رباعی شماره ۳۷ از رباعیات خیام (ساقی گل و سبزه بس طربناک شدهست)
رباعی شماره ۳۷ از رباعیات حکیم عمر خیام نیشابوری، با مطلعِ شورانگیزِ «ساقی گل و سبزه بس طربناک شدهست…»، یکی از زیباترین و امیدبخشترین سرودههای این فیلسوف و ریاضیدان بزرگ است که در آن، به غنیمت شمردنِ لحظاتِ نابِ بهاری و همنشینی با یار و ساقی دعوت شده است. خیام در این رباعی، با زبانی ساده و دلنشین، از «گل و سبزه» که در فصل بهار، بسی طربناک و شاداب شدهاند، سخن میگوید و با تأکید بر «یک دو سه روزی» (زمانی کوتاه و گذرا)، به مخاطب یادآوری میشود که این فرصتِ ناب را غنیمت بشمارد و از آن بهرهمند شود و «می» بنوشد، پیش از آنکه «گل» (زندگی و جوانی) پژمرده شود و «خاک» (مرگ) بر آن بپوشد. در این بخش از سایت، ضمن ارائهٔ متن کامل این رباعی و تفسیر روان و ساده از آن، به بررسی درونمایهٔ غنیمتشماریِ لحظات، زیباییِ بهار و همنشینی با یار، و دعوتِ خیام به شادی و بهرهجویی از نعمتهای زندگی خواهیم پرداخت.
رباعی شماره سی و هفت خیام
ساقی گل و سبزه بس طربناک شدهست
دریاب که هفتهٔ دگر خاک شدهست
می نوش و گلی بچین که تا درنگری
گل خاک شدهست و سبزه خاشاک شدهست
رباعیات بیشتر از خیام: رباعی شماره ۳۶ از رباعیات خیام | رباعی شماره ۳۵ از رباعیات خیام
رباعیات بیشتر از خیام: رباعی شماره ۳۴ از رباعیات خیام | رباعی شماره ۳۳ از رباعیات خیام
تفسیر این شعر
این رباعی از حکیم عمر خیام نیشابوری، یکی از شاعرانهترین، عاشقانهترین و تأملبرانگیزترین سرودههای اوست. خیام در این شعر با زبانی ساده و شورانگیز، بهار، گل و سبزه را به تصویر میکشد و از مخاطب میخواهد که از این فرصت کوتاه بهره ببرد. او میگوید که ساقی، گل و سبزه بسیار شاداب و خوشحال شدهاند، اما بدان که هفتهای دیگر، همه خاک خواهند شد. پس می بنوش و گلی بچین، زیرا تا نگاه کنی، گل خاک شده و سبزه خاشاک (علف خشک) میشود.
فضای کلی رباعی
خیام در این رباعی به چند نکته اساسی اشاره میکند:
– بهار و شادابی – گل و سبزه در بهار، بسیار شاداب و طربناک هستند.
– گذر زمان – بدان که هفتهای دیگر، همه خاک خواهند شد.
– غنیمت شمردن دم – می بنوش و گلی بچین، زیرا زمان به سرعت میگذرد.
– پژمردگی – تا نگاه کنی، گل خاک شده و سبزه خشک میشود.
تفسیر بیتبهبیت
مصراع اول:
«ساقی گل و سبزه بس طربناک شدهست»
– ای ساقی، گل و سبزه بسیار شاداب و خوشحال شدهاند.
– بهار، فصل شادابی و طراوت است.
مصراع دوم:
«دریاب که هفتهٔ دگر خاک شدهست»
– دریاب (بدان) که هفتهای دیگر، همه خاک خواهند شد.
– این اشاره به گذر زمان و ناپایداری زندگی دارد.
مصراع سوم:
«مِی نوش و گلی بچین که تا درنگری»
– می بنوش و گلی بچین، زیرا تا نگاه کنی،
– (همه چیز دگرگون میشود).
مصراع چهارم:
«گل خاک شدهست و سبزه خاشاک شدهست»
– گل خاک شده و سبزه خاشاک (علف خشک) میشود.
– یعنی همه چیز به سرعت پژمرده و نابود میشود.
تحلیل عمیقتر
۱. بهار و شادابی
بهار، فصل شادابی و طراوت است. خیام با توصیف گل و سبزه، فضایی از شادی و زندگی را ایجاد میکند.
۲. گذر زمان
خیام به مخاطب یادآوری میکند که هفتهای دیگر، همه این شادابی به خاک تبدیل میشود. این اشاره به ناپایداری زندگی و گذر زمان دارد.
۳. غنیمت شمردن دم
خیام با دعوت به مینوشی و گل چیدن، به غنیمت شمردن دم و بهرهگیری از لحظات ناب زندگی اشاره میکند.
۴. پژمردگی
گل و سبزه به سرعت پژمرده و نابود میشوند. این نشان میدهد که زیبایی و شادی، موقتی و زودگذر است.
خلاصه به زبان ساده
خیام میگوید:
ای ساقی، گل و سبزه بسیار شاداب و خوشحال شدهاند. بدان که هفتهای دیگر، همه خاک خواهند شد. پس می بنوش و گلی بچین، زیرا تا نگاه کنی، گل خاک شده و سبزه خشک میشود.
رباعیات بیشتر از خیام: رباعی شماره ۳۲ از رباعیات خیام | رباعی شماره ۳۱ از رباعیات خیام
رباعیات بیشتر از خیام: رباعی شماره ۳۰ از رباعیات خیام | رباعی شماره ۲۹ از رباعیات خیام
نکته پایانی
این رباعی خیام، سرود بهار، غنیمت شمردن دم و ناپایداری زندگی است. خیام در این شعر، با زبانی ساده و شورانگیز، بهار، گل و سبزه را به تصویر میکشد و از مخاطب میخواهد که از این فرصت کوتاه بهره ببرد. او با یادآوری گذر زمان و پژمردگی گل و سبزه، به غنیمت شمردن دم و بهرهگیری از لحظات ناب زندگی دعوت میکند. این رباعی، یکی از بهترین نمونههای شعر طبیعتگرا و فلسفی خیام است که در آن، زیبایی و ناپایداری زندگی به زیبایی به تصویر کشیده شده است.
