اشعار قوامی رازی؛ گلچین شعر کوتاه و زیبای شاعر قدیمی

اشعار قوامی رازی را در این بخش از سایت ادبی روزانه برای شما دوستان قرار داده‌ایم. بدرالدین قوامی رازی شاعر پارسی‌گوی ایرانی شیعی سده ششم هجری است. شعرهایش رویه دینی دارند. تنها مطلبی که راجع به قوامی رازی از منابع کهن به دست می‌آید به جز چند قطعه شعر این است که لقب او «اشرف الشعراء» و «بدرالدین» بوده و چون وی در ابتدا در سلک مدّاحان قوام‌الدین طغرائی بوده تخلص خود را از لقب این شخص برگرفته‌است.

غزلیات

صنما با تو در غم و شادی

بنده بودم نجستم آزادی

وصل پیش آر و داد کن با من

بنه از سر فراق و بیدادی

نرمی از من مخوه که نه مومم

دل مکن سخت اگر نه پولادی

چون در آوردیم به جور از پای

به چه از دست من به فریادی

تو به راحت دری و من در رنج

من بانده درم تو در شادی

ورت گویم چنین مکن گوئی

رو که شیرین منم تو فرهادی

غم تو از کجا و من ز کجا

به من ای جان چگونه افتادی

پس تو شاگرد کیستی آخر

که به دل بردن اندر استادی

استد و داد تو چنین باشد

که دلم بستدی و غم دادی

در نشست تو نیست هیچ ادب

با قوامی مگر در افتادی

دلبر رنگرز نکو پسرست

وز همه نیکوان ظریفتر است

پدری را که آنچنان خلف است

مادری «را» که آنچنان پسر است

آفتابش بر آستین قباست

ماهتابش برآستان درست

نمکین دلبری است شیرین لب

راست چون صدهزار من شکر است

زاتش عشق لفظ چون نمکش

دل ما چون کبابهای تر است

آب در دیده ها چو آب بقم

از غم آن نگار نیکبر است

مشگ بر بویها شرف دارد

زانکه از رنگ زلفش بهره ور است

عاشقان رابه سور و ماتم در

یار شکر فروش نیل خرست

دربرخور دو دسته نیلوفر

دست او دان چو پیش روی درست

شاید ار داردم به دو کان در

کز من او را چهارگان گهر است

اشگ و روی و دل و برم او را

بقم و نیل و زاج و معصفر است

از یکی خم برآورد صد رنگ

من خرم گرنه عیسی دگر است

گفتم ای ماه روی رنگرزان

قمر رنگرز عجب خبر است . . .!

گفت: در میوه های باغ نگر

تا بدانی که رنگرز قمر است

ای مهر تو در میان جانم

و ای نام تو بر سر زبانم

تو خوب چو باغ ارغوانی

من زشت چو کشت زعفرانم

از بردن نام و زلف و خالت

چون نافه مشک شد دهانم

شبها ز غمت همی نخسبم

زین است که زرد و ناتوانم

هندو نیم ار تو را چرا پس

بر بام غم تو پاسبانم

گر نام تو بر سرم نبودی

کس بازنیافتی نشانم

گفتی که کنی تو در سرم جان

حقا که در آرزوی آنم

خود را عجمی چه سازی ای ترک

هرگه ز تو بوسه ای ستانم

گویم که بیار آن لب شیرین

گوئی تو که پارسی ندانم

با گرسنگان به خوان وصلت

گر هیچ کری کند بخوانم

آن رفت که با قوام بودم

امروز قوامیم نه آنم

ای در دل عاشقان تو درد

و ای چهره دوستان تو زرد

از جمله عاشقان منم طاق

وز باره نیکوان توئی فرد

سر برزند از غم تو هر شب

از برج دلم ستاره درد

تا چند ره تو بایدم رفت

تاچند غم تو بایدم خورد

یک روز برم نیائی آخر

ای عشوه فروش ناجوانمرد

وقت تو عزیز باشد ای جان

خلوت نتوان ز تو طلب کرد

در حجره عاشق آی و منشین

بر پای سلام کن و برگرد

هر چند که کودکی و نادان

چون طیره دهی مرا زهی مرد

بد مهر کسی و بی محابا

کز مرد همی برآوری گرد

فرزند که بودی از که زادی

گوئیت کدام دایه پرورد

درد او جفا تو از قوامی

بی مهره به مهر برده ای نرد

مطلب مشابه: اشعار کمال‌الدین اسماعیل؛ زیباترین مجموعه شعر شامل غزلیات، رباعیات و …

خورشید رخ تو را غلام است

بی روی تو عاشقی حرام است

ماهی تو ولی ز نور رویت

در گردن آفتاب فام است

چون زلف تو را گره گشایند

گوئی که زمانه تیره فام است

بی روی تو بامداد روشن

تاریکتر از نماز شام است

آنجا که «ز» لب تو نقل بخشی

جان بر کف عاشقان چو جام است

ماهی تو و نیکوان ستاره

این فخر من و ترا تمام است

نادیده شناسدت ازیرا

داند همه کس که مه کدام است

ماندی به سفر مقیم و عاشق

از عهد تو هم بر آن مقام است

نامه مفرست اگر چه ما را

در نامه تسلی سلام است

غمهای تو بهترین رسول است

سودای تو خوشترین پیام است

هر چند قیامت است حسنت

از عشق قوامیش قوام است

ای صلح بتان غلام چنگت

گل بنده روی لاله رنگت

آن تازه گلی که نیست خارت

وان آینه ای که نیست زنگت

گوژم چو کمان به عشقت اندر

دل کرده نشانه خدنگت

از دیده چو آهوئی و بینم

با کبر پلنگ روز جنگت

آهو چمشا بگوی تا خود

در تخمه که بود پلنگت

گر نام و نشان بنده جوئی

شاید که نباشد ایچ ننگت

در کنج تنگ تنگدستی است

دل تنگتر از دو چشم تنگت

دی پای ز ما تو برگرفتی

کاندر سر ما نبود رنگت

نزد دگران شتاب داری

هرگز نبود برم درنگت

آهو چمشی ولی به غمزه

شیران نبرند جان ز چنگت

بر آخر تازیان تازان

گشت است قوامی خر لنگت

زلف تو شب است و روی تو روز

وصل تو چو روزگار نوروز

بر وصل تو «کس» نشد مظفر

بر دولت کس نگشت پیروز

گشتست دلم چو کبک جانباز

زلفین تو همچو باز کین توز

با زلف مگو که صید دل کن

سقا بچه را شنا می آموز

کردی دل بنده تیرباران

زان چشم کمان کش جهانسوز

تا چند زنی ز چشم آخر

بر جان برهنه تیر دل دوز

ای مهر گسسته دوش و رفته

بنشین و بیا و کین میندوز

تا چشم ستاره بار دوشین

خورشیدپرست باشد امروز

مادر به خجسته روز زاد است

آن روی چو خورشید دل افروز

گوئی که کدام روز بود است

آن روز که آفرین بدان روز

دیر است که «تا» دل قوامی

از زلف تو ساختست جان بوز

بنگر که چه روزگار دارم

کان چهره چون نگار دارم

در دل غم و غم سگال سوزم

در بر می و می گسار دارم

نشگفت که باغ وار خندم

تا وصل چو تو بهار دارم

خورشید به صیدگاه مشرق

زان زلف خوشت شکار دارم

ای عشق تو دم شمار عاشق

غمها ز تو بیشمار دارم

منگر تو به باغ وصل امسال

کز هجر تو داغ پار دارم

سوگند مخور به نیک عهدی

کز جور تو دل فگار دارم

گر کوفه خوری به جای سوگند

حاشا گرت استوار دارم

از بهر یکی سخن دو سه ماه

چون دیده برانتظار دارم؟

آغاز کنم حدیث گوئی

بسیار مگو که کار دارم

ای جان قوامی به دل اندر

غمهات قیامه وار دارم

کسی در عشق تو دلریش باشد

که مسکین عاشق و درویش باشد

ز شادیها شود بیگانه آن دل

که با اندوه عشقت خویش باشد

هر آن کو صحبت سیمرغ جوید

به هر حالی محال اندیش باشد

فغان از چشم مست تو که پیوست

موافق سوز و کافرکیش باشد

بود درمان هجرت درد عاشق

که یاد گرگ رنج میش باشد

پسندی کز لب نوشینت ای جان

جهان را نوش و ما را نیش باشد

هر آن کو عشق بازد با تو معشوق

زهر عاشق بتر دلریش باشد

ندانی پس نگارینا که آن را

که بامش بیش برفش بیش باشد

پس از هر سروری باشد قوامیت

ولی در عشق بیش از پیش باشد

مطلب مشابه: اشعار اثیر اخسیکتی شاعر قدیمی (گلچین غزلیات دلنشین این شاعر)

اشعار رازی در قالب مدح

مها چو گاه سخا دست تو دلیر بود

به مدحت تو زبان زمانه چیر بود

چو خواجگی طلبی همتی چو شیر بیار

که از سخاست که هر دد غلام شیر بود

مدام خدمت من به اشتاب خواهی و زود

اگر چه از تو صلت با درنگ و دیر بود

حسود زیر و زبر کی بود؟ در آن ساعت

که دست تو زبر و دست بنده زیر بود

نه هر که مدح تو گوید چو من تواند بود

نه نره شیر بود هر که در کویر بود

زجود خویش پرم کن که بس تهی دستم

که گرسنه شکم آن نیکتر که سیر بود

پس ار دلیر عتابی کنم شگفت مدار

که هست بنده تهی و تهی دلیر بود

ای خواجه ای که با تو کسی را قرین کنند

کو را حکایت از بر چرخ برین کنند

بشنو ز فضل خویشتن از بنده یک سخن

تا خلق شکر تو بر جان آفرین کنند

گرچه شد است همت وجودت بر آسمان

بیم است از آنکه هر دو مرا در زمین کنند

آحاد گشت ألوف امیدم ز هر دوان

من طمع کرده تا عشراتم مائین کنند

این شاعران که پای برین آستان نهند

دانی که شعر من علم آستین کنند

ایشان همه به شکر و رهی باشکایت است

آری مگر به شهر شما در چنین کنند

هر روز ناامید چو برگردم از درت

قومی ز به هر خور ز رهی دل حزین کنند

از خویشتن به من نگر ای صدر روزگار

تا اهل روزگار تو را آفرین کنند

چو«ن» در رکیب همت تو دست دل زدم

گفتم مرا ز درگه تو اسب زین کنند

آخر عنایت تو به نزدیک میر چیست

این سرکه را ز بهر چه در انگبین کنند

تو می روی به درگه سلطان امیدوار

تا خواجگان به مهر تو دل را رهین کنند

بنگر که بر دل تو چه آید از آن گروه

گرو العیاذبالله با تو همین کنند

ای از کف تو هر گُرُسْنه سیر

وای هر زبر از همت تو زیر

اندر کف آزم همان چنان

که آهو بچه ای در دهان شیر

گر بد دلم و نیم سیر آز

شاید که تو سیری و «هم» دلیر

یک جامه دبیقی به من فرست

که عقل زبونست و آز چیر

ور زانکه ندانی که از چه رنگ

همچون من «و» تو سیر و نیم سیر

ای کیای خطیر ابراهیم

چرخ با همت تو پست آید

هست با تو هیبت تو نیست شود

نیست با دولت تو هست آید

پدرم را گرفته ای به چه جرم؟

مکن این کز تو سخت گست آید

نیک دانی که ماهئی چون او

در همه بحر کم بشست آید

اگر او را رها کنی آخر

قلتبانی دگر به دست آید

ای خواجه ای که نیستت از خواجگان نظیر

بر کهتران عزیزی و بر مهتران خطیر

هستی تو آن رشید که از رشد دولتت

بر چرخ بخت ماه سعادت بود منیر

باهمت بلند تو بهتر زمین پست

با دولت جوان تو خوش تر جهان پیر

کوهی ز بخشش تو گرانی بود سبک

طفلی ز خانه تو صغیری بود کبیر

در خواجگی به فخر پذیرفته ام تو را

در بندگی به فضل رهی را فرا پذیر

زین کارمان برآر چو موی از میان ماست

با ما چرا شدستی چون کارد با پنیر

از تو شکایتی نکنم پیش کردگار

گر تو عنایتیم کنی در بر امیر

در بندمان مدار و نشانهای کژ مده

ما را به پا مگیر و با دست راست گیر

ای بزرگ ملک و دین از حشمت درگاه تو

یافت استم نام و خواهم بعد از این نان یافتن

از همه عالم رهی را انس با آن مجلس است

کز تو شاید انس جان از انس و ز جان یافتن

هست مداحت چو من لیکن چو تو ممدوح نیست

گرچه بتوان یافت چون من چون تو نتوان یافتن

ترک ممدوحان کنم با تو که شرط حکمت است

ملک دیوان کندن از ملک سلیمان یافتن

هرکجا تو رفت خواهی بنده اندر خدمت است

با روانی دردیاب از بهر درمان یافتن

تا نپنداری که پای از امر تو بیرون نهم

هست فرمانم تو را تا وقت فرمان یافتن

ترجیعات

آتش عشق آفتی عجب است

عشق را اولین نظر سبب است

دل عاشق به زیر حقه عشق

همچو مهره به دست بوالعجب است

روز و شب آرزوی معشوقان

ازپس یکدگر چو روز و شب است

آنچه خاص منست لاتسأل

که از آن سرو قدنوش لب است

دلبری خوش لبی نگارینی

که آدمی خلقت و پری نسب است

زلف او را که طبع مشتاق است

خط او را که عشق در طلب است

آن نه زلف است رایت حسن است

وان نه خط است آیت طرب است

گر بر دیگری شوم گوید

خیش چون دارد آنکه را قصب است

ور ازو بوسه بایدم گوید

انگبین چون خوری تو را که تب است

او نداند مگر قوامی را

کز کسان امیر منتجب است

زلف معشوق مشک پاش منست

غمزه دوست دور باش منست

هرشب از یاد روی او تا روز

از گل و نسترن فراش منست

سال و مه بارگیر انده عشق

لاشه جسم و جان لاش منست

لرزه بر من فتد ز دیدن دوست

حسن او گوئی ارتعاش منست

غزلی چون شکر همی گویم

زان دو لب این قدر تراش منست

عنبر لاله پوش پرشکنش

نافه عشق مشک پاش منست

در جهان شاهنامه دیگر

خلق را سرگذشت فاش منست

ای قوامی سرای عقل؛ ترا

حجره عشق پرقماش منست

عقل ده روزه گر اتابک توست

عشق دیرینه خواجه تاش منست

دل من تا بود مفتش عشق

مدحت میر افتتاش منست

داده ام دل به دست نادانی

شده زین کار چون پشیمانی

پای را در رهی نهاد ستم

که نیرزد درو سری نانی

ای دل از غم مجه که نگزیرد

یوسفی را ز چاه و زندانی

هیچ دردی به عالم اندر نیست

کش نیاید به دست درمانی

جامه روز را همی دوزد

هر سپیده دمی گریبانی

عشق او خونبهای این دل من

از دلی نیکتر بود جانی

ای قوامی به یک تن تنها

منه از عشق میل و بالانی

رو که ایدر نداند آوردن

به کلاغی کسی زمستانی

هر چه در عشق گم کنی بدهد

هر یکی را امیر تاوانی

گوئی از دست عشق کی برهم

تا روم سر به تخت باز نهم

چه کنم زلف یار چون زره است

زره او همی برد ز رهم

ای دل از من به شاه خوبان شو

تا نیارد فراق او سپهم

عشق را گو مزن که بی زورم

دوست را گو مکش که بی گنهم

هم ز مکر و سپید کاری اوست

کاین چنین من ز عشق دل سیهم

چون مرا آن نگار بی آزرم

گفت جز جان و مال و دل نخواهم

خویشتن را و یار بد خود را

چه دهم رنج «و» بفکنم به رهم

ای قوامی در آرزوی وصال

چون تو در هجر دلبران تبهم

ترک خوبان کنم کجا برم آن

تشت زرین که جان درو بدهم

گر مرا سر برهنه دارد بخت

حشمت میر بس بود کلهم

مطلب مشابه: اشعار حسین خوارزمی؛ گلچین بهترین اشعار کوتاه و بلند این شاعر

مطلب مشابه: اشعار جمال‌الدین عبدالرزاق؛ گلچین غزلیات، رباعیات و اشعار کوتاه