ایمان شکست می‌خورد.»

۸۱. «کسی که راه امید را گم کرده، شاید هنوز راه عشق را بلد باشد.»

۸۲. «هر کسی در زندگی خود فرشته‌ای دارد؛ گاهی این فرشته کسی است که از راه می‌رسد و تمام مسیر را عوض می‌کند.»

۸۳. «سرنوشت انسان‌ها گاهی در دست کسانی است که هرگز نمی‌شناسیمشان.»

۸۴. «شب، هرچقدر هم طولانی باشد، بالاخره به صبح می‌رسد.»

۸۵. «بخشش، همان نوری است که تاریکی را از دلها می‌زداید.»

۸۶. «برای شاد بودن، نه به ثروت نیاز داری، نه به قدرت؛ فقط به قلبی پر از عشق.»

۸۷. «انسان هرگز به اندازه زمانی که در فقر است، آدم بودن را نمی‌آموزد.»

۸۸. «گاهی یک تصمیم کوچک می‌تواند سرنوشت یک زندگی را تغییر دهد.»

۸۹. «بهترین راه برای خوشحال کردن خود، خوشحال کردن دیگران است.»

۹۰. «کسی که به دیگران ایمان دارد، هرگز تنها نیست.»

۹۱. «انسان‌ها وقتی می‌توانند دگرگون شوند که کسی به آنها باور داشته باشد.»

۹۲. «هیچ رازی برای همیشه پنهان نمی‌ماند، بالاخره روزی فاش می‌شود، چه بخواهیم چه نخواهیم.»

۹۳. «عشق حقیقی، عشقی است که حتی پس از سال‌ها، هنوز تازه و جوان است.»

۹۴. «زندگی فقط یک بار به ما فرصت می‌دهد؛ پس باید آن را با عشق و انسانیت پر کنیم.»

۹۵. «هیچ کار نیکی کوچک نیست، و هیچ نیکی ناچیزی بی‌فایده نیست.»

۹۶. «اگر می‌توانی مانعی از سر راه کسی برداری، این کار را بکن. روزی ممکن است نوبت تو باشد.»

۹۷. «شاید در دنیا چیزهای زیادی هست که از دست داده‌ای، اما آنچه هنوز داری، باارزش‌تر از چیزی است که نداری.»

۹۸. «قدردان چیزهای ساده باش؛ خورشید، باران، نفس کشیدن… و عشق بی‌آلایش.»

۹۹. «هر روز خورشید به همه یکسان می‌تابد، چه فقیر، چه غنی؛ و این بزرگ‌ترین درس عدالت است.»

۱۰۰. و سرانجام به قول خود ویکتور هوگو: «تا آن هنگام که جهل و فقر در جهان ریشه‌کن نشود، کتاب‌هایی از این دست سودمند خواهد بود.»

جمع‌بندی؛ چرا هنوز باید بینوایان را خواند؟

رمان «بینوایان» را می‌توان از جهات مختلف مورد بررسی قرار داد: اثری حماسی و دراماتیک با طرحی پیچیده و پرکشش، جامعه‌شناختی که تصویری بی‌رحمانه و در عین حال شاعرانه از فقر، بی‌عدالتی و نابرابری‌های اجتماعی قرن نوزدهم فرانسه ارائه می‌دهد، روان‌شناختی با شخصیت‌هایی که هر کدام نماد کنش‌ها و واکنش‌های پیچیده انسانی هستند، فلسفی با بررسی مفاهیمی چون خوب و بد، قانون و رحمت، عدالت و عشق، و سرانجام اثری معنوی و دینی که از رستگاری انسان از طریق بخشش و عشق خداوند سخن می‌گوید.

این شاهکار فراتر از یک رمان، یک بیانیهٔ انسانی است علیه تمام ظلم‌ها، فقرها و بی‌عدالتی‌ها. همان‌طور که هوگو خود در مقدمهٔ کتاب نوشته است: «تا زمانی که به خاطر قوانین و رسوم اجتماعی، جهنم‌های مصنوعی بر روی زمین وجود داشته باشد… کتاب‌هایی از این دست شاید بی‌فایده نباشند.» بیش از یک قرن و نیم بعد، این کلمات هنوز هم قدرت تأثیرگذاری خود را حفظ کرده‌اند.

بریده هایی از کتاب بر باد رفته اثر مارگارت میچل (رمان عاشقانه تاریخی)