غزلیات رفیق اصفهانی | گزیده غزل‌های عاشقانه شاعر دوره بازگشت ادبی

محمدحسین اصفهانی، متخلص به «رفیق»، از شاعران برجستهٔ دورهٔ بازگشت ادبی و از شاگردان مشتاق اصفهانی است که در سال ۱۱۵۰ هجری قمری در اصفهان زاده شد و در سال ۱۲۱۲ هجری قمری درگذشت. دیوان او که بالغ بر هشت هزار بیت شامل قصاید، غزلیات و رباعیات است، به کوشش احمد کرمی تصحیح و منتشر شده است. غزل‌های رفیق، که بخش عمدهٔ دیوان او را تشکیل می‌دهند، با زبانی ساده و روان و در عین حال لطیف، مضامین عاشقانه و عارفانه را به تصویر می‌کشند و از نظر روح و زبان، یادآور سبک عراقی و شیوهٔ شاعران پیشین است. در این بخش از سایت، ضمن ارائهٔ گزیده‌ای از غزلیات رفیق اصفهانی، به بررسی ویژگی‌های سبکی، درون‌مایهٔ عاشقانه و نگاه شاعرانهٔ این شاعرِ گمنامِ آشنا خواهیم پرداخت.

غزل‌های زیبای رفیق اصفهانی

آنکه از عار به یاران نشود یار اینست
وانکه دارد ز من و یاری من عار اینست

آن جفاکار که کارش ز جفاکاری نیست
جز جفاکاری یاران وفادار اینست

آن ستمکار که از تیغ ستم می ریزد
خون یار از پی دلجویی اغیار اینست

آن شکر لب که چو فرهاد مدامم دارد
تلخکام از لب شیرین شکربار اینست

دل بیمار مرا از لب شکربارت
شربتی ده که دوای دل بیمار اینست

گفت از سینه فغان من و دل هرکه شنید
در قفس ناله ی مرغان گرفتار اینست

ز اشک خونین خبر حال دلم پرس، رفیق
که ز حال دل خون گشته خبردار اینست

آن را که به کف سیمی و در دست زری نیست
در بر بت سیمن بر و زرین کمری نیست

شادم که مرا یار اگر از سر یاری
باری نظرش نیست نظر با دگری نیست

هرگز سحری نیست شب تیره ی ما را
با آنکه شبی نیست که او را سحری نیست

گر دختر رز فی المثل از شیرهٔ جانست
تلخست اگر از کف شیرین پسری نیست

زان نیست رفیقم خبر از خویش که از یار
آن را خبری هست که از خود خبری نیست

ز خلق تا اثر و از جهان نشانی هست
ز حسن و عشق حدیثی و داستانی هست

ز داغ درد توام تا به جسم جانی هست
دل پر آتش و چشمان خون فشانی هست

به جز نیاز نباشد نماز پیران را
به کشوری که چو تو نازنین جوانی هست

جدا ز شاخ گل خود دلم برد حسرت
به طایری که به شاخیش آشیانی هست

کسی که دل به دلارام و جان به جانان داد
کجاش فکر دلی، کی خیال جانی هست

به روی و کوی تو شادم چنان که پندارم
به غیر از این نه گلی و نه گلستانی هست

بود حیات ابد روز وصل یار رفیق
جز این نباشد اگر عمر جاودانی هست

نه روی گل چو روی دل آرای دلبر است
نه قد سرو چو قد رعنای دلبر است

عشرت در آن سر است که دلبر بود در آن
دولت بر آن سر است که بر پای دلبر است

سودای دلبر از سر من کی رود چنین
کاندر دلم همیشه تمنای دلبر است

تا جای دلبر است دلم خرمست و شاد
ای شاد آن دلی که در آن جای دلبر است

در خلد اگر رود نگشاید به حور چشم
آن را که دیده محو تماشای دلبر است

بس کوته است جامه ی خوبی به قد سرو
این خوب جامه راست به بالای دلبر است

از جام دیگران می عشرت مجو رفیق
کاین باده ی نشاط به مینای دلبر است

منم که مهرهٔ بخت مرا گشادی نیست
به نامرادی من هیچ نامرادی نیست

من آن ز شهر خود آواره ام که افتاده
در آن دیار که بیداد هست [ و] دادی نیست

نسیم وصل طلب می کنم در آن وادی
که جز سموم جهانسوز هجر، بادی نیست

دل من و دل یارند متحد چه غمست
اگر میان من و یار اتحادی نیست

مرا، ز جور تو دائم دل غمینی هست
دمی ز لطف توام لیک جان شادی نیست

به وعده ام مفریب ای دروغ وعده، که هیچ
به وعده های دروغ تو اعتمادی نیست

مرا ز اندک و بسیار آنچه هست به عشق
به غیر صبر کمی و غم زیادی نیست

گر احتراز ز چشم بدت بود جانا
به از دعای منت هیچ ان یکادی نیست

رفیق معتقد کیش می پرستانم
مرا به مذهب زهاد اعتقادی نیست

غزلیات صفای اصفهانی {شعرهای عاشقانه کلاسیک فارسی از اصفهانی}

برده دل از من پری‌رویی نمی‌گویم که کیست
آن پری‌رو کیست می‌گویی؟ نمی‌گویم که کیست

کیست می‌گویی پری یا آدمی یارت بگو
آدمی‌خویی پری‌رویی نمی‌گویم که کیست

گلشن کویی که می‌پرسی نمی‌گویم کجاست
سرو دلجویی که می‌گویی نمی‌گویم که کیست

در رکاب جور و کین پایی، نمی‌دانم کدام
راه بیداد و جفا پویی نمی‌گویم که کیست

آنکه هرسو رو نهد خلقی برای دیدنش
رو نهد سویش ز هر سویی نمی‌گویم که کیست

هر سر مویم زبانی گشته در وصف کسی
با کسی لیکن سر مویی نمی‌گویم که کیست

گویی آن گل از چه گلزار است می‌خواهی رفیق
تا ز گلزارش بری بویی نمی‌گویم که کیست

عکس نوشته غزلیات رفیق اصفهانی

کسی چون تو بلا هرگز ندیده است
چو من کس مبتلا هرگز ندیده است

من لب تشنه زان لب هر چه دیدم
خضر ز آب بقا هرگز ندیده است

دلم آن دیده است از جذبه ی عشق
که کاه از کهربا هرگز ندیده است

من آن بسیار از جان ناامیدم
که درد من دوا هرگز ندیده است

جفا را دیدم از اغیار و یارم
بسویم از وفا هرگز ندیده است

نگاهم می کند ز آن سان که گوئی
مرا در هیچ جا هرگز ندیده است

رفیق از خار خار دل چه گویم
که او خاری به پا هرگز ندیده است

دیدن آن سرو نازم آرزوست
دیده ام صد بار و بازم آرزوست

قد او را گفته ام عمر دراز
از خدا عمر درازم آرزوست

پیش شمع روی او پروانه وار
عمرها سوز و گدازم آرزوست

هست نازم آرزو زان نازنین
پیش ناز او نیازم آرزوست

پیش آن محراب ابر روز و شب
گه نماز و گه نیازم آرزوست

دشمنند این دوستان با من رفیق
زین رفیقان احترازم آرزوست

کار من مهر تو و پیشه تو کین منست
کین من رسم تو و مهر تو آئین منست

تا مرا هست وفا پیشه، ترا هست جفا
تا ترا هست جفا کیش، وفا دین منست

شادی من غم و اندوه دل خرم تست
غم تو عیش و نشاط دل غمگین منست

آنکه تشویش ندانسته، دل ساکن تو
وانکه تسکین نشناسد، دل مسکین منست

زان ننالم ز غم درد که درد غم تو
باعث صبر من و موجب تسکین منست

روی نیکوی تو روزی که نبینم آن روز
تیره عالم همه بر چشم جهان بین منست

نیست از سوز نهانم کسی آگاه رفیق
مگر آن شمع که شب بر سر بالین منست

با کوی یار روضه ی دارالقرار چیست
دارالقرار یار به جز کوی یار چیست

شد یار من سگت به از این یار کیست یار
شد کوی تو دیارم از این به دیار چیست

روزی برای وعده خلافی نکرده شب
اورا چه آگهی که شب انتظار چیست

ای کرده با حبیب شبی روز بی رقیب
رو شکر کن شکایتت از روزگار چیست

در حیرتم که با همه پیمان شکست ما
عهد تو با رقیب چنین استوار چیست

گر نیست خار خار دل بلبلش غرض
گل را به هرزه این همه الفت به خار چیست

در زیر خاک خون دلی نیست گر به جوش
این لاله ها رفیق به خاک مزار چیست

بهر تو مرا پیشکشی جز دل و جان نیست
در پیش تو ای جان جهان دل چه و جان چیست

این سرو روان می رود و در عقبش جان
جان می رود از رفتنش این سرو روان کیست

او وعده به روز دگرم می دهد و من
در فکر که تا روز دگر چون بتوان زیست

زاهد ز میم توبه مفرما که به جز می
از هر چه بود توبه مرا هست وزان نیست

سی روز لب از می نتوان بست چه بودی
شوال چهل بودی و روز رمضان بیست؟

گفتم قد رعنای تو را سرو چو دیدم
در راستی اینست الف در کجی آن نیست

ایدوست به بالین رفیق ایست زمانی
کش جان به طفیل تو کند یک دور زمان ایست

بیمار درد را که دوا درد دیگر است
هر ساعتش ز درد رخ زرد دیگر است

در کشوری که عشق بود خورد و خواب نیست
ور نیز هست، خواب دگر خورد دیگر است

آنم که هر دمم به غم آباد جان و دل
از کاروان درد، رهاورد دیگر است

گر نیستش به غیر سر آشتی دگر
هر لحظه با منش ز چه ناورد دیگر است

مردانه بگذر از سر دنیا که این عجوز
هر روز در حباله ی نامرد دیگر است

دیدم تمام دفتر شعر ترا رفیق
هر فرد این کتاب به از فرد دیگر است

اشعار نشاط اصفهانی { گلچین زیباترین غزلیات، رباعیات و اشعار }

فصل گل شد، سیر باغ و بوستانم آرزوست
سیر باغ و بوستان با دوستانم آرزوست

الفت پیر کهن بانو جوان خوش دولتی است
پیرم و این دولت از بخت جوانم آرزوست

تا کنم فارغ ز حرف این و آن شرب مدام
خانه ی دربسته در کوی مغانم آرزوست

با می و میخانه، بی انصاف و کافر نعمتم
گر بگویم کوثر و باغ جنانم آرزوست

آرزوی رویش از دل کم نمی گردد مرا
گر دمی صد بار می بینم همانم آرزوست

چون ننالم زین تغابن من که با این نیم جان
یک جهان جان بهر آن جان جهانم آرزوست

دل فسرد از وضع یاران صفاهانم رفیق
چند روزی سیر آذربایجانم آرزوست

ماهی تو و جات طرف بامت
یا مهری و آسمان مقامت

گه مهرت و گاه ماه گویم
تازین دو خوش آید از کدامت

نه مه بیند نه مهر، بیند
چون مهر و مه آنکه صبح و شامت

آن مهری و آن مهی که در حسن
چون مهر و مهست صد غلامت

گردد چه هلال مه به تعظیم
بیند مه اگر ز طرف بامت

ابیات رفیق اگر نویسند
بر صفحه ی مهر و مه کلامت

گوید شنود گر نظامی
احسنت به نظم بانظامت

دریغ یار عزیزم که از وفا عاری است
تمام دلبری و ناتمام دلداری است

مکن به زاری ما گوش و داد جور بده
که حسن ما و تو در زاری و دلازاریست

رقیب با سگ او یار شد فغان که مرا
گذار از آن سر کو بعد از این بدشواریست

به عشق کوش که کارآزمودگان گویند
که کار دهر بجز عشق جمله بیگاریست

وصال او که شهان راست آرزو در خواب
زهی طمع که گدا را هوس به بیداریست

ز دوش بار علایق بنه که سالک را
بهین تهیه سیر و سفر سبکباریست

رفیق شکوه ز بیماریم پر است اما
نه آنقدر که شکایت ز بی پرستاریست

شعرهای عاشقانه رفیق اصفهانی

چنان گشته کامم ز ایام تلخ
که شهدم چو زهر است در کام تلخ

چو ناکامی است این که گر کام من
بود صبح شیرین شود شام تلخ

اگر شهد نوشم شود همچو زهر
به کام من درد آشام تلخ

کند تا کند دلبرم تلخ، کام
لب شکرین را به دشنام تلخ

از آغاز شد گرچه عشاق را
می و ساغر و باده و جام تلخ

از آن ساغر و جام تا این زمان
چو من تلخکامی نشد کام تلخ

بود عشق آن به که باشد رفیق
در آغاز شیرین در انجام تلخ

کی به حسن آن که پریچهره و مهوش باشد
چو تو دلخواه بود یا چو تو دلکش باشد

توئی آن تازه خط امروز که از رشک به خون
چهره ی لاله رخان از تو منقش باشد

کارم از کاکل تو تا بکی آشفته شود
حالم از زلف تو تا چند مشوش باشد

تا کی از اشکم و تا چند ز آهم شب و روز
دیده پر آب بود، سینه پر آتش باشد

سر ز سنگ ستم و تیغ جفایت نکشم
کانچه از دست تو آید به سرم خوش باشد

نرسد گر به عنان فرست دست رفیق
سرش این بس که ترا بر سم ابرش باشد

چه باشد گر ترا ویرانه ی من خانه ای باشد
تو گنجی گنج را جا گوشه ی ویرانه ای باشد

نباشد بزم تو جای من دیوانه جای من
به کنج گلخنی یا گوشه ی ویرانه ای باشد

ز پا اندازدم اندوه دوران گرنه یک ساعت
به دستم شیشه ای یا بر کفم پیمانه ای باشد

نباشد آشنا گر با من آن بیگانه وش، بهتر
که شب با آشنایی روز با بیگانه ای باشد

کجا ماند نهان راز من رسوا اگر از من
به هر سو قصه ای و هر طرف افسانه ای باشد

مکن منعم بکوی آن پری، گر باشم آشفته
که در هر جا پریروئی بود دیوانه ای باشد

نباشد جا اگر در خانه اش ما را رفیق آن بس
که در شهری که باشد خانه ی او، خانه ای باشد

مرا در جسم تا جان آفریدند
به جانم مهر جانان آفریدند

مرا روزی گریبان چاک کردند
که آن چاک گریبان آفریدند

جهان آن روز برگردید از من
که آن برگشته مژگان آفریدند

پریشان خاطرم کردند روزی
که آن زلف پریشان آفریدند

ترا درمان من دادند آن روز
که بهر درد درمان آفریدند

نخستین ماه رخسار تو دیدند
وزان پس ماه تابان آفریدند

مزن بر من برندی طعنه زاهد
ترا این و مرا آن آفریدند

ترا پاکیزه دامان خلق کردند
مرا آلوده دامان آفریدند

من و او را رفیق از بدو ایجاد
گدا کردند و سلطان آفریدند

هر کس به ره وفا نشیند
بر خاک سیه چو ما نشیند

ثابت قدم آنکه در ره عشق
بر خاک چو نقش پا نشیند

یک لحظه نشیند آنکه با تو
یک عمر ز خود جدا نشیند

در راه تو کی ز پا نشینم
صد خارم اگر به پا نشیند

از کثرت ناکسان به کویست
جا نیست کسی کجا نشیند

یک دم ز بر تو برنخیزد
بیگانه که آشنا نشیند

با من بنشین که نیست عیبی
از شاه که با گدا نشیند

تا هست رفیق مدعی، یار
کی با تو بمدعا نشیند

دلدار من به زاری اگر یار من شود
کار جهان به کام دل زار من شود

داند که کیست باعث آشفتگی مرا
آشفته ای که شیفته ی یار من شود

ابر بهار، گریه ی من گر به کوی تو
بیند خجل ز دیده ی خونبار من شود

بسیار شد غم من و ترسم که غیر، شاد
از شادی کم و غم بسیار من شود

در بیع من به غیر زیان هیچ سود نیست
بی سود خواجه کو که خریدار من شود

هر شب چراغ محفل اغیار شد، نشد
یک شب رفیق شمع شب تار من شود

اشعار صفای اصفهانی شامل زیباترین غزلیات و رباعیات

با غیر یار ترسم اگر یار من شود
پیمانه نوش گردد و پیمان شکن شود

گر رفته رفته می شود آن نازنین چنین
بی شک بلا و فتنه ی هر مرد و زن شود

یارب روا مدار که از جور محتسب
دارالسرور میکده بیت الحزن شود

با مدعی ترا به سخن هر که دید گفت
حیف از پری که هم نفس اهرمن شود

قدر رفیق عزیز نداند هزار حیف
آن گل که عنقریب قرین زغن شود

نه خود با من جفا آن بی وفا کرد
که با هرکس وفا کردم جفا کرد

کجا بیگانه با بیگانه این جور
کند کان آشنا با آشنا کرد

نبندد هیچ کس زین پس به او دل
به جان من بگویم گر چها کرد

به تیغ جور خونم بی گنه ریخت
نه شرم از خلق و نه خوف از خدا کرد

جفا بین کان طبیعت بی وفا چون
به درد و داغ خویشم مبتلا کرد

نه داغم را نمود از مرهمی به
نه دردم را به درمانی دوا کرد

جدا گردد رفیق از یار هر کس
من و یار مرا از هم جدا کرد

چه می در جام من پیر مغان کرد
که در پیرانه سر بازم جوان کرد

نه دربانم جدا زان آستان کرد
جدا زان آستانم آسمان کرد

گمان بد به من آن بی وفا برد
مرا آن بی وفا چون خود گمان کرد

دمی کان رشک سرو و غیرت گل
به عزم سیر جا در گلستان کرد

چو بلبل گل از آن رخ ناله برداشت
چو قمری سرو از آن قامت فغان کرد

هزاران روز شب کردی به اغیار
شبی هم روز با ما می توان کرد

مزن بر ما به رندی طعنه ای شیخ
ترا هر کس چنین، ما را چنان کرد

رفیق این دولت من بس، که بختم
گدای درگه پیر مغان کرد

به من یارم سر یاری ندارد
سر یاری و دلداری ندارد

شب مستی کشد بی جرمم اما
خبر از روز هشیاری ندارد

چو دیدم اولش گفتم که دارد
وفاکاری، جفا آری ندارد

مجو کام دل خود زان دلازار
که کاری جز جفاکاری ندارد

ندانستم که دارد آن جفاکار
جفاکاری وفاداری ندارد

وفاداری چه داری از کسی چشم
که کاری جز جفاکاری ندارد

رفیق از بسکه محو اوست چشمم
خبر از خواب و بیداری ندارد

غمش جا در دلم تنها ندارد
به یکدل نیست کان غم جا ندارد

فغان کان شوخ بی پروا ز جوری
کشد وز کشتنم پروا ندارد

ز افغانم خبر پنداریش نیست
ز آه من حذر گویا ندارد

گرفتم من ندارد فکر امروز
چرا اندیشه ی فردا ندارد

بسی دیوانه دارد آن پری لیک
چو من دیوانه ای رسوا ندارد

به من آن بی وفا گوید که دارم
سر مهر و وفا، اما ندارد

رفیق از درد او می میرد اما
خبر دارد ز حالش یا ندارد

اشعار صغیر اصفهانی؛ گلچین غزلیات، رباعیات و دیگر مجموعه شعر بی نظیر

شعرهای رمانتیک رفیق اصفهانی

به دل هر کس غم جانان ندارد
دلش آرام و جسمش جان ندارد

بود خوش مهر و کین از مهوشان، حیف
که این دارد مه من آن ندارد

ز تو تا صورت چین فرق اینست
که تو جان بخشی و او جان ندارد

کسی کان عارض و خط دید دیگر
سر سیر گل و ریحان ندارد

دلم آن چاشنی دارد از آن لب
که خضر از چشمه ی حیوان ندارد

طبیبا بگذر از درمان دردم
ندارد درد من درمان، ندارد

سزایش دار باشد همچو منصور
که راز عشق را پنهان ندارد

به راهش پای از سر کن که پایان
رفیق این راه بی پایان ندارد

مرا دیوانه آن جانانه دارد
که خلقی را چون من دیوانه دارد

غم او در دل ویران من جای
بسان گنج در ویرانه دارد

بتی در خانه دارد هر که چون او
فراغت از بت و بتخانه دارد

ندارد در دل من خانه جانان
که در هر جان و هر دل خانه دارد

مده ساقی میم چون مست بی می
مرا آن نرگس مستانه دارد

رفیق از بهر صید مرغ دل، یار
ز خط و خال دام و دانه دارد

به عالم شادمان رندی زید کز هر غمی خندد
به او گر عالمی گریند او بر عالمی خندد

خوشا رندی که بر نیک و بد عالم همی خندد
به او گر عالمی خندند او بر عالمی خندد

خوش آن بیدل که یارش گر زند زخم ار نهد مرهم
نه هرگز گرید از زخمی و نه از مرهمی خندد

برای خنده ی غیرم کند گریان ، روا باشد ؟
که از جور تو گرید محرمی نامحرمی خندد

به نوعی از غمم شاد است یار من که پیش او
چو خندم از غمی نالد ، چو گریم از غمی خندد

شود گر از غمم غمگین و شاد از شادیم از چه
چو می‌گریم نمی‌گرید چو می‌خندم نمی‌خندد

نخندد غنچه جز فصل بهاران و لب آن گل
بود آن غنچه ی خندان که در هر موسمی خندد

ز سودای پری رویی رفیق آشفته شد گویا
که چون دیوانگان دایم همی گرید، همی خندد

مرا خاطر از آن بی غم نباشد
که بی غم خاطرم خرم نباشد

به دل دردم نباشد کم ز درمان
به جان داغم کم از مرهم نباشد

چو بستم عهد یاری با تو گفتم
که یاری چون تو در عالم نباشد

ندانستم ترا ای سست پیمان
بنای دوستی محکم نباشد

دلی پنداشتم غیر از دل من
در آن گیسوی خم در خم نباشد

چو دیدم، در همه عالم دلی نیست
که در آن طره ی درهم نباشد

رفیق و غیر، کی بود از حریمت
که آن محروم و این محرم نباشد

از برم ای نگار حور نژاد
می روی و نمی روی از یاد

بی تو ای سرو گلشن ایجاد
بی تو ای سرو بوستان مراد

شغل من نیست جز به شب ناله
کار من نیست روز جز فریاد

ای ز تو خطه ی وفا ویران
ای ز تو کشور جفا آباد

از وفا چند، از جفا تا کی
مدعی از تو شاد و من ناشاد

هست تا هست هستی من و تو
کار من عجز و کار تو بیداد

که تویی لیلی و منم مجنون
که تو شیرینی و منم فرهاد

گر بود لایق تو جان رفیق
جان من، عمر من فدای تو باد

اشعار مشتاق اصفهانی؛ زیباترین غزلیات و رباعیات شاعر قدیمی

تا کی ای زیبا صنم تا چند ای حوری نژاد
من ز هجران تو غمگین غیر از وصل تو شاد

جر جفا با من زمانی، جز وفا با تو دمی
نه ترا آید به خاطر نه مرا آید به یاد

از وفا گر خواهیم یار از جفا گردانیم
گردن تسلیم دارم در کمند انقیاد

روز از اشک پیاپی شب ز آه دم بدم
خاروش بر روی آبم کاه سان بر روی باد

از وفای من نگشت ای بی وفا کین تو کم
از جفای تو ولیکن گشت مهر من زیاد

سایه ی سروت مبادا از سر من کم، که هست
هم نهال آرزوی ما و هم نخل مراد

گرچه بر جان رفیق از تست هر ساعت غمی
بر دلت یارب زمانی از غم او غم مباد