غزل شماره ۱۰۹ از غزلیات سعدی (بیا بیا که مرا با تو ماجرایی هست با تفسیر)
غزل شماره ۱۰۹ از غزلیات شیخ اجل سعدی، با مطلعِ «بیا بیا که مرا با تو ماجرایی هست…»، یکی از عاشقانهترین و عتابآمیزترین سرودههای این شاعر بزرگ است که در آن، عاشق با معشوقِ خود به گفتوگو مینشیند و از او میخواهد تا اگر خطایی از او سر زده، آشکارا بگوید. «ماجرا» در فرهنگ صوفیه، به معنای نشستن دو دلخورده و گفتنِ تمامِ ناگفتهها تا رسیدن به صلح و صفا است و سعدی با همین واژه، فضایی از صمیمیت و درددل را میگشاید . در ادامه، شاعر از بیحساب دل بردنِ معشوق گلایه میکند و با تصاویر «توانگر و گدا» و «کام دشمن»، به جورِ روزگار و بیوفاییِ یار اشاره مینماید. در پایان، با تخلصِ «سعدی» و سوگند به جانِ دوست، اعلام میکند که در اعتقاد او، جز کوی دوست جایی وجود ندارد . در این بخش، ضمن ارائهٔ متن کامل این غزل و تفسیر روان و ساده از تکبیتهای آن، به بررسی درونمایهٔ گله و آشتی، پایداری در عشق و نگاهِ عارفانهٔ سعدی به مقامِ «فنا» خواهیم پرداخت.

غزل زیبای سعدی
بیا بیا که مرا با تو ماجرایی هست
بگوی اگر گنهی رفت و گر خطایی هست
روا بود که چنین بیحساب دل ببری؟
مکن که مظلمه خلق را جزایی هست
توانگران را عیبی نباشد ار وقتی
نظر کنند که در کوی ما گدایی هست
به کام دشمن و بیگانه رفت چندین روز
ز دوستان نشنیدم که آشنایی هست
کسی نماند که بر درد من نبخشاید
کسی نگفت که بیرون از این دوایی هست
هزار نوبت اگر خاطرم بشورانی
از این طرف که منم همچنان صفایی هست
به دود آتش ماخولیا دماغ بسوخت
هنوز جهل مصور که کیمیایی هست
به کام دل نرسیدیم و جان به حلق رسید
و گر به کام رسد همچنان رجایی هست
به جان دوست که در اعتقاد سعدی نیست
که در جهان به جز از کوی دوست جایی هست
غزل شماره ۱۰۸ از غزلیات سعدی / مرا خود با تو چیزی در میان هست با تفسیر
تفسیر این شعر

این غزل از سعدی شیرازی، یکی از پرشورترین، عاشقانهترین و عارفانهترین سرودههای اوست. سعدی در این شعر با زبانی ساده و شورانگیز، از عشق به معشوق، از ماجرای دل، از مظلمه و جزا، از توانگران و گدایان، و از کوی دوست سخن میگوید. او میگوید که بیا که مرا با تو ماجرایی هست و اگر گناهی رفته، بگو. در پایان، به جان دوست قسم میخورد که در اعتقاد سعدی نیست که در جهان، جز کوی دوست جایی باشد.
فضای کلی غزل
سعدی در این غزل با لحنی عاشقانه و عارفانه، به چند نکته اشاره میکند:
– ماجرای دل – مرا با تو ماجرایی هست.
– گناه و خطا – اگر گناهی رفته، بگو.
– دل بردن بیحساب – روا نیست که چنین بیحساب دل ببری.
– مظلمه و جزا – مظلمه خلق را جزایی هست.
– توانگران و گدایان – توانگران را عیبی نیست اگر به گدایان کوی ما نظر کنند.
– دشمن و بیگانه – به کام دشمن و بیگانه رفت چندین روز.
– درد و دوا – کسی نگفت که بیرون از این، دوایی هست.
– صفا – از این طرف که منم، همچنان صفایی هست.
– دود آتش و ماخولیا – دود آتش، دماغ را بسوخت و هنوز جهل مصور است.
– کام دل – به کام دل نرسیدیم و جان به حلق رسید.
– کوی دوست – در اعتقاد سعدی نیست که در جهان، جز کوی دوست جایی باشد.
تفسیر بیتبهبیت
بیت اول:
«بیا بیا که مرا با تو ماجرایی هست / بگوی اگر گنهی رفت و گر خطایی هست»
– بیا بیا که مرا با تو ماجرایی هست،
– بگو اگر گناهی رفته یا خطایی هست.
نکته: سعدی از معشوق میخواهد که بیاید و ماجرای دل را بشنود و اگر گناهی رفته، بگوید.
غزل شماره ۱۰۷ از غزلیات سعدی؛ صبحدم خاکی به صحرا برد باد از کوی دوست با تفسیر
بیت دوم:
«روا بود که چنین بیحساب دل ببری؟ / مکن که مظلمه خلق را جزایی هست»
– رواست که چنین بیحساب دل ببری؟
– مکن، زیرا مظلمه (ستم) خلق را جزایی هست.
نکته: معشوق بیحساب دل میبرد و سعدی میگوید که مظلمه خلق، جزایی دارد.
بیت سوم:
«توانگران را عیبی نباشد ار وقتی / نظر کنند که در کوی ما گدایی هست»
– توانگران را عیبی نیست اگر وقتی،
– نظر کنند که در کوی ما گدایی هست.
نکته: توانگران میتوانند به گدایان کوی سعدی نظر کنند.
بیت چهارم:
«به کام دشمن و بیگانه رفت چندین روز / ز دوستان نشنیدم که آشنایی هست»
– چندین روز به کام دشمن و بیگانه رفت،
– از دوستان نشنیدم که آشنایی هست.
نکته: روزها به کام دشمن و بیگانه گذشت و از دوستان خبری نشد.
بیت پنجم:
«کسی نماند که بر درد من نبخشاید / کسی نگفت که بیرون از این دوایی هست»
– کسی نماند که بر درد من نبخشاید،
– کسی نگفت که بیرون از این، دوایی هست.
نکته: همه بر درد سعدی میبخشایند، اما کسی دوایی نشان نمیدهد.
بیت ششم:
«هزار نوبت اگر خاطرم بشورانی / از این طرف که منم همچنان صفایی هست»
– هزار بار اگر خاطرم را بشورانی،
– از این طرف که منم، همچنان صفایی هست.
نکته: حتی اگر معشوق هزار بار خاطر سعدی را بشوراند، از طرف او همچنان صفا هست.
بیت هفتم:
«به دود آتش ماخولیا دماغ بسوخت / هنوز جهل مصور که کیمیایی هست»
– دود آتش ماخولیا (مالیخولیا)، دماغ را سوخت،
– هنوز جهل مصور (نادانی مجسم) که کیمیایی هست.
نکته: دود آتش مالیخولیا، دماغ سعدی را سوخت و هنوز نادانی، کیمیا را باور دارد.
بیت هشتم:
«به کام دل نرسیدیم و جان به حلق رسید / و گر به کام رسد همچنان رجایی هست»
– به کام دل نرسیدیم و جان به حلق رسید،
– و اگر به کام رسد، همچنان امیدی هست.
نکته: سعدی به کام دل نرسید و جانش به حلق رسید، اما اگر به کام رسد، امیدوار است.
غزل شماره ۱۰۶ از غزلیات سعدی | شادی به روزگار گدایان کوی دوست + تفسیر
بیت نهم (مقطع):
«به جان دوست که در اعتقاد سعدی نیست / که در جهان به جز از کوی دوست جایی هست»
– به جان دوست قسم، که در اعتقاد سعدی نیست،
– که در جهان، جز کوی دوست، جایی باشد.
نکته: سعدی به جان دوست قسم میخورد که در اعتقاد او، جز کوی دوست، جایی در جهان نیست.
تحلیل عمیقتر
۱. ماجرای دل
سعدی با معشوق ماجرایی دارد و از او میخواهد که بیاید و بشنود.
۲. گناه و خطا
اگر گناهی رفته، باید گفته شود. این نشان از صداقت سعدی دارد.
۳. دل بردن بیحساب
معشوق بیحساب دل میبرد و سعدی میگوید که مظلمه خلق، جزایی دارد.
۴. مظلمه و جزا
مظلمه (ستم) خلق، جزایی دارد و معشوق نباید بیحساب دل ببرد.
۵. توانگران و گدایان
توانگران میتوانند به گدایان کوی سعدی نظر کنند. این نشان از فروتنی سعدی دارد.
۶. دشمن و بیگانه
روزها به کام دشمن و بیگانه گذشت و از دوستان خبری نشد.
۷. درد و دوا
همه بر درد سعدی میبخشایند، اما کسی دوایی نشان نمیدهد.
۸. صفا
از طرف سعدی همچنان صفا هست، حتی اگر معشوق هزار بار خاطرش را بشوراند.
۹. دود آتش و ماخولیا
دود آتش مالیخولیا، دماغ سعدی را سوخت و هنوز نادانی، کیمیا را باور دارد.
۱۰. کام دل
سعدی به کام دل نرسید و جانش به حلق رسید، اما اگر به کام رسد، امیدوار است.
۱۱. کوی دوست
در اعتقاد سعدی، جز کوی دوست، جایی در جهان نیست.
خلاصه به زبان ساده
سعدی میگوید:
بیا بیا که مرا با تو ماجرایی هست. بگو اگر گناهی رفته یا خطایی هست.
روا بود که چنین بیحساب دل ببری؟ مکن، زیرا مظلمه خلق را جزایی هست.
توانگران را عیبی نیست اگر به گدایان کوی ما نظر کنند.
چندین روز به کام دشمن و بیگانه رفت و از دوستان خبری نشد.
کسی نماند که بر درد من نبخشاید، اما کسی نگفت که دوایی هست.
هزار بار اگر خاطرم را بشورانی، از این طرف که منم، همچنان صفایی هست.
دود آتش مالیخولیا، دماغ را سوخت و هنوز نادانی، کیمیا را باور دارد.
به کام دل نرسیدیم و جان به حلق رسید. و اگر به کام رسد، همچنان امیدی هست.
به جان دوست قسم، که در اعتقاد سعدی نیست که در جهان، جز کوی دوست، جایی باشد.
نکته پایانی
این غزل سعدی، سرود عشق، امید و وفاداری است. سعدی در این شعر، با زبانی ساده و شورانگیز، از ماجرای دل، از گناه و خطا، از دل بردن بیحساب، از مظلمه و جزا، از توانگران و گدایان، و از کوی دوست سخن میگوید. او میگوید که بیا که مرا با تو ماجرایی هست و اگر گناهی رفته، بگو. در پایان، به جان دوست قسم میخورد که در اعتقاد او، جز کوی دوست، جایی در جهان نیست. این غزل، یکی از بهترین نمونههای شعر عاشقانه و عارفانهی سعدی است که در آن، عشق، امید و وفاداری به زیبایی به تصویر کشیده شده است.
غزل شماره ۱۰۵ از غزلیات سعدی (آب حیات من است خاک سر کوی دوست)










