رباعی شماره ۴۱ از رباعیات خیام، گویند کسان بهشت با حور خوش است + تفسیر

رباعی شماره ۴۱ از رباعیات حکیم عمر خیام نیشابوری، با مطلعِ «گویند کسان بهشت با حور خوش است…»، یکی از مشهورترین و بحث‌برانگیزترین سروده‌های این فیلسوف و ریاضیدان بزرگ است که در آن، شاعر با زبانی صریح و طنزآمیز، لذت‌های نقد و ملموسِ دنیا را بر وعده‌های نسیه و دورِ آخرت ترجیح می‌دهد. خیام در این رباعی، «آب انگور» (نماد شادی و لذتِ حال) را در برابر «حور و بهشت» (نماد وعده‌های آینده) قرار می‌دهد و با تمثیلِ «آواز دهل که از دور خوش است»، هشدار می‌دهد که وعده‌های دور، فریبنده‌اند و نباید نقدِ امروز را فدای نسیهٔ فردا کرد . در این بخش از سایت، ضمن ارائهٔ متن کامل این رباعی و تفسیر روان و ساده از آن، به بررسی درون‌مایهٔ غنیمت‌شماریِ لحظه‌ها، نقدِ وعده‌های دور، و نگاهِ فلسفیِ خیام به «نقد» و «نسیه» خواهیم پرداخت.

رباعی شماره ۴۱

گویند کسان بهشت با حور خوش است

من می‌گویم که آب انگور خوش است

این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار

که‌آواز دهل شنیدن از دور خوش است

رباعیات بیشتر از خیام: رباعی شماره ۴۰ از رباعیات خیام | رباعی شماره ۳۹ از رباعیات خیام

تفسیر این شعر

این رباعی از حکیم عمر خیام نیشابوری، یکی از جسورانه‌ترین، رندانه‌ترین و تأمل‌برانگیزترین سروده‌های اوست. خیام در این شعر با زبانی ساده و طنزآمیز، به مقایسه‌ی بهشت موعود با لذت‌های دنیوی می‌پردازد. او می‌گوید که مردم می‌گویند بهشت با حور خوش است، اما من می‌گویم آب انگور (شراب) خوش است. این نقد (لذت دنیوی) را بگیر و از آن نسیه (بهشت موعود) دست بردار، زیرا «آواز دهل شنیدن از دور خوش است».

 فضای کلی رباعی

خیام در این رباعی به چند نکته اساسی اشاره می‌کند:

– بهشت با حور – مردم می‌گویند بهشت با حور خوش است.

– آب انگور – خیام می‌گوید آب انگور (شراب) خوش است.

– نقد و نسیه – نقد (لذت دنیوی) را بگیر و نسیه (بهشت موعود) را رها کن.

– آواز دهل از دور – آواز دهل از دور خوش است (یعنی وعده‌های دور، جذابیت ظاهری دارند اما واقعیت ندارند).

 تفسیر بیت‌به‌بیت

 مصراع اول:

«گویند کسان بهشت با حور خوش است»

– مردم می‌گویند که بهشت با حور (حوریان) خوش است.

– این اشاره به وعده‌های بهشت و حوریان در باورهای مذهبی دارد.

 مصراع دوم:

«من می‌گویم که آب انگور خوش است»

– من می‌گویم که آب انگور (شراب) خوش است.

– خیام لذت دنیوی (شراب) را بر وعده‌ی بهشت ترجیح می‌دهد.

 مصراع سوم:

«این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار»

– این نقد (لذت دنیوی) را بگیر و از آن نسیه (بهشت موعود) دست بردار.

– خیام می‌گوید که لذت دنیوی، نقد و حاضر است، اما بهشت، نسیه و دور.

 مصراع چهارم:

«که‌آواز دهل شنیدن از دور خوش است»

– زیرا آواز دهل (طبل) از دور خوش است.

– یعنی وعده‌های دور، جذابیت ظاهری دارند اما واقعیت ندارند.

رباعیات بیشتر از خیام: رباعی شماره ۳۸ از رباعیات خیام | رباعی شماره ۳۷ از رباعیات خیام

 تحلیل عمیق‌تر

 ۱. بهشت با حور

خیام به وعده‌های بهشت و حوریان اشاره می‌کند که در باورهای مذهبی وجود دارد. این وعده‌ها، نسیه و دور هستند.

 ۲. آب انگور

خیام لذت دنیوی (شراب) را بر وعده‌ی بهشت ترجیح می‌دهد. این نشان از نگاه دنیوی و لذت‌گرایانه‌ی او دارد.

 ۳. نقد و نسیه

خیام می‌گوید که لذت دنیوی، نقد و حاضر است، اما بهشت، نسیه و دور. پس بهتر است که نقد را بگیریم و نسیه را رها کنیم.

 ۴. آواز دهل از دور

وعده‌های دور، جذابیت ظاهری دارند اما واقعیت ندارند. آواز دهل از دور خوش است، اما وقتی نزدیک شوی، ممکن است ناخوشایند باشد.

 ۵. ترجیح لذت دنیوی

خیام لذت دنیوی را بر وعده بهشت ترجیح می‌دهد. این نشان از نگاه واقع‌بینانه و لذت‌گرایانه‌ی او دارد.

 خلاصه به زبان ساده

خیام می‌گوید:

مردم می‌گویند بهشت با حور خوش است، اما من می‌گویم آب انگور خوش است. این نقد (لذت دنیوی) را بگیر و از آن نسیه (بهشت موعود) دست بردار، زیرا آواز دهل شنیدن از دور خوش است.

 نکته پایانی

این رباعی خیام، سرود لذت‌گرایی، واقع‌بینی و طنز است. خیام در این شعر، با زبانی ساده و طنزآمیز، به مقایسه‌ی بهشت موعود با لذت‌های دنیوی می‌پردازد. او می‌گوید که مردم بهشت با حور را وعده می‌دهند، اما لذت دنیوی نقد و حاضر است. این رباعی، یکی از بهترین نمونه‌های شعر لذت‌گرا و فلسفی خیام است که در آن، نقد و نسیه، لذت دنیوی و وعده بهشت، به زیبایی به تصویر کشیده شده است.

رباعیات بیشتر از خیام: رباعی شماره ۳۶ از رباعیات خیام | رباعی شماره ۳۵ از رباعیات خیام