وقایع مهم روز تاسوعای حسینی؛ روز نهم محرم چه اتفاقاتی افتاد؟
روز تاسوعای حسینی، نهمین روز ماه محرم و یکی از مهمترین روزهای تاریخ کربلاست؛ روزی که حادثه عاشورا به نقطه نهایی خود نزدیک شد و فشار سپاه کوفه بر امام حسین علیهالسلام و یارانش به اوج رسید. تاسوعا در فرهنگ شیعیان، روزی آمیخته با اندوه، وفاداری، صبر، غیرت، ادب و آمادگی برای بزرگترین امتحان تاریخ است.
اگر عاشورا روز شهادت، ایثار و اوج مظلومیت اهلبیت علیهمالسلام است، تاسوعا روز آخرین فرصتها، آخرین گفتوگوها، آخرین هشدارها و آخرین شب بندگی یاران امام حسین علیهالسلام به شمار میرود. در این روز، سپاه دشمن آماده حمله شد، شمر بن ذیالجوشن با نامهای تهدیدآمیز وارد کربلا گردید، اماننامهای برای حضرت عباس علیهالسلام و برادرانش آورده شد، امام حسین علیهالسلام از دشمن برای یک شب مهلت خواست و یاران آن حضرت خود را برای شب عاشورا آماده کردند.
تاسوعا در میان مردم ایران و بسیاری از شیعیان جهان، بیشتر با نام حضرت ابوالفضل العباس علیهالسلام شناخته میشود. با این حال باید توجه داشت که شهادت حضرت عباس علیهالسلام در روز عاشورا رخ داد، نه تاسوعا. علت پیوند تاسوعا با نام آن حضرت، ماجرای اماننامه، وفاداری بینظیر ایشان به امام حسین علیهالسلام، جایگاه ایشان در سپاه امام و نقش مهم او در شب پیش از عاشوراست.
تاسوعا یعنی چه؟
واژه «تاسوعا» از ریشه «تسع» به معنای نُه گرفته شده است. در تقویم قمری، تاسوعا به روز نهم ماه محرم گفته میشود. اما در فرهنگ شیعه، وقتی از تاسوعا سخن گفته میشود، معمولاً منظور روز نهم محرم سال ۶۱ هجری قمری در سرزمین کربلاست؛ روزی که یک شب تا واقعه عاشورا فاصله داشت.
تاسوعا فقط یک تاریخ نیست؛ یک مفهوم عمیق دینی و انسانی است. این روز یادآور وفاداری حضرت عباس علیهالسلام، تنهایی امام حسین علیهالسلام، فشار دشمن، آماده شدن سپاه کوفه برای جنگ، آخرین مهلت برای عبادت و آخرین شب زندگی زمینی بسیاری از یاران امام است.
فضای کربلا در روز نهم محرم چگونه بود؟
برای فهم وقایع تاسوعا، باید شرایط کربلا را در روزهای پیش از آن بدانیم. امام حسین علیهالسلام و همراهانش در دوم محرم سال ۶۱ هجری وارد کربلا شدند. از روزهای بعد، سپاه دشمن به فرماندهی عمر بن سعد در برابر کاروان امام مستقر شد و محاصره بهتدریج شدیدتر گردید.
یکی از تلخترین وقایع پیش از تاسوعا، بسته شدن راه آب بر امام حسین علیهالسلام و اهلبیت و یاران ایشان بود. طبق نقل مشهور، از روز هفتم محرم، دسترسی کاروان امام به آب فرات محدود و سپس قطع شد. همین موضوع، تشنگی کودکان، زنان و یاران امام را در روزهای پایانی کربلا بیشتر کرد.
در روز تاسوعا، فضای کربلا بسیار سنگین و سرنوشتساز بود. سپاه دشمن چندین هزار نفر بود و در مقابل، امام حسین علیهالسلام با جمعی اندک از اهلبیت و یاران وفادار خود قرار داشت. جنگ هنوز آغاز نشده بود، اما نشانههای آن کاملاً آشکار شده بود. دشمن تصمیم خود را گرفته بود و امام نیز راه خود را انتخاب کرده بود: ایستادگی بر حق، حتی اگر به قیمت شهادت تمام شود.
مهمترین وقایع روز تاسوعا در یک نگاه
بر اساس نقلهای مشهور تاریخی و روایی، مهمترین اتفاقات روز تاسوعا عبارتاند از:
- رسیدن شمر بن ذیالجوشن به کربلا با نامه عبیدالله بن زیاد
- ابلاغ فرمان سختگیرانه ابن زیاد به عمر بن سعد
- تهدید عمر بن سعد به برکناری در صورت تعلل در جنگ
- آماده شدن سپاه کوفه برای حمله به خیمههای امام حسین علیهالسلام
- آوردن اماننامه برای حضرت عباس علیهالسلام و برادرانش
- رد قاطع اماننامه توسط حضرت عباس علیهالسلام
- فرستادن حضرت عباس علیهالسلام از سوی امام حسین علیهالسلام برای گفتوگو با سپاه دشمن
- درخواست امام حسین علیهالسلام برای مهلت یکشبه
- تبدیل شب تاسوعا به شب عبادت، دعا، نماز، قرآن و آمادگی برای شهادت
- آشکار شدن وفاداری یاران امام حسین علیهالسلام در آستانه عاشورا
ورود شمر بن ذیالجوشن به کربلا
یکی از مهمترین اتفاقات روز تاسوعا، ورود شمر بن ذیالجوشن به سرزمین کربلا بود. شمر با نامهای از سوی عبیدالله بن زیاد، حاکم کوفه، به کربلا آمد. این نامه خطاب به عمر بن سعد، فرمانده سپاه کوفه، نوشته شده بود.
عبیدالله بن زیاد در این نامه از عمر بن سعد خواسته بود که کار را یکسره کند؛ یعنی یا امام حسین علیهالسلام را وادار به تسلیم بیقید و شرط کند یا با او بجنگد. در برخی نقلها آمده است که ابن زیاد به عمر بن سعد هشدار داده بود اگر در اجرای فرمان کوتاهی کند، فرماندهی از او گرفته شده و به شمر سپرده خواهد شد.
ورود شمر به کربلا، فضای روز نهم محرم را بهشدت تغییر داد. تا پیش از آن، عمر بن سعد در ظاهر میان جنگ و تعلل مردد بود؛ اما با رسیدن نامه ابن زیاد، راه عقبنشینی برای او تنگتر شد. شمر حامل پیامی بود که نشان میداد حکومت کوفه تصمیم نهایی خود را گرفته است.
نامه عبیدالله بن زیاد به عمر بن سعد چه مفهومی داشت؟
نامه عبیدالله بن زیاد، نقطه عطف روز تاسوعاست. مضمون این نامه نشان میداد که حکومت اموی دیگر به مذاکره یا تأخیر رضایت ندارد. آنان از عمر بن سعد خواسته بودند امام حسین علیهالسلام را به تسلیم وادار کند؛ تسلیمی که با عزت، آزادگی و جایگاه امام سازگار نبود.
این نامه، هم تهدیدی برای امام حسین علیهالسلام بود و هم تهدیدی برای عمر بن سعد. ابن زیاد به عمر بن سعد فهماند که اگر فرمان را اجرا نکند، شمر جای او را خواهد گرفت. این تهدید باعث شد عمر بن سعد برای حفظ مقام و موقعیت خود، تصمیم به حرکت نظامی بگیرد.
از نگاه تاریخی، این لحظه نشاندهنده سقوط اخلاقی بسیاری از افراد سپاه کوفه است؛ کسانی که حق را میشناختند، اما دنیا، ترس، مقام و طمع آنان را از همراهی با حق بازداشت.
حرکت سپاه عمر بن سعد به سوی خیمهها
پس از دریافت نامه، عمر بن سعد سپاه خود را آماده حرکت به سمت خیمههای امام حسین علیهالسلام کرد. بنابر نقل مشهور، عصر روز تاسوعا سپاه دشمن به سوی خیمهها حرکت کرد و فضای کربلا بهطور جدی رنگ جنگ گرفت.
در این لحظه، امام حسین علیهالسلام در برابر تصمیمی بزرگ قرار داشت. آن حضرت جنگ را نمیخواست، اما زیر بار ذلت و تسلیم در برابر حکومت ستمگر نیز نمیرفت. امام حسین علیهالسلام نه آغازگر جنگ بود و نه خواهان خونریزی؛ او برای اصلاح امت، احیای حق و مقابله با ظلم قیام کرده بود.
حرکت سپاه دشمن به سوی خیمهها، نشان میداد که آنان حتی حرمت فرزند پیامبر صلیاللهعلیهوآله را نگه نمیدارند و حاضرند در آخرین ساعات روز نهم محرم، حمله را آغاز کنند.
نقش حضرت عباس علیهالسلام در روز تاسوعا
حضرت عباس علیهالسلام در روز تاسوعا نقشی بسیار مهم و برجسته داشت. ایشان پرچمدار سپاه امام حسین علیهالسلام، برادر وفادار آن حضرت و تکیهگاه اهلبیت در کربلا بود. نام تاسوعا در فرهنگ عزاداری شیعه، بیش از هر چیز با حضرت عباس علیهالسلام گره خورده است.
در عصر تاسوعا، هنگامی که سپاه دشمن به سوی خیمهها آمد، امام حسین علیهالسلام حضرت عباس علیهالسلام را به سوی آنان فرستاد تا دلیل حرکتشان را بپرسد. حضرت عباس علیهالسلام همراه جمعی از یاران به سمت سپاه عمر بن سعد رفت و با آنان گفتوگو کرد.
این مأموریت نشاندهنده جایگاه ویژه حضرت عباس علیهالسلام نزد امام حسین علیهالسلام است. او فقط یک جنگاور نبود؛ نماینده امام، پرچمدار سپاه، حافظ خیمهها و چهرهای مورد اعتماد در حساسترین لحظات کربلا بود.
ماجرای اماننامه برای حضرت عباس علیهالسلام
یکی از مهمترین وقایع روز تاسوعا، آوردن اماننامه برای حضرت عباس علیهالسلام و برادران ایشان است. در برخی منابع آمده است که شمر بن ذیالجوشن به دلیل نسبت قبیلهای با مادر حضرت عباس علیهالسلام، یعنی حضرت امالبنین، برای فرزندان او اماننامه آورد.
مقصود دشمن از این اماننامه، جدا کردن حضرت عباس علیهالسلام و برادرانش از امام حسین علیهالسلام بود. آنان میخواستند با ایجاد شکاف در میان اهلبیت و یاران امام، سپاه کوچک امام حسین علیهالسلام را از درون تضعیف کنند.
اما پاسخ حضرت عباس علیهالسلام و برادرانش پاسخی قاطع، روشن و تاریخی بود. آنان اماننامه دشمن را نپذیرفتند و وفاداری خود را به امام حسین علیهالسلام نشان دادند. حضرت عباس علیهالسلام حاضر نشد امنیت خود را به قیمت تنها گذاشتن امام زمانش بپذیرد.
چرا اماننامه شمر اهمیت دارد؟
اماننامه شمر فقط یک پیشنهاد ساده نبود؛ آزمونی بزرگ برای وفاداری بود. دشمن میخواست حضرت عباس علیهالسلام را از سپاه امام جدا کند، زیرا میدانست او ستون روحی و نظامی خیمههاست. اگر عباس علیهالسلام جدا میشد، ضربهای بزرگ به جبهه امام وارد میآمد.
اما رد این اماننامه، یکی از روشنترین جلوههای وفاداری در تاریخ شد. حضرت عباس علیهالسلام نشان داد که امنیت بدون امام، ارزشی ندارد. او زندگی با ذلت را نپذیرفت و وفاداری به حق را بر نجات ظاهری خود ترجیح داد.
به همین دلیل، تاسوعا در فرهنگ شیعه روز حضرت عباس علیهالسلام دانسته میشود؛ نه به این معنا که شهادت ایشان در تاسوعا رخ داده، بلکه به این معنا که وفاداری، ادب، غیرت و ایثار ایشان در این روز جلوهای ویژه یافت.
آیا حضرت عباس علیهالسلام در روز تاسوعا شهید شد؟
خیر. شهادت حضرت ابوالفضل العباس علیهالسلام در روز عاشورا، یعنی دهم محرم رخ داد. اما از آنجا که ماجرای اماننامه و نقش برجسته ایشان در گفتوگو با سپاه دشمن در روز تاسوعا اتفاق افتاد، شیعیان روز نهم محرم را به نام و یاد حضرت عباس علیهالسلام گرامی میدارند.
در آیینهای عزاداری ایران نیز شب و روز تاسوعا معمولاً به ذکر مصائب، فضائل و وفاداری حضرت عباس علیهالسلام اختصاص دارد. این سنت، ریشه در جایگاه ویژه آن حضرت در واقعه کربلا دارد.
درخواست امام حسین علیهالسلام برای یک شب مهلت
وقتی سپاه دشمن آماده حمله شد، امام حسین علیهالسلام از آنان برای یک شب مهلت خواست. این درخواست از سر ترس یا عقبنشینی نبود؛ بلکه امام میخواست آن شب را به نماز، دعا، تلاوت قرآن، استغفار و راز و نیاز با خدا بگذراند.
در نقلهای تاریخی آمده است که امام حسین علیهالسلام عبادت، نماز، قرآن و دعا را دوست میداشت و از دشمن خواست جنگ را تا فردا به تأخیر بیندازد. این درخواست پذیرفته شد و جنگ به روز عاشورا موکول گردید.
این بخش از واقعه تاسوعا، چهره حقیقی قیام امام حسین علیهالسلام را نشان میدهد. در یک سوی میدان، سپاهی بود که به دنبال قدرت، اطاعت از حاکم ستمگر و جنگ بود؛ در سوی دیگر، امام و یارانی بودند که آخرین شب عمر خود را با عبادت و بندگی سپری کردند.
شب تاسوعا؛ شب پیوند با عاشورا
روز تاسوعا با شب عاشورا پیوند خورده است. شب پس از تاسوعا، آخرین شب زندگی دنیایی امام حسین علیهالسلام و بسیاری از یاران ایشان بود. آنان میدانستند که فردا جنگ آغاز خواهد شد و پایان آن شهادت است.
در این شب، خیمههای امام حسین علیهالسلام حال و هوایی معنوی داشت. یاران امام به نماز، دعا، تلاوت قرآن و آمادهسازی خود برای شهادت پرداختند. در برخی نقلها آمده است که صدای زمزمه عبادت آنان مانند صدای زنبوران عسل از خیمهها شنیده میشد.
شب تاسوعا فقط شبی پیش از جنگ نبود؛ شبی بود که یاران امام حسین علیهالسلام انتخاب خود را دوباره تأیید کردند. آنان میتوانستند بروند، اما ماندند. میتوانستند جان خود را حفظ کنند، اما وفاداری را بر زندگی کوتاه دنیا ترجیح دادند.
سخنان امام حسین علیهالسلام با یاران در شب عاشورا
یکی از بخشهای بسیار مهم وقایع پس از تاسوعا، سخنان امام حسین علیهالسلام با یاران خود در شب عاشوراست. امام در این شب یاران را گرد آورد و با آنان سخن گفت. بنابر نقل مشهور، امام به یاران خود فرمود که دشمن فقط او را میخواهد و اگر آنان بخواهند، میتوانند از تاریکی شب استفاده کنند و بروند.
این سخن امام، آزمونی بزرگ برای یاران بود. امام حسین علیهالسلام نمیخواست کسی از روی رودربایستی، ترس یا اجبار در کنار او بماند. او میخواست یارانش آگاهانه و آزادانه مسیر خود را انتخاب کنند.
پاسخ یاران، یکی از زیباترین صحنههای وفاداری در تاریخ است. آنان اعلام کردند که هرگز امام خود را تنها نخواهند گذاشت؛ حتی اگر بارها کشته و زنده شوند، باز از او دست نخواهند کشید.
وفاداری یاران امام در تاسوعا و شب عاشورا
تاسوعا روز آشکار شدن وفاداری بود. حضرت عباس علیهالسلام اماننامه دشمن را رد کرد. یاران امام حسین علیهالسلام نیز در شب عاشورا وفاداری خود را نشان دادند. هرکس میتوانست برود، اما آنان ماندند؛ چون حقیقت را شناخته بودند.
یاران امام حسین علیهالسلام از نظر تعداد اندک بودند، اما از نظر ایمان، بصیرت و وفاداری در بلندترین جایگاه قرار داشتند. آنان میدانستند که فردا در برابر سپاهی بزرگ قرار میگیرند و احتمال پیروزی نظامی وجود ندارد؛ اما برای آنان مهمتر از زنده ماندن، درست ایستادن بود.
اینجاست که تاسوعا معنا پیدا میکند: روزی که در آن، ارزش انسان نه با تعداد نفرات، بلکه با کیفیت انتخابها سنجیده شد.
تاسوعا و مفهوم وفاداری
یکی از مهمترین پیامهای روز تاسوعا، وفاداری است. در این روز، حضرت عباس علیهالسلام و یاران امام حسین علیهالسلام نشان دادند که وفاداری فقط شعار نیست؛ وفاداری زمانی معنا دارد که انسان میان امنیت شخصی و حق، یکی را انتخاب کند.
وفاداری حضرت عباس علیهالسلام از جنس احساس زودگذر نبود. او برادر امام بود، اما نسبت خونی تنها دلیل وفاداریاش نبود. او امام حسین علیهالسلام را حجت خدا، امام زمان خود و محور حق میدانست. به همین دلیل، حتی امان دشمن نیز نتوانست او را از امام جدا کند.
تاسوعا به ما یادآوری میکند که در لحظههای سخت، حقیقت افراد آشکار میشود. بسیاری در روزهای آرام ادعای همراهی دارند، اما وفاداری واقعی در روز خطر، تشنگی، تهدید و تنهایی معنا پیدا میکند.
تاسوعا و جایگاه حضرت امالبنین سلاماللهعلیها
ماجرای اماننامه شمر، بهطور غیرمستقیم یاد حضرت امالبنین سلاماللهعلیها را نیز زنده میکند. حضرت عباس علیهالسلام و برادرانش فرزندان امالبنین بودند. دشمن گمان میکرد میتواند از نسبت قبیلهای استفاده کند و فرزندان امالبنین را از امام حسین علیهالسلام جدا سازد.
اما تربیت امالبنین سلاماللهعلیها چیزی جز وفاداری به اهلبیت نبود. فرزندان او در کربلا نشان دادند که در مکتب مادری رشد کردهاند که عشق به امام حسین علیهالسلام و ولایت را در جان آنان کاشته بود.
به همین دلیل، در فرهنگ شیعه، وقتی از تاسوعا و حضرت عباس علیهالسلام سخن گفته میشود، یاد حضرت امالبنین سلاماللهعلیها نیز در دلها زنده میشود؛ مادری که فرزندانش را فدای امام حسین علیهالسلام کرد و نامش با وفاداری پیوند خورد.
تاسوعا و تشنگی اهلبیت علیهمالسلام
یکی از تلخترین زمینههای وقایع تاسوعا، تشنگی اهلبیت علیهمالسلام و یاران امام حسین علیهالسلام بود. قطع شدن آب از روزهای پیشین، فشار زیادی بر خیمهها وارد کرده بود. کودکان تشنه بودند، زنان در سختی قرار داشتند و یاران امام در شرایطی دشوار آماده نبرد میشدند.
تشنگی در کربلا فقط یک رنج جسمی نبود؛ نمادی از مظلومیت و بیرحمی دشمن بود. سپاه کوفه حتی از رساندن آب به خاندان پیامبر صلیاللهعلیهوآله جلوگیری کرد. این رفتار، شدت قساوت دشمن و مظلومیت امام حسین علیهالسلام را آشکارتر ساخت.
حضرت عباس علیهالسلام در فرهنگ عاشورایی، با عنوان سقای کربلا شناخته میشود. اگرچه شهادت و تلاش نهایی ایشان برای آوردن آب در روز عاشورا رخ داد، اما رنج تشنگی و مسئولیت سنگین حفاظت از خیمهها در روز تاسوعا نیز با نام او پیوند دارد.
آیا در روز تاسوعا جنگی رخ داد؟
در روز تاسوعا سپاه دشمن برای جنگ آماده شد و به سمت خیمهها حرکت کرد، اما با درخواست امام حسین علیهالسلام و پذیرش مهلت یکشبه، نبرد اصلی به روز عاشورا موکول شد. بنابراین جنگ اصلی و شهادت امام حسین علیهالسلام و یاران ایشان در روز عاشورا رخ داد، نه تاسوعا.
با این حال، تاسوعا روزی کاملاً آرام نبود. این روز، روز محاصره شدید، تهدید نظامی، فشار سیاسی، اعلام فرمان جنگ و آمادگی برای نبرد بود. میتوان گفت تاسوعا، آستانه عاشورا و مقدمه مستقیم واقعه شهادت بود.
چرا تاسوعا در فرهنگ شیعه اهمیت زیادی دارد؟
تاسوعا از چند جهت اهمیت دارد:
- آخرین روز پیش از عاشوراست.
- روز شدت گرفتن محاصره امام حسین علیهالسلام و یارانش است.
- روز ورود شمر با نامه ابن زیاد است.
- روز مطرح شدن اماننامه برای حضرت عباس علیهالسلام است.
- روز آشکار شدن وفاداری حضرت عباس علیهالسلام است.
- روز درخواست مهلت برای عبادت در شب عاشوراست.
- روز آماده شدن یاران امام برای شهادت است.
- در فرهنگ عزاداری، روز گرامیداشت مقام حضرت ابوالفضل العباس علیهالسلام است.
این مجموعه از وقایع باعث شده تاسوعا جایگاه خاصی در دل شیعیان داشته باشد. مردم در این روز، علاوه بر سوگواری برای امام حسین علیهالسلام، به یاد وفاداری، ادب و ایثار حضرت عباس علیهالسلام عزاداری میکنند.
چرا روز تاسوعا به حضرت عباس علیهالسلام نسبت داده میشود؟
در بسیاری از مناطق ایران، شب و روز تاسوعا به نام حضرت عباس علیهالسلام برگزار میشود. دلیل این موضوع، چند نکته مهم است:
نخست اینکه حضرت عباس علیهالسلام پرچمدار سپاه امام حسین علیهالسلام بود و در روزهای پایانی کربلا، نقش محوری در حفاظت از خیمهها داشت.
دوم اینکه در روز تاسوعا، اماننامهای برای او و برادرانش آورده شد و او با قاطعیت آن را رد کرد. این ماجرا نماد وفاداری بینظیر ایشان شد.
سوم اینکه امام حسین علیهالسلام در لحظه حرکت سپاه دشمن، حضرت عباس علیهالسلام را برای گفتوگو با آنان فرستاد. این نشاندهنده اعتماد و جایگاه ویژه او نزد امام بود.
چهارم اینکه حضرت عباس علیهالسلام در فرهنگ عاشورایی نماد ادب، غیرت، وفاداری، فداکاری و حمایت از اهلبیت است؛ ویژگیهایی که در تاسوعا بهطور ویژه یادآوری میشود.
درسهای روز تاسوعا برای زندگی امروز
تاسوعا فقط یک واقعه تاریخی نیست؛ مدرسهای برای فهم انسان، انتخاب، وفاداری و مقاومت است. هرکدام از وقایع این روز، پیامی برای زندگی امروز دارد.
۱. وفاداری در لحظه سخت معنا پیدا میکند
حضرت عباس علیهالسلام نشان داد که وفاداری فقط در روزهای آسان ارزش ندارد. زمانی که جان، امنیت و آینده انسان در خطر است، وفاداری واقعی آشکار میشود.
۲. حق را نباید با امنیت معامله کرد
اماننامه شمر به ظاهر امنیت میآورد، اما در باطن دعوت به ترک امام و حق بود. حضرت عباس علیهالسلام به ما آموخت که امنیتی که به قیمت رها کردن حقیقت به دست آید، ارزشی ندارد.
۳. عبادت در سختترین لحظات فراموش نمیشود
امام حسین علیهالسلام در آستانه جنگ، از دشمن برای عبادت مهلت خواست. این نشان میدهد که در نگاه امام، بندگی خدا حتی در سختترین شرایط، اصل زندگی است.
۴. تعداد کم، دلیل باطل بودن نیست
در کربلا، سپاه امام اندک بود و سپاه دشمن بسیار. اما حقانیت با تعداد سنجیده نمیشود. گاهی یک جمع اندک، نماینده حقیقتی بزرگ است.
۵. انتخاب آگاهانه ارزشمند است
امام حسین علیهالسلام یاران خود را مجبور به ماندن نکرد. آنان آگاهانه ماندند. این انتخاب آگاهانه، ارزش قیام عاشورا را بیشتر نشان میدهد.
اشتباهات رایج درباره روز تاسوعا
درباره تاسوعا گاهی چند اشتباه رایج مطرح میشود که بهتر است اصلاح شود.
اشتباه اول: حضرت عباس علیهالسلام در تاسوعا شهید شد
این تصور نادرست است. شهادت حضرت عباس علیهالسلام در روز عاشورا رخ داد. تاسوعا به دلیل ماجرای اماننامه و جایگاه ویژه حضرت عباس علیهالسلام به نام ایشان شناخته میشود.
اشتباه دوم: جنگ اصلی در تاسوعا اتفاق افتاد
جنگ اصلی و شهادتها در روز عاشورا رخ داد. در تاسوعا سپاه دشمن آماده حمله شد، اما با مهلت گرفتن امام حسین علیهالسلام، جنگ به فردا موکول شد.
اشتباه سوم: تاسوعا فقط روز عزاداری برای حضرت عباس علیهالسلام است
تاسوعا روز یاد حضرت عباس علیهالسلام هست، اما فقط به یک شخصیت محدود نمیشود. این روز، روز فشار بر امام حسین علیهالسلام، آمادگی سپاه دشمن، وفاداری یاران، تشنگی اهلبیت و آغاز شب عاشوراست.
ترتیب زمانی وقایع مهم تاسوعا
اگر بخواهیم وقایع روز تاسوعا را به صورت زمانی مرور کنیم، میتوان چنین گفت:
- سپاه امام حسین علیهالسلام همچنان در محاصره شدید قرار داشت.
- تشنگی در خیمهها ادامه داشت و فشار دشمن بیشتر شده بود.
- شمر بن ذیالجوشن با نامه عبیدالله بن زیاد وارد کربلا شد.
- نامه ابن زیاد به عمر بن سعد تحویل داده شد.
- عمر بن سعد برای اجرای فرمان آماده شد.
- اماننامه برای حضرت عباس علیهالسلام و برادرانش مطرح شد.
- حضرت عباس علیهالسلام و برادرانش اماننامه را رد کردند.
- سپاه دشمن به سوی خیمههای امام حسین علیهالسلام حرکت کرد.
- امام حسین علیهالسلام حضرت عباس علیهالسلام را برای گفتوگو فرستاد.
- امام حسین علیهالسلام برای یک شب مهلت خواست.
- دشمن مهلت داد و جنگ به روز عاشورا موکول شد.
- شب عاشورا با عبادت، دعا، قرآن و آماده شدن برای شهادت سپری شد.
تاسوعا در آیینهای عزاداری ایرانیان
در ایران، تاسوعا یکی از پرشورترین روزهای عزاداری محرم است. بسیاری از هیئتها، دستههای عزاداری، مساجد و تکایا در این روز به یاد حضرت ابوالفضل العباس علیهالسلام مراسم ویژه برگزار میکنند. نوحهها و مرثیههای تاسوعا معمولاً بر وفاداری، ادب، سقایی، علمداری و غربت حضرت عباس علیهالسلام تمرکز دارند.
در برخی مناطق، آیینهایی مانند علمگردانی، سینهزنی، زنجیرزنی، تعزیهخوانی، نذر و اطعام در روز تاسوعا برگزار میشود. هر منطقه با زبان، فرهنگ و سنت خود به سوگ کربلا مینشیند، اما محور اصلی همه این آیینها، یاد امام حسین علیهالسلام، حضرت عباس علیهالسلام و مظلومیت اهلبیت است.
آیا برای روز تاسوعا اعمال خاصی وارد شده است؟
برای تاسوعا، مانند بسیاری از روزهای محرم، توصیه عمومی به سوگواری، یاد امام حسین علیهالسلام، زیارت، دعا، تلاوت قرآن، صدقه، شرکت در مجالس عزاداری و توجه به پیامهای عاشورا وجود دارد. اما باید دقت کرد که هر عملی را به عنوان عمل قطعی و اختصاصی روز تاسوعا معرفی نکنیم، مگر آنکه در منابع معتبر دینی آمده باشد.
بهترین کار در این روز، حفظ حرمت محرم، یاد اهلبیت علیهمالسلام، کمک به نیازمندان، پرهیز از گناه، مطالعه درباره پیام عاشورا و شرکت آگاهانه در عزاداریهاست.
پرسشهای رایج درباره روز تاسوعا
تاسوعا چه روزی است؟
تاسوعا روز نهم ماه محرم است؛ روزی که یک روز پیش از عاشورای حسینی قرار دارد و در تاریخ کربلا، از حساسترین روزها به شمار میرود.
در روز تاسوعا چه اتفاقی افتاد؟
در روز تاسوعا شمر با نامه عبیدالله بن زیاد وارد کربلا شد، فرمان جنگ به عمر بن سعد رسید، اماننامه برای حضرت عباس علیهالسلام و برادرانش مطرح شد، حضرت عباس علیهالسلام آن را رد کرد، سپاه دشمن آماده حمله شد و امام حسین علیهالسلام برای یک شب مهلت خواست.
چرا تاسوعا به نام حضرت عباس علیهالسلام است؟
زیرا در این روز ماجرای اماننامه برای حضرت عباس علیهالسلام رخ داد و وفاداری آن حضرت به امام حسین علیهالسلام جلوهای ویژه یافت. همچنین ایشان پرچمدار و تکیهگاه خیمههای امام در کربلا بود.
آیا حضرت عباس علیهالسلام در تاسوعا شهید شد؟
خیر. شهادت حضرت عباس علیهالسلام در روز عاشورا رخ داد. اما تاسوعا به دلیل جایگاه و وفاداری آن حضرت، در فرهنگ شیعه به نام ایشان شناخته میشود.
آیا جنگ کربلا در تاسوعا آغاز شد؟
در تاسوعا سپاه دشمن آماده جنگ شد و به سوی خیمهها حرکت کرد، اما با درخواست امام حسین علیهالسلام، جنگ اصلی به روز عاشورا موکول شد.
چرا امام حسین علیهالسلام از دشمن مهلت خواست؟
امام حسین علیهالسلام مهلت خواست تا آن شب را به نماز، دعا، تلاوت قرآن، استغفار و راز و نیاز با خدا بگذراند. این درخواست نشانه جایگاه عبادت و بندگی در مکتب امام حسین علیهالسلام است.
وقایع روز نهم محرم
روز نهم محرم، روز تاسوعای حسینی و یک قدمی عاشورا و شهادت جاودانه امام حسین (ع) است. روز نهم تا دهم فاصله ای است که شمر فرصتی پیداکرده تا با رسیدنش عاشورایی برپا کند.
از روز اول تا نهم محرم در کربلا هیچ خبری از جنگ نبود.
سپاهیان دشمن مانع حرکت آن حضرت به کوفه شده بودند و اصرار می کردند که ایشان با یزید بیعت کند و امام هم نمی پذیرفت. در روز نهم – یعنی تاسوعا – شمر وارد کربلا شد و نامه ابن زیاد را به عمر بن سعد داد که دستور جنگ بود. در ابتدا ابن سعد رغبتی به این کار نداشت اما حاضر نشد که کنار بکشد. به این جنگ راضی شد و خود را بدبخت جاویدان کرد.
سخنان شمر به ام البنین و فرزندانش
شمر که دید ابن سعد آماده جنگ است به نزدیک لشگر امام حسین علیه السلام رفت و فرزندان ام البنین علیهاالسلام را که مادرشان هم قبیله با او بود صدا زد و گفت: شما در امانید به همراه برادر خود حسین نجنگید و از او کنار بکشید.
آنها نپذیرفتند و پاسخی دندان شکن به او دادند و شمر با حالت خشم به لشگرگاه خود بازگشت.
فرصتی برای عبادت
ابن سعد با شعار «ای لشگرهای خدا سوار شوید و به بهشت بشارت دهید» لشگر خود را به سمت اصحاب امام حسین علیه السلام روانه کرد. حضرت سید الشهداء علیه السلام، عباس علیه السلام را با بیست نفر به سوی آنها فرستاد تا بپرسند خبر چیست. آنها خبر از جنگ دادند. حضرت عباس علیه السلام سریعا برای کسب تکلیف پیش امام حسین برگشت و در این مدت بقیه گروه او لشگر دشمن را موعظه مىنمودند. امام حسین علیه السلام از ایشان مهلتى خواست و فرمود: امشب را صبر كنند و نبرد را به فردا موکول کنند كه امشب قدرى نماز و دعا و استغفار كنم، زیرا خدا مىداند كه من نماز و تلاوت قرآن و كثرت دعا و استغفار را دوست مىدارم.
روایاتی از امام سجاد (ع)
امام سجاد علیه السلام فرمودند: من در آن وقت مریض بودم، با آن حال نزدیك شدم و شنیدم كه پدرم به اصحاب خود گفت:
ثنا مىكنم خداوند خود را به نیكوتر ثناها، و حمد مىكنم او را بر سختی و آسانی، اى پروردگار من، سپاس مىگزارم تو را بر این كه ما را به تشریف نبوّت تكریم فرمودى، و قرآن را تعلیم ما نمودى، و ما را در دین دانا كردى، و ما را گوش شنوا و دیده بینا و دل دانا عطا كردى، پس ما را از شكرگزاران خود قرار ده.
امّا بعد، همانا من اصحابى باوفاتر و بهتر از اصحاب خود نمىدانم، و اهل بیتى از اهل بیت خود نیكوتر ندانم، خداوند شما را جزاى خیر دهد بدانید که به همه شما اجازه می دهم که بروید و هیچ ایرادی هم نیست اكنون پرده شب شما را فرو گرفته است به کمک این تاریکی از اینجا بروید. چون آن جناب سخن را به اینجا رسانید.
حضرت عباس علیه السلام گفت: براى چه این كار كنیم؟ آیا براى آن كه بعد از تو زندگى كنیم؟ خداوند هرگز نگذارد كه ما این كار ناشایسته را دیدار كنیم.
بقیه یاران نیز هر یک به زبان خود و با عبارتهای محکم و زیبا درباره جانفشانی در راه او را که با جان و دل انتخاب کرده بودند سخن گفتند. سپس آن حضرت همگی را دعای خیر فرمود.
مصائب بزرگ زینب در غم برادر
از امام سجاد علیه السلام نقل شده که در آن شب عمّه ام زینب علیهاالسلام پرستارى من مىكرد كه شنیدم پدرم این اشعار را قرائت مىفرمود:
یا دهر أفّ لك من خلیل كم لك بالاشراق و الأصیل
به سبب این اشعار گریه در گلوى من گرفت ولی بر آن صبر نمودم اما عمّهام نتوانست خویشتنداری کند و بی اختیار به سمت آن حضرت شتافت و گفت: وا ثكلاه! كاش مرگ مرا نابود می کرد، اکنون مانند زمانی است که مادرم فاطمه و پدرم على و برادرم حسن از دنیا رفتند، اى برادر تو جانشین گذشتگانى و فریاد رس بقیّه آنهایى.
سید الشهداء علیه السلام به او نگاه کرد و فرمود: اى خواهر! مراقب باش كه شیطان حلم تو را نرباید … اى خواهر! بپرهیز از خدا و شكیبایىكن و بدان كه اهل زمین مىمیرند و اهل آسمان باقى نمىمانند و هر چیزى در معرض هلاكت است جز ذات خداوندى كه خلق فرموده به قدرت خویش خلایق را بر مىانگیزاند و زنده مىگرداند ایشان را و اوست فرد یگانه.
جدّ و پدر و مادر و برادر من بهتر از من بودند و هر یك دنیا را وداع نمودند، و از براى من و براى هر مسلمى است كه اقتدا و تأسّى كند بر رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله. اى خواهر! من تو را قسم مىدهم و باید به قسم من عمل كنى، وقتى كه من كشته شوم گریبان در مرگ من چاك مکن و چهره خویش را به ناخن مخراش و از براى شهادت من به ویل و ثبور (هلاکت) فریاد نكنى. اینگونه، زینب آرامش یافت.
شب عبادت
به فرمان حضرت امام حسین علیه السّلام در آن شب خیمه هاى حرم را متّصل به یكدیگر برپا كردند، و بر دور آنها خندقى حفر كردند و از هیزم پر نمودند كه جنگ از یك طرف باشد و حضرت على اكبر علیه السّلام را با سى سوار و بیست پیاده فرستاد كه چند مشك آب با نهایت خوف و بیم آوردند و اهل بیت و اصحاب خود را فرمود كه از این آب بیاشامید، وضو بسازید و غسل كنید و جامههاى خود را بشویید كه كفنهاى شما خواهد بود و آنان تمام آن شب را به عبادت و دعا و تلاوت و تضرّع و مناجات به سر آوردند و صداى تلاوت و عبادت از لشگر سعادتمند آن نور دیده خیر البشر بلند بود.
چند قدم مانده به شهادت
همه اتفاقاتی که در روز نهم افتاد، اگر در آنها به خوبی دقت شود مشخص می شود که آمادگی برای شهادت و مصائب بزرگ بوده است. در تاسوعا روشن شد که سرنوشت همه مردان شهادت است و آنها هم به میل خود آن افتخار را پذیرفتند و زینب سلام الله علیها به مقام صبر رسید. تعدادی از افراد خوشبخت از لشکرگاه دشمن به آنها ملحق شدند و سید الشهداء علیه السّلام و اصحاب سعادتمند ایشان فضای خیمه گاه را به نور قرآن و استغفار و مناجات روشن کردند و با آمادگی کامل صبحگاه فردا پا به نبرد گذاشتند.
جمعبندی
تاسوعای حسینی، روز نهم محرم و آخرین روز پیش از عاشوراست؛ روزی که حادثه کربلا به نقطه نهایی خود نزدیک شد. در این روز، شمر بن ذیالجوشن با نامه عبیدالله بن زیاد وارد کربلا شد، فشار بر عمر بن سعد برای آغاز جنگ بیشتر شد، سپاه دشمن به سوی خیمههای امام حسین علیهالسلام حرکت کرد و اماننامهای برای حضرت عباس علیهالسلام و برادرانش آورده شد.
حضرت عباس علیهالسلام با رد اماننامه، یکی از زیباترین جلوههای وفاداری را در تاریخ ثبت کرد. امام حسین علیهالسلام نیز با درخواست مهلت برای عبادت، نشان داد که قیام عاشورا پیش از آنکه یک نبرد نظامی باشد، حرکتی الهی، اخلاقی و آگاهانه است.
تاسوعا روز وفاداری، ادب، صبر، تشنگی، انتخاب و آمادگی برای شهادت است. اگر عاشورا روز اوج ایثار و شهادت است، تاسوعا روزی است که آخرین پردههای آزمایش کنار رفت و چهرهها آشکار شد: گروهی دنیا را برگزیدند و گروهی حق را؛ گروهی اماننامه دشمن را آوردند و گروهی با تمام وجود گفتند که هرگز امام خود را تنها نمیگذارند.
پیام تاسوعا برای امروز ما روشن است: حق را نباید با امنیت، مقام، ترس یا منفعت معامله کرد. وفاداری زمانی ارزش دارد که پای سختی در میان باشد. حضرت عباس علیهالسلام و یاران امام حسین علیهالسلام در تاسوعا به ما آموختند که انسان میتواند در سختترین شرایط نیز آزاد، وفادار و سربلند بماند.
همچنین بخوانید:
اعمال و وقایع روز دوم دهه محرم
اعمال و وقایع شب و روز چهارم محرم
شعر کوتاه درباره امام حسین (ع)
متن کامل زیارت عاشورا همراه با ترجمه
