بلک فرایدی چیست؟ فلسفه جمعه سیاه (Black Friday) و خرید در این روز
با توجه به نزدیک شدن بلک فرایدی و تخفیفهای ویژه فروشگاههای بزرگ و کوچک، شاید این سوال در ذهن مشتریان شکل بگیرد که اصلا بلک فرایدی چیست؟! در این بخش از سایت ادبی و هنری روزانه قصد داریم نگاهی کامل بر این روز و ریشه بلک فرایدی داشته باشیم. در ادامه با ما همراه شوید.
فهرست موضوعات این مطلب
جمعه سیاه چیست؟
جمعهٔ سیاه یا بِلَک فرایدِی یا حراج جمعه در آمریکا بعد از روز شکرگزاری است که عملاً آخرین جمعهٔ ماه نوامبر بهشمار رفته و آغاز آیین خرید برای کریسمس حساب میشود.
در واقع جمعهٔ سیاه، یک روز تعطیل نیست. اما بیشتر شرکتها این اجازه را به کارکنان خود میدهند که این روز را مرخصی گرفته و به خرید سال نو بپردازند. سالها است که این روز، شلوغترین روز برای فروشندهها است. هر چند آمریکای شمالی محل اصلی رخداد این سنت است، اما همچون بسیاری از سنتهای دیگر این منطقه، این سنت نیز به کشورهای دیگر سرایت کردهاست. این روز به قدری اهمیت دارد که فروشگاهها پیش از ساعت ۴ صبح کار خود را آغاز کرده و مردم از همان زمان برای خرید به فروشگاه هجوم میآورند و باید تا پیش از آغاز شب خرید کرده باشند.
ریشه این روز
قرنهاست که واژه «سیاه» در فرهنگهای مختلف به عنوان نمادی از رویدادهای شوم و بدشگون مورد استفاده قرار میگیرد. در تاریخ ایالات متحده آمریکا، اصطلاح «جمعه سیاه» به یک رسوایی بزرگ در بازار طلا که در تاریخ ۲۴ سپتامبر ۱۸۶۹ اتفاق افتاد، اشاره دارد. این واقعه در دورهای رخ داد که پس از پایان جنگ داخلی آمریکا، که میان ایالات متحده و ایالات مؤتلفه جریان داشت، کشور وارد یک مرحله دوازده ساله بازسازی شد. در این دوران، ایالتهای جنوبی که در جنگ شکست خورده بودند، تحت تأثیر برنامههای بازسازی ایالتهای شمالی پیروز قرار گرفتند و تغییرات عمدهای در ساختار اقتصادی و اجتماعی آنها به وقوع پیوست.
در این میان، دو تن از زمینخواران و تاجران آن زمان به نامهای جِی دیک (Jay Dick) و جیمز فیسک (James Fisk) با انجام خریدهای کلان و انبوه، توانستند به طور موقت کنترل بازار طلا را به دست آورند. این دو نفر با استفاده از این انحصار، سودهای کلانی را به جیب زدند و به نوعی از وضعیت نابسامان اقتصادی آن دوران بهرهبرداری کردند. دولت وقت، که به موقع و به درستی متوجه این سوءاستفادهها نشده بود، اقدام به تزریق حجم بالایی از طلا به بازار کرد تا قیمت طلا را که به دلیل سوءاستفادههای مذکور کاهش یافته بود، دوباره تثبیت کند. اما این تلاشها ناکام ماند و در نهایت، زندگی بسیاری از مردم تحت تأثیر این بحران مالی و اقتصادی ویران شد. از آن روز به بعد، این واقعه به عنوان «جمعه سیاه» در تاریخ ثبت شد و یادآور یکی از تاریکترین لحظات اقتصادی کشور گردید.
فلسفه جمعه سیاه
فلسفه و بنیاد اصلی حراج جمعه سیاه بر پایه ارائه تخفیفهای چشمگیر بر روی تمامی کالاها استوار است. این تخفیفها به گونهای طراحی شدهاند که مشتریان را ترغیب کنند تا نیازهای خود را با هزینهای کمتر برطرف کنند، به ویژه در آستانه سال نو، و در عین حال به فروشگاهها کمک کنند تا انبارهای خود را از کالاهای اضافی خالی کنند، هرچند که این کار با حاشیه سودی کمتر انجام میشود. اما در سالهای اخیر، رقابت بین فروشندگان به حدی افزایش یافته است که مفهومی جدید به نام «Doorbuster» به وجود آمده است.
اما این اصطلاح Doorbuster به چه معنا است؟ همانطور که میدانید، واژه «Door» به معنای «در» و واژه «Buster» به معنای «انفجار» یا «شکستن» چیزی است. بنابراین، کالاهایی که با تخفیفهای ویژه عرضه میشوند، تحت عنوان Doorbuster شناخته میشوند. این نامگذاری به این دلیل است که این کالاها موجب ایجاد صفهای طولانی و شلوغیهای فراوان در پشت درهای فروشگاهها میشوند و در برخی موارد، حتی تراکم جمعیت مشتریان باعث شکسته شدن درهای فروشگاهها گردیده است.
کالاهای ویژه با تخفیف، واقعاً یکی از کاتالیزورهای اصلی حراج جمعه سیاه محسوب میشوند و توانایی جذب تعداد زیادی از مشتریان را دارند. این کالاها معمولاً شامل محصولات بسیار جذاب و پرطرفدار بازار هستند، نظیر گوشیهای هوشمند پرچمدار، تلویزیونهای بزرگ و پیشرفته، آخرین نسل دوربینهای عکاسی یا گرانقیمتترین لباسها که با تخفیفهایی باورنکردنی، حتی تا ۷۰ درصد کمتر از قیمت اصلی خود ارائه میشوند.
طبیعی است که فروشندگان برای برخی از این کالاها ممکن است حتی با ضرر نیز اقدام به فروش کنند، چرا که فروش انبوه آنها به هیچ وجه منطقی به نظر نمیرسد. به همین دلیل، تعداد این کالاهای ویژه با تخفیف (Doorbuster) معمولاً محدود است و اغلب در همان ثانیههای ابتدایی آغاز حراج به سرعت به پایان میرسند. این پدیده نه تنها نشاندهنده شدت رقابت در بازار خرید و فروش است، بلکه همچنین نمایانگر تمایل بیپایان مشتریان برای بهرهبرداری از فرصتهای استثنایی و خرید کالاهایی با قیمتهای فوقالعاده پایین میباشد.
بلک فرایدی در ایران
جمعه سیاه در ایران پدیدهای نوظهور است که از دهه ۱۳۹۰ به محبوبیت رسیده است. بر اساس گزارش روزنامه اعتماد، اولین بار در سال ۱۳۹۴، فروشگاه اینترنتی بامیلو حراجی مشابه بلکفرایدی را برگزار کرد و آن را «حراجمعه» نامید. این حراج با انتقادهای ایدئولوژیک برخی از فعالان سیاسی و رسانهها در کشور مواجه شده است.
اگرچه کریسمس جشن سال نو در ایران نیست و روزهای این مناسبت تعطیل نمیباشند، اما برخی از فروشگاههای اینترنتی و خردهفروشیها تخفیفهایی برای این روز ارائه میدهند. جمعه سیاه در ایران در شرایطی ظهور کرده که معمولاً در روزهای نزدیک به نوروز، فرصتی برای ارائه تخفیف از سوی فروشگاهها وجود ندارد. این پدیده از سوی جامعهشناسان و کارشناسان فرهنگی به عنوان نشانهای از رواج مصرفگرایی مورد انتقاد قرار گرفته است.
در این روز، خرید آنلاین به حدی افزایش مییابد که پهنای باند اینترنت در ایران با چالشهایی مواجه میشود و برخی وبگاهها دچار اختلال یا قطع ارتباط میشوند. به عنوان مثال، در جمعه سیاه سال ۱۴۰۲، فروشگاه اینترنتی دیجیکالا چهار میلیون و ۹۶۷ هزار کالا فروخت و ۹۷۵ هزار سفارش ثبت کرد. پس از دیجیکالا، اینستاگرام دومین وبگاه فروش آنلاین در این روز به شمار میرود. با این حال، نگرانیهایی درباره واقعی بودن تخفیفها و گزارشهایی از کلاهبرداری نیز وجود دارد.
در حالی که بلکفرایدی در بازار کالاهای فیزیکی با چالشهای فرهنگی و زمانی روبرو است، در صنعت گردشگری ایران به عنوان یک فرصت عمل میکند. فصل پاییز، به ویژه ماههای آبان و آذر، به طور سنتی «فصل کمسفر» محسوب میشود؛ زیرا مدارس باز هستند و هوا در بسیاری از مقاصد سرد میشود و تعطیلات رسمی کمی وجود دارد. در این شرایط، هتلها و اقامتگاهها با ضریب اشغال پایین روبرو هستند. بلکفرایدی در این زمینه یک «بازی دو سر برد» ایجاد میکند: مسافران به تخفیفهای قابل توجه دسترسی پیدا میکنند و اقامتگاهها نیز بخشی از رکود پاییز را جبران میکنند. جاجیگا برای نخستین بار این مدل را بهصورت ساختاریافته وارد بازار رزرو اقامتگاه در ایران کرد و همکاری گسترده میزبانان را به سمت این رویداد سوق داد.
تاثیر و اهمیت بلک فرایدی
بلک فرایدی (Black Friday) یکی از مهمترین رویدادهای تجاری سال در جهان و بهتازگی در ایران هم بسیار پررنگ شده است. در ادامه تأثیر و اهمیت آن را از زوایای مختلف بررسی میکنیم:
اهمیت اقتصادی و تجاری
– بزرگترین روز فروش سال: در آمریکا، بلک فرایدی معمولاً رکورد فروش خردهفروشی را میشکند. مثلاً در سال ۲۰۲۴، آمریکاییها فقط در بلک فرایدی بیش از ۹.۸ میلیارد دلار آنلاین خرید کردند.
– شروع فصل خرید کریسمس: تقریباً ۳۰-۴۰٪ فروش سالانه بسیاری از فروشگاهها در دوره نوامبر تا دسامبر (بلک فرایدی تا کریسمس) اتفاق میافتد.
– سودآوری فروشگاهها: خیلی از فروشگاهها که در طول سال «در قرمز» (زیانده) هستند، در بلک فرایدی «به سیاه» (سودده) میرسند – همینجاست که اسم «Black Friday» از حسابداری آمده (قرمز = ضرر، سیاه = سود).
تأثیر بر مصرفکننده
– تخفیفهای واقعی و چشمگیر: معمولاً ۵۰-۹۰٪ تخفیف روی محصولات الکترونیکی، لباس، لوازم خانگی و… دیده میشود.
– فرهنگ خرید هیجانی: بسیاری فقط چون «تخفیف هست» خرید میکنند، حتی اگر نیاز نداشته باشند (پدیده FOMO = Fear Of Missing Out).
– رشد خرید آنلاین: از سال ۲۰۲۰ به بعد، بلک فرایدی آنلاین (بهخصوص در سایمونز، آمازون، دیجیکالا و…) حتی از خرید حضوری پیشی گرفته.
وضعیت بلک فرایدی در ایران
– از حدود سال ۱۳۹۴-۱۳۹۵ دیجیکالا کمپین «یلدای تخفیفی» و بعد «بلک فرایدی» را راه انداخت و خیلی سریع فراگیر شد.
– اکنون تقریباً همه فروشگاههای آنلاین بزرگ (دیجیکالا، تکنولایف، زنبیل، بامیلو سابق، ترب، ایمالز و…) و حتی بسیاری از فروشگاههای فیزیکی کمپین بلک فرایدی دارند.
– در ایران معمولاً از چند روز قبل (گاهی از ۲۰ آبان) شروع میشود و تا سایبر ماندی (اولین دوشنبه بعد از بلک فرایدی) ادامه دارد.
– محبوبترین دستهها: موبایل و لوازم جانبی، لپتاپ، کنسول بازی، لوازم خانگی، لباس و آرایشی-بهداشتی.
تأثیرات منفی و انتقادها
– تخفیفهای دروغین: خیلی از فروشگاهها (بهخصوص در ایران) قیمت را یک ماه قبل بالا میبرند و در بلک فرایدی «تخفیف» میگذارند تا قیمت به حالت عادی برگردد.
– فشار بر کارمندان: در انبارها و فروشگاههای فیزیکی، ساعت کاری بسیار طولانی و فشار روانی زیاد است.
– مصرفگرایی بیش از حد و تولید زباله الکترونیکی.
خلاصه اهمیت بلک فرایدی ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)
– برای مصرفکننده ایرانی: فرصتی طلایی برای خرید گوشی، لپتاپ، هدفون و… با قیمتی گاهی ۲-۳ میلیون تومان ارزانتر از حالت عادی (البته اگر تخفیف واقعی باشد!).
– برای فروشگاهها: جنگ قیمتی و جذب مشتری جدید (خیلیها فقط در بلک فرایدی از یک فروشگاه خرید میکنند).
– برای اقتصاد: تزریق نقدینگی عظیم به بازار در بازه کوتاه (در ایران معمولاً چند صد میلیارد تا چند هزار میلیارد تومان در چند روز).
مطلب مشابه: اشتباهات رایج در راه اندازی فروشگاه آنلاین ( 20 خطا که نباید انجام دهید)
مطلب مشابه: راهنمای صفر تا صد “راه اندازی آنلاین شاپ روی سایت” و معرفی انواع پلتفرم ایجاد سایت
