بریدههایی از کتاب سمفونی مردگان ( خلاصه داستان و جملاتی درخشان از رمان عباس معروفی)
بریدههایی از کتاب سمفونی مردگان را در روزانه قرار دادهایم. سمفونی مردگان عنوان رمانی نوشتهٔ عبّاس معروفی است. این رمان برندهٔ جایزه سال ۲۰۰۱ از بنیاد انتشارات ادبی فلسفی سورکامپ شدهاست.
معرفی کتاب سمفونی مردگان
کتاب سمفونی مردگان نوشتهی عباس معروفی یکی از برجستهترین آثار ادبیات معاصر ایران است که در سال ۱۳۶۸ منتشر شد. این رمان با زبانی شاعرانه و ساختاری چندلایه، به بررسی روابط خانوادگی، عشق، مرگ، و تأثیرات اجتماعی و تاریخی بر زندگی افراد میپردازد. داستان در شهر اردبیل و در بستری از تحولات اجتماعی و سیاسی ایران روایت میشود.
خلاصه داستان
رمان حول محور خانوادهی جابر اورخانی، تاجر سنتی و سختگیر، و فرزندانش، بهویژه آیدین و یوسف، میچرخد. آیدین، شخصیتی روشنفکر و شاعرپیشه، در تقابل با ارزشهای سنتی پدرش قرار میگیرد، در حالی که یوسف، برادر دیگر، بیشتر به پدر شباهت دارد. داستان از طریق روایتهای مختلف و غیرخطی، زندگی این خانواده و روابط پیچیدهی آنها را به تصویر میکشد. عشق ناکام آیدین به سورمه، دختری از طبقهای متفاوت، و همچنین مرگهای تراژیک و تقدیرگرایی حاکم بر داستان، از عناصر کلیدی آن هستند.
ویژگیهای برجسته
ساختار روایی: رمان از چندین زاویه دید روایت میشود و با الهام از سمفونیهای موسیقی کلاسیک، بهصورت چندبخشی نوشته شده است. هر بخش به یکی از شخصیتها یا مقاطع زمانی اختصاص دارد.
زبان شاعرانه: قلم معروفی پر از تصاویر شاعرانه و توصیفات عمیق است که حس و حال داستان را تقویت میکند.
تمها: موضوعاتی چون تضاد سنت و مدرنیته، تنهایی، مرگ، و تأثیر جامعه بر فرد در این اثر برجستهاند.
فضاسازی: اردبیل با آبوهوای سرد و فرهنگ سنتیاش بهعنوان پسزمینهی داستان، نقشی کلیدی در ایجاد فضای غمانگیز و سنگین رمان دارد.
سبک و اهمیت
سمفونی مردگان به دلیل ساختار پیچیده و سبک ادبیاش، با آثار نویسندگان بزرگی مانند ویلیام فاکنر مقایسه شده است. این کتاب بهعنوان یکی از شاهکارهای ادبیات ایران، نهتنها در ایران بلکه در سطح بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته و به چندین زبان ترجمه شده است.
چرا بخوانیم؟
این رمان برای کسانی که به داستانهای عمیق روانشناختی، روابط انسانی پیچیده، و ادبیات با لایههای معنایی علاقهمندند، اثری جذاب است. سمفونی مردگان خواننده را به تأمل در مفاهیم زندگی، مرگ، و انتخابهای انسانی وا میدارد.
جملاتی از رمان سمفونی مردگان
پدر پرسید: «دنبال چه میگردی؟» گفت: «دنبال خودم.»
انسان مدام باید مشغول کار باشد. سازندگی کند، وگرنه از درون پوک میشود. و بیکاری بدتر از تنهایی است. آدم بیکار در جمع هم تنهاست.
چه تنهایی عجیبی! پدر خیال میکرد آدم وقتی در حجره خودش تنها باشد، تنهاست. نمیدانست که تنهایی را فقط در شلوغی میشود حس کرد.
پدر خیال میکرد آدم وقتی در حجره خودش تنها باشد، تنهاست. نمیدانست که تنهایی را فقط در شلوغی میشود حس کرد.
دارم رفته رفته تبدیل به آدمی میشوم که به فکر کردن فکر میکند. حالا فکر کردن برای من عادت شده. هدف شده. همهاش دلم میخواهد بنشینم و فکر کنم. مهم نیست که دستهام به چه کاری مشغولند.»
گفتم: «وقتی آدم یک نفر را دوست داشته باشد بیشتر تنهاست. چون نمیتواند به هیچکس جز به همان آدم بگوید که چه احساسی دارد.»
با دو دسته نمیشود بحث کرد. یکی باسواد، یکی بیسواد
حضورش برایم اهمیتی نداشت امّا غیبتش خیلی آزاردهنده بود.
عشق به آدمی ناشناخته و هراس از آدمهای آشنا.
چه فرقی میکند این پادشاه باشد یا آن، برای ما که میخواهیم یک لقمه نان بخوریم و سرمان را بگذاریم چه هیتلر، چه روزولت، چه شاه. خر همان خر است فقط پالانش عوض میشود.
آدمها فقط یک بار میمردند. و همین یک بار چه فاجعه دردناکی بود.
مطلب مشابه: بیوگرافی عباس معروفی نویسنده معروف / نگاهی به زندگی شخصی و آثار هنری او
مطلب مشابه: بریدههایی از کتاب سال بلوا اثر عباس معروفی (خلاصه این رمان جالب این نویسنده)
و خواند: «من خوب میدانم که زندگی یکسر صحنه بازی است، من خوب میدانم، امّا بدان که همه برای بازیهای حقیر آفریده نشدهاند.»
گفت: «دنیا پوچ و بیارزش است. هیچ ارزشی ندارد.» گفتم: «حرفهای خوب بزن. دنیا بیارزش نیست. فقط انسانی زندگی کردن خیلی سخت است.»
چقدر انسان تنهاست. مثل پر کاه در هوای طوفانی.
دانستم که درک او آسانتر از بوییدن یک گل است، کافی بود کسی او را ببیند. و من نمیدانم آیا مادرش هم او را به اندازه من دوست داشت؟ آیا کسی میتوانست بفهمد که دوست داشتن او چه لذتی دارد، و آدم را به چه ابدیتی نزدیک میکند؟ آدم پر میشود. جوری که نخواهد به چیزی دیگر فکر کند. نخواهد دلش برای آدم دیگری بلرزد، و هیچگاه دچار تردید نشود.
خدا میان گندم خط گذاشته. حساب هر کس سوا. امّا چسبیده به هم.
وقتی آدم تنها میشود، تمامی غم دنیا در وجودش خیمه میزند. احساس میکند آنقدر از دیگران دور شده که دیگر هیچوقت نمیتواند به آنها نزدیک شود. میبیند میان این همه آدم، حسابی تنهاست. یعنی هیچکس را ندارد.
«من ایرانیام، دلم برای مملکتم میسوزد. امّا ببین چه وضعی شده که آدم راضی میشود بیایند بگیرند و از بدبختی نجاتش بدهند.»
«هنوز مست شب گذشتهام. تو عجب شرابی هستی.»
یک مملکت را نابود کردهاند که تهران را بسازند. پس چه بهتر که آدم برود آنجا و هر کار که بخواهد از آنجا شروع کند.
«کاش آدم میتوانست با مرگ مبارزه کند.» گفتم: «چه جوری؟» گفت: «جوری که نخواهد بمیرد. یک تقلای حسابی.»
به یاد داشته باش که روزها و لحظهها هیچ گاه باز نمیگردند به زمان بیندیش، و شبخون ظالمانه زمان: زمستانی طولانی و سخت در پیش خواهیم داشت زمستانی که از یاد نخواهد رفت دیگر چه میتوانم گفت جز این که لباسهای زمستانیات را فراموش نکن.
یک شعر برای من گفته بود که همیشه وقتی سرم به کار گرم بود با آهنگ مرغ سحر میخواندمش. گفت: «حیف که دیگر آن حالتها را ندارم. وگرنه روزی یک شعر برات میگفتم.» مرا به آسمانی با چهل خورشید تشبیه کرده بود. خودش را به شبی که ماه ندارد. مرا به یک درخت پر شاخ و برگ که سایه دارد، خودش را به درختی که ریشهاش پوسیده. مرا به قله سفید سبلان، خودش را به ویرانههایی که هیچگاه مهمان نداشته است
عشق را باید با تمام گستردگیاش پذیرفت، تنها در جسم نمیتوان پیداش کرد، بلکه در جسم و روح و هوا. در آینه، در خواب، در نفس کشیدنها انگار به ریه میرود، و آدم مدام احساس میکند که دارد بزرگ میشود. این چیزها را زمانی فهمیدم که او یک ماه به خانه ما نیامد
دمر میخوابد و هی فکر میکند. آخرش هم نمیفهمد چند سالش است. گفت آقا ساعت چند است؟ گفتم هفته پیش ساعت پنج بود آقایان، گوش کنید. این مملکت به صف نان احتیاج دارد. نان دادن فاحشهها عیب نیست، خدا پدرت را هم بیامرزد، ولی تو غیرتت قبول میکند شب پهلوش بخوابی؟ ای تف.
تازگیها فهمیدهام در مملکتی که جنگ باشد زلزله قریبالوقوع است. میپرسی چرا؟ خوب معلوم است، بعدها که دود از کله شهر بلند شد میفهمی
گفتم: «دنیا مثل آتشگردان است. هرچه سرعتش را تندتر میکند، آدم زودتر به بیرون پرت میشود.» گفت: «بله. آنقدر سریع است که آدم سرگیجه و تنهاییاش را میفهمد.» گفتم: «پس چه باید کرد؟» گفت: «تحمل و سکوت.»
دارم رفته رفته تبدیل به آدمی میشوم که به فکر کردن فکر میکند. حالا فکر کردن برای من عادت شده. هدف شده. همهاش دلم میخواهد بنشینم و فکر کنم. مهم نیست که دستهام به چه کاری مشغولند.
مطلب مشابه: داستان های کوتاه عباس معروفی (۳ داستان دلنشین و زیبا)
مطلب مشابه: بریدههایی از کتاب پیکر فرهاد نوشته عباس معروفی (داستانی زیبا و خواندنی)
احساس میکردم وقتی آدم تنها میشود، تمامی غم دنیا در وجودش خیمه میزند. احساس میکند آنقدر از دیگران دور شده که دیگر هیچوقت نمیتواند به آنها نزدیک شود. میبیند میان این همه آدم، حسابی تنهاست. یعنی هیچکس را ندارد. آن شب دلم میخواست شادیام را با او نصف کنم.
همه چیز را پشت گوش انداختهام و روزها میگذرد. این زندگی ماست.
خیلی دلم میخواست بدانم که چه احساسی دارد. وقتی مرا بوسید دیگر چشمهاش را نبست تا تأثیر بوسه را در صورتم نگاه کند. بدجنسی کرده بود. اگر از من میپرسید خودم میگفتم چه احساسی دارم. گفت: «چه بوی خوبی میدهی؟» گفتم: «توی یقهام گل یاس میریزم.» نفسش بوی باد میداد، بوی باران. خنک بود. و دهانش بوی چوب میداد. و من یکباره میان دستهاش شعلهور میشدم.
نمیدانم آیا مادرش هم او را به اندازه من دوست داشت؟ آیا کسی میتوانست بفهمد که دوست داشتن او چه لذتی دارد، و آدم را به چه ابدیتی نزدیک میکند؟ آدم پر میشود. جوری که نخواهد به چیزی دیگر فکر کند. نخواهد دلش برای آدم دیگری بلرزد، و هیچگاه دچار تردید نشود.
مرا به آسمانی با چهل خورشید تشبیه کرده بود. خودش را به شبی که ماه ندارد. مرا به یک درخت پر شاخ و برگ که سایه دارد، خودش را به درختی که ریشهاش پوسیده. مرا به قله سفید سبلان، خودش را به ویرانههایی که هیچگاه مهمان نداشته است، ویرانههای همیشه شب. حالا هم بدتر از ویرانه.
آیدین تا میآمد به پدر فکر کند که انگار همین دیروز با آن جسم کوچک از حجره به خانه برمیگشت، و با آن پاپاخ سیاه و پالتو طوسی رنگ، سنگین سنگین از پله بالا میرفت، ناگاه آن ابهت عجیب و آن حضور ماندنی، در خاطرهاش محو میشد و در گورستان قدیمی شهر، زیر خاک به چند تکه استخوان بدل میگشت.
بنام خداوند بخشنده مهربان … (قابیل) گفت من تو را البته خواهم کشت. (هابیل) گفت مرا گناهی نیست که خدا قربانی پرهیزگاران را خواهد پذیرفت. اگر تو به کشتن من دست برآوری، من هرگز به کشتن تو دست برنیاورم که من از خدای جهانیان میترسم. میخواهم که گناه کشتن من و گناه مخالفت تو هر دو به تو باز گردد تا اهل جهنم شوی که آن آتش جزای ستمکاران عالم است. آن گاه پس از این گفتگو، هوای نفس او را بر کشتن برادرش ترغیب نمود تا او را به قتل رساند و بدین سبب از زیانکاران گردید. آن گاه خدا کلاغی را برانگیخت که زمین را به چنگال گود نماید تا به او بنماید که چگونه بدن مرده برادر را زیر خاک پنهان سازد. (قابیل) با خود گفت وای بر من، آیا من از آن عاجزترم که مانند این کلاغ باشم تا جسد برادر را زیر خاک پنهان کنم؟ پس برادر را به خاک سپرد و از این کار سخت پشیمان گردید.
