اشعار مجیرالدین بیلقانی؛ مجموعه غزلیات، قطعات، رباعیات و ترکیبات زیبا

اشعار مجیرالدین بیلقانی را در روزانه قرار داده‌ایم. مجیرالدین بیلقانی (درگذشتهٔ ۵۸۶ هجری) شاعر پارسی‌گوی ایرانی از قرن ششم هجری است.مجیرالدین به لطافت طبع و جودت قریحه بر بیشتر سخنگویان زمان خویش رجحان دارد و قصایدش به روانی الفاظ و وضوح و روشنی معانی ممتاز است. آنچه او به رویهٔ استاد خود یعنی خاقانی سروده.

غزلیات

سوخت دل از عشق دوست دوست دمی در نساخت

خواند مرا وز دو لب ما حضری بر نساخت

من به وفا سوختم پرده دل گرچه او

راه جفا زد چنانک پرده دیگر نساخت

شکر کنم گرچه شد شکر من زهر او

بو که بسازد مرا زهر چو شکر نساخت

با تو بسازیم گفت ار کنی از دل کباب

من همه تن سوختم و آن بت کافر نساخت

تا رخ خوبش نزاد عشق، ستمگر نشد

تا سر زلفش ندید فتنه مزور نساخت

دید که شد تنگدست بر سر کویش مجیر

رخ ننمود از نقاب تا ز رخش زر نساخت

بیا بنشین که دلها بی تو برخاست

دمی با ما دل سنگین بکن راست

من اندیشم که جان بر تو فشانم

مشو از جای، کین اندیشه برجاست

ز تو جورست با ما و غمی نیست

اگر خواهی غرامت نیز بر ماست

دمم دادی و من چون شهد خوردم

ندانم کان چه شوخی وین چه سوداست؟

ز من جان خواستی جان را چه قدرست؟

تو بنشین کز سر جان بر توان خاست

بیفکن سایه بر کارم که بی تو

چو سایه کار من افتاده در پاست

مجیر از عمر، حاصل خواست وصلت

بنامیزد چنان آمد که او خواست

آب آن عارض خرم برخاست

تاب آن طره پر خم برخاست

آنکه بی عشق تو درمانم بود

شاد بنشست و ز ماتم برخاست

وانکه می کرد سر اندر سر غم

پای کوبان ز سر غم برخاست

زخمهایی که زدی بر دل ما

همه بی زحمت مرهم برخاست

آتش سوختگان هم بنشست

دل افتاده ما هم برخاست

تو ندانسته ای ار نه چو مجیر

پاک بازی ز جهان کم برخاست

بلبل آمد به در باغ و ز گل راه بخواست

وز گل این بار به فریاد و علی الله بخواست

گل بدو گفت اگرت آرزویی هست بخواه

خدمت خاص گلستان به سحرگاه بخواست

لاله با جام می سرخ چو آمد بر گل

گل ز بلبل غزلی تازه و دلخواه بخواست

کس فرستاد به من بلبل و از طبع مجیر

غزلی مخلص آن مدح شهنشاه بخواست

ارسلان شاه جهانگیر که خورشید فلک

از دل و همت او مرتبه و جاه بخواست

آب نیکویی روان در جوی تست

نور ماه و آفتاب از روی تست

در بهاران هر نسیم خوش که هست

در میان بوستانم از بوی تست

دولتی کز یوسف اندر مصر بود

از نو آن دولت کنون در کوی تست

ماه در تاریکی شب دیده ای

راست همچون روی تو در موی تست

میل تو از سوی من گر هیچ نیست

میل من یکبارگی از سوی تست

گفتی از من صبر کن ای تیر قد

این کمان هم در خور بازوی تست

هر دیده که در تو نیک نظر کردست

دل را ز هزار غم خبر کردست

گم شد ز میان دلی که یک ساعت

با هجر تو دست در کم کردست

در خون جگر همی کشد دامن

پایی که به کوی تو گذر کردست

دل بر تو کسی نهد که می دانی

کاسایش جان ز دل بدر کردست

کس پای تو در زمانه چون دارد؟

چون با تو زمانه سر بسر کردست

هر بد که غمت کند روا دارم

دانم که هزار از آن بتر کردست

بر تو نکند مجیر جان افشان

چون بر در شاه دادگر کردست

شه زاده جمال دین عمر کایزد

بنیاد وجودش از هنر کردست

مطلب مشابه: اشعار آشفته شیرازی؛ گلچین زیباترین اشعار کوتاه و بلند این شاعر

بازار شکر لعل شکر بار تو بشکست

ناموس فلک غمزه خونخوار تو بشکست

بازار تو تا گرم شد از زحمت عشاق

بس شیشه خونی که به بازار تو بشکست

در راه تو خود بین نتوان بود که مه را

با خوبی تو آینه در بار تو بشکست

جانی که مرا بود ز غم نیم شکسته

یکباره ازین ناز به خروار تو بشکست

هر عقل که صرف آمد و هر دل که صفا داشت

در کوی تو واله شد و در کار تو بشکست

بی خار گلی مانده ای امروز که ایام

صد تیر مرا در جگر از خار تو بشکست

گر نام شکسته است مجیر از تو غمی نیست

باید که نگویند که زنهار تو بشکست

قطعات

جمال طبلکی! سگ بهتر از توست

که نشناسد کسی زرق و فنت را

بدی با هر که در عالم کسی هست

که نیکی باد لیکن دشمنت را

ز تیغ پهلوان امید دارم

که بدهد گوشمالی گردنت را

مرا گفتی که از عالم چه دانی؟

چه حاصل طبع و رای روشنت را؟

مرا نادان مخوان زیرا که گر تو

ز من پرسی تبار و برزنت را

از اینجا تا به کوهستان بگویم

که این ساعت که . . . زنت را؟

شاها جمال طبلکی این زن وفاست کو

نحس زحل دهد به وجود اورمزد را

او نرد خدمتت به دغا هفت سال برد

دریاب کار این دغل مهره دزد را

در عمر خویش یک بزه دانم که کرده ای

مردی بکن زبان ببر این زن بمزد را

زهی باد بر تو و عکس حلمت

گران سایه کرده سپهر سبک را

تف خطار و تیغ آتش فشانت

دهد طبع خورشید باد خنک را

تنگ حال بد بی تو صدر وزارت

همی خواست این کلک و تیغ تنک را

چو گشتی وزیر جهان بار دیگر

جهان گفت کالحمدالله شکرا

دعاگوی دیرینه مداح مجرم

که حقهاست در حضرت شاه او را

بدین آستانت موقوف مانده

ز تدبیر غم دست کوتاه او را

هم از کرده نادم هم از بخت خائب

که نزدیک خسرو بود راه او را

بود هیچ ممکن که شه در گذارد؟

نخستین گناهش پس آنگاه او را

ای فرشته صفتی کز سر تعظیم و جلال

زیر ران شدست ابلق شام و سحرت

معنی بکر به دور تو چو نی سر بفراشت

از چه از همدمی لفظ خوش چون شکرت؟

بر سر آمد ز جهان ذات تو چون موی و مباد

که برد تا به ابد حادثه مویی ز سرت

بگسلد کفه و شاهین ترازوی فلک

گر بسنجند بدان کفه و شاهین هنرت

ای سکندر صفتی ملک سخن را که ببرد

چشمه حضر حیات ابد از خاک درت

عذر بپذیر ز من بنده که مرغ سخنم

بر سر سدره نشست از مدد بال و پرت

زانکه آورده ام از سردی و ناموزونی

دو سه گونه خورش نامتناسب به برت

آن یکی در خور ریش پدرم و آن دیگر

خایه و آنچه بد اندر شکم او پدرت

بزرگ جهان خواجه شاه قدر

که بر عالم مکرمت پادشاست

وزیری که خورشید بر اوج خویش

بر او کم از دانه آسیاست

قوام کرم فخر دین کز کفش

طمع را همه کار کژ گشت راست

تماشاگه همت عالیش

از آن سوی دروازه کبرییاست

زمین تا بدین گونه بر هم نشست

چنویی ز پشت زمین بر نخاست

چه فتوی کند در حق بنده ای

که در شیوه بندگی بی ریاست

که او را ز ناگه به هنگام کوچ

غلامی در افزود و اسبی بکاست

به خدایی که بر میان قلم

از برای سخن کمر بسته است

که مرا از نهیت فرقت تو

دل پراکنده و جگر خسته است

به خدایی که او به قدرت خویش

بی ستون آسمان برآورده است

که هزاران هزار بیدل را

غم عشقت ز جان برآورده است

نیکویی کن شها که در عالم

نام شاهان به نیکویی سمر است

یک صحیفه ز نام نیک ترا

بهتر از صد خزانه گهر است

ای آنکه لطیفه های طبعت

اجرا ده صد هزار جان است

کلک تو به شکل هست ماری

کش آب حیات در دهان است

با همت تو چهار طاقی است

این سقف که نامش آسمان است

در هر چه همی کنم تأمل

قدر سخنت ورای آن است

طبعم چو ز بهر مدحت تو

ماننده گل همه دهان است

شاید که ز من گلاب خواهی

یعنی که وجود در میان است

با این همه از مجیر جان خواه

چه جای گلاب اصفهان است؟

صدرا! بدان خدای که مرغ ثناش را

در کام سالکان طریقت نشیمن است

گامی فراخ در ره حکمش همی رود

این چرخ تنگ بسته که چون کره توسن است

راتب ده وجد که بر خوان قدرتش

خورشید و نسر گرده و مرغ مسمن است

چون روز نست در ره امرش گشاد چشم

این سقف روز کور که خالی ز روزن است

کز شوق حضرت تو به پرگار چشم من

آفاق تنگ دایره چون چشم سوزن است

تو یوسف صفایی و بی لطف تو مرا

آب مراد تیره تر از چاه بیژن است

من گلبن و دم تو مرا نفحه صباست

من موسی و در تو مرا واد ایمن است

آراستم به شکر تو گوش زمانه را

کش منت تو هر نفسی طوق گردن است

نه ماهه حامله ست به مدح تو خاطرم

تدبیر مهد کن که مرا عهد زادن است

امروز کز برای جگر گوشگان فضل

در جوی خاک تیره نه بس آب روشن است

در باغ روزگار ز بس با شگونگی

آتش بنفشه پیکر و گل آتشین تن است

قحفی نمود لاله که این چیست نرگس است؟

تیغی کشیده خاک که این کیست سوسن است؟

بر لون چرخ نام شفق چون بهانه ایست

او خود به خون مرد و زن آلوده دامن است

ترتیب حرز با سر و کاری بدین صفت

از خاک پای صاین دین بس مبین است

صدرا! مرا خلاص ده و مردیی بکن

زن دور دون پرست که نه مرد و نی زن است

زین روزگار گرسنه سیر آمدم از آنک

من سخت بد پسندم و او نیک تن زن است

کار دلم تو ساز که ایام ماده طبع

از زادن فراغت دلها سترون است

مدحت چو شمع ده شبه کوتاه گشت از آنک

طبعم چو صورت لگن از معنی الکن است

بپذیر عذر کز قبل تهنیت به عید

بگذارم آن قصیده غرا که بر من است

مطلب مشابه: اشعار ظهیرالدین فاریابی؛ گلچین زیباترین غزلیات، رباعیات و قطعات

ترکیبات

خسروا قهر تو گر بار بر ایام نهد

صبح را عقل سیه روی تر از شام نهد

در سر آید تو نپرسی که چه؟ تا من گویم

توسن چرخ چو بی حکم تو یک گام نهد

صدمه تیغ تو و قوت حلمت به اثر

در زمین جنبش و اندر فلک آرام نهد

چرخ نیلوفری آن لحظه زند خنده چو گل

که چو نرگس مثلا بر کف تو جام نهد

دهر کون سوخته در دام کشد شخص عدوت

تا چو شد سوخته از غم لقبش خام نهد

عرصه بارگهت راست که بیند خورشید

چرخ را بنگه لوری سزد ار نام نهد

لوح محفوظ که از دفتر قدرت ورقی است

سر نهد بر خط حکم تو و ناکام نهد

گوش می دار که شمشیر زحل کینه تو

باج بر گردن تاچخ زن بهرام نهد

کار خصم تو اگر راست نماید که مباد

آن کژی دان که به صد حیلتش ایام نهد

دور این گلشن نه دایره در دام تو باد

تا به جان خار بداندیش تو مادام نهد

کار انصاف به دوران تو پر آب بماند

فتنه با دولت بیدار تو در خواب بماند

خسروا! دور فلک سخره فرمان تو باد

طاق گردون گرهی از خم ایوان تو باد

آفتابی که جهان غرقه احسان وی است

جای آسایش او سایه احسان تو باد

جرم مه را که چو نعلی است در آتش هر مه

سرمه چشم ز گرد سم یکران تو باد

باد بد گوی تو حاشا چو گریبان بی سر

وز شرف هفت فلک گوی گریبان تو باد

قرص خورشید فراز فلک کاسه صفت

روز روزی خور و شب ریزه بر خوان تو باد

ای شده فتح سرافراز، ز پای علمت

دست بر سر عدو از تیغ سرافشان تو باد

قوت جان ملا اعلی چون مدحت تست

قوت فیض الهی مدد جان تو باد

تو محمد صفتی خاصه به احسان و کرم

هم مجیر از پی احسان تو حسان تو باد

چون نوای سخن اینجا به فرو داشت رسید

هر چه خواهی تو که آن تو بود آن تو باد

مطلب مشابه: رباعیات شیخ بهایی / مجموعه دوبیتی ها و اشعار کوتاه شیخ بهایی

رباعیات

دلبند سمنبرست گلرفتارا

شیرین سخنا ماه شکر گفتارا!

هر چند که هیچ یاد ناری ما را

روز تو خجسته باد یارب یارا!

تا سایه فگند سرو آزاد بر آب

تا عکس گل شکفته افتاد بر آب

آب از هوس بهار دیوانه بماند

زنجیر نهاد ازین سبب باد بر آب

آن دل که همیشه در طرب داشت شتاب

وان دیده که بد رخ تو وی را محراب

در هجر تو ای نوش لب تلخ جواب

پروانه آتشست و پیمانه آب

اکنون که شد از دست من . . .

وصل تو که جان من بدو یافت طرب

جان من و تیمار فراقت همه روز

دست من و دامان خیالت همه شب

مه مژده دهد به عمر جاوید امشب

بربط بنهد ز دست ناهید امشب

العیش که بی زحمت مریخ و زحل

مهمان عطاردست خورشید امشب

در بزم تو گل با می سوری در ساخت

با باده و گل نرد طرب باید باخت

می بود گل از آه حسود تو فسرد

گل بود می از آتش تیغ تو گداخت

مرا اندیشه ات خون در جگر سوخت

تمنای وصالت مغز سر سوخت

خیالت آتشی در جام افروخت

که هست و نیستم در یکدگر سوخت

گل صبحدم از باد برآشفت و بریخت

با باد صبا حکایتی گفت و بریخت

بد عهدی عمر بین که گل در ده روز

سر بر زد و غنچه کرد و بشکفت و بریخت

دوش از چشمم سرشگ خون افزون ریخت

وین طرفه که درجام می گلگون ریخت

می خواست که خون به خون شوید چشمم

بنگر که بهانه کرد و خون در خون ریخت

ساقی ز صراحی می گلگون می ریخت

مطرب گه زخمه در مکنون می ریخت

فصاد و طبیب گشته بودند بهم

این نبض همی گرفت و آن خون می ریخت

مطلب مشابه: اشعار کوتاه قطران تبریزی؛ مجموعه رباعیات و شعر کوتاه گلچین شده

مطلب مشابه: اشعار مشتاق اصفهانی؛ زیباترین غزلیات و رباعیات شاعر قدیمی