غزلیات عماد خراسانی | گزیده اشعار عاشقانه و سعدیوار شاعر معاصر

عماد خراسانی (سید عمادالدین حسن برقعی) در سال ۱۳۰۰ شمسی در مشهد زاده شد و در ۲۸ بهمن ۱۳۸۲ درگذشت. نیمی از دیوان او را غزلیات تشکیل میدهد و در غزلسرایی، دنبالهرو شاعران گذشته به ویژه سعدی و حافظ است . غزلهای او عاشقانهاند و کمتر از مضامین فلسفی و اجتماعی بهره دارند، اما در دیگر قالبهای دیوانش به مضامین اجتماعی و انتقادی روی آورده است . زبان عماد ساده، روان و به دور از تصنع و پیچیدگی است و از ویژگی «سهل و ممتنع» برخوردار است؛ به گونهای که برخی ابیاتش چنان در ذهن مینشیند که گاه مخاطب گمان میکند با شعری از سعدی روبهروست . زندگی او با فقدانهای سنگین (از دست دادن پدر و مادر در کودکی و مرگ همسر در جوانی) همراه بود و همین رنجها در غزلهایش بازتاب یافته است . بسیاری از غزلهای او توسط خوانندگان برجستهای چون محمدرضا شجریان، اکبر گلپایگانی و سالار عقیلی اجرا شده و بخشی از حافظهٔ ادبی مردم شده است.
فهرست موضوعات این مطلب
غزلیات زیبای عماد خراسانی
فکند صرصر ایام طرفه نارونی
که بود روز و شبان سایبان انجمنی
خموش گشت دریغا هزار دستانی
که در سخنوری وی نداشت کس سخنی
لب از ترانهٔ رنگین بهار طبعی بست
که داشت هر نفس از یاس و نسترن چمنی
به جز هنر که بود میوه درخت حیات
چه سود ز آمدنی یا چه بهره از شدنی
چه افتاد که هر دم فتاد ز پا سروی
رسد به محفل یاران فراق دلشکنی
حدیث خواجهٔ شیراز آورم که سخن
رسد به حُسن ختامی و قدری و ثمنی
«ز تندباد حوادث نمیتوان دید»
«درین چمن که گلی بوده است یا سمنی»
نفیس گوهری از کان روزگاران بود
دوباره چرخ کجا پرورد ابوالحسنی
ما را به جز غم تو مبادا به دل غمی
وین غم نمیدهیم به شادی عالمی
ای آرزوی گم شده بازآ که بیتو دل
خون گشت و آرزو نکند جز تو همدمی
ای غم تویی عزیز دل من که بعد از او
غیر از توام نماند انیسی و محرمی
تو یادگار اویی و یادآور وصال
چون نیست او، تو باش که چون جان مکرّمی
رحمت به بیکسی من آوردهای مگر
کو تا برفت، ترک نگفتی مرا دمی
فرصت شمر که رحم ندارد فلک، مباز
از بهر نسیه نقد وصال مسلمّی
از دور چاره نیست در این طرفه میکده
گه خشت و گه سبویی و گه جام و گه جمی
زخمی زدی فلک، که طبیبان روزگار
بهرش نجُستهاند دوایی و مرهمی
غمهای روزگار برفتند و خوش دلیم
ما را به جز غم تو مبادا به دل غمی
بیا ای آنکه بی آرایش و پیرایه زیبایی
درون جامه همچون گل، برون از جامه غوغایی
تمنای دلی، آرام جانی، جان شیرینی
فراتر از چه و چندی و خوشتر از من و مایی
فراگوشم سرآوردی و گفتی دوستت دارم
از آن لبها که هر یک بوسهاش ارزد به دنیایی
اشعار مجذوب تبریزی / گزیده غزلیات عاشقانه و عارفانه شاعر سده یازدهم

ببردی گرچه عقل و هوش و دین و دل به یک بوسه
در این بازار از این خوشتر ندیدم هیچ سودایی
ز خود بیرونم از آن لحظه و دیگر نمیدانم
نه دنیایی نه عقبایی نه امروزی، نه فردایی
به گیسویت قسم چون من گرفتاری نخواهی یافت
ندیده کس چنین سرگشته مجنونی به صحرایی
تو شاه دلبرانی لیک از من هم مشو غافل
نه هر روز این چمن دارد چنین مرغ خوش آوایی
تو را هم نرم نرم از عالم دل با خبر کردم
مبارک بادت اول گام با سر مست شیدایی
ای دل دیوانه چرا میروی؟
این دل شب باز کجا میروی؟
او که ندارد سر پیوند ما
در پیاش این قدر چرا میروی؟
خلق ز آفات گریزند و تو
خویش به دنبال بلا میروی
نیست مرا از تو گزیر و گریز
گر سوی غرقاب فنا میروی
لیک به گیسوی نکویان قسم
ای دل مجنون به خطا میروی
گاه خریدار صفا میشوی
گاه پی مهر و وفا میروی
درد تو دانی دل دیوانه چیست ؟
این که به دنبال دوا میروی
ای که جانبخشتر از باد بهار آمدهای
بخت یارت که به پرسیدن یار آمدهای
مرغ دل در قفس سینه نمیگنجد باز
که چو طاووس به صد نقش و نگار آمدهای
نه لب از هم بگشایی نه نشینی برِ من
ای گل ناز بگو بهر چه کار آمدهای
سایهٔ لطف مکن از من سرگشته دریغ
نخل امیدی و امروز به بار آمدهای
اشتباه است، جمال تو غمی نگذارد
گر به آزردن این خاطر زار آمدهای
چه بنوشم چه ننوشم ز تو مستم ز تو مست
که تو ای باده پی دفع خمار آمدهای
نه سوی خانهٔ شیخ آمدهای، خوش بنشین
به سوی عاشق بی صبر و قرار آمدهای
بنشین شعر بخوان، بوسه بده، باده بنوش
که به دیدار من باده گسار آمدهای
حاصل محنت بیرون ز حساب است امروز
که تو ای دولت افزون ز شمار آمدهای
بس گهرها به کنار از مژه افشانده عماد
تا تو ای گوهر رخشان به کنار آمدهای
راستی بُتا داری چهرهای تماشایی
در خیال نتوان بست این همه دلارایی
طلعتی بدین پاکی، قامتی بدین حالت
بالله ار گنهکارند عاشقان شیدایی
خوب شد تو را ای ماه سوی ما نگاهی نیست
ورنه میکشید آخر کار دل به رسوایی
با چنین سیه چشمان گر نظر به ما بودی
بود قصهٔ مجنون و آهوان صحرایی
کو دلی که با ماهی چون تو یک نفس باشد
بعد از آن تواند باز لحظهای شکیبایی
من که پای تا سر دوش سوختم ز یک دیدار
تا به حشر مدهوشم گر برم بیاسایی
طاقت وصالم نیست، خواهش محالم نیست
تاب این جمالم نیست، خیره گشته بینایی
صید میشوی مگذار پا برون ز میخانه
گر چو من شکیب نیست در مقام زیبایی
دور باش از این آتش ورنه چارهٔ این درد
غیر صبر ننوشتند در کتاب دانایی
گل به بلبل ارزانی با عماد از آن کم گوی
عالمی دگر دارد شعر و جام و تنهایی
از سر زلف تو پیداست که پیمانشکنی
نه عجب از تو که پیمان محبّان شکنی
رفت با حلقهٔ زلفت دل دیوانهٔ من
کس ندیدم که شود همسفر راهزنی
اشعار نیر تبریزی؛ گلچین غزلیات و اشعار عاشقانه شاعر قدیمی

شور شیرین برد از یاد به فرهاد اگر
شبی از تلخی هجران تو گویم سخنی
گرچه آسان شدهام صید تو عیبم نکنند
گر بدانند خلایق که تو صیاد منی
باد از چهرهٔ خوبان چمن پرده فکند
وقت آن شد که تو هم پرده ز رخ برفکنی
گفتم: آخر تو که شمع شب تار دگری
از چه لبخند به پروانهٔ دیوانه زنی؟
گفت: صد خسرو اگر بندهٔ شیرین باشند
قصه شیرین نشود تا نبود کوهکنی
قدرت عشق ببین کز پس عمری یعقوب
دیده روشن کند از بوی خوش پیرهنی
ترسم آخر نفتد زلف تو در چنگ عماد
که به هر حلقهاش افتاده دل انجمنی
عکس نوشته اشعار عماد خراسانی
دل کشدم به هر زمان بر سر راه خانهای
کاش به هم رسد مرا هر نفسی بهانهای
باده مده مرا دگر، کز خُم عشق داده است
چشم همیشه مست او، مستی جاودانهای
کشتی نوح هم دگر مأمن او نمیشود
هرکه فتاد همچو ما در یمِ بیکرانهای
مرغ امید یاد دل گر نکند روا بود
یاد ز لانه کی کند سوخته آشیانهای
جانِ به لب رسیدهای هست مرا، تو گو مرو
بلهوسی ز دلبری، سفلگی از زمانهای
با سر زلف دلکشت قصهٔ دل چه سر کنم
چون کند از هزار دل هر شکنش فسانهای
شهرت بخت مرغ دل، برد دل پرندگان
یار دگر نمیکَشد زحمت دام و دانهای
تا بود از دلم نشان نام دل دگر مبر
تیر غمت نمیزند خوشتر از این نشانهای
زین چمن فسانهای بوی فراق میرسد
نیست عجب که بلبلی سر نکند ترانهای
شعر عماد نیست جز، قصهای از زبان دل
خاصه دمی که میکشد آتش دل زبانهای
هرچند دیرگاهی است قصد جفا نداری
عمر منی و دانم آخر وفا نداری
حالی به بویت ای زلف دائم دمی غنیمت
گیرم که همچو سنبل دست از صبا نداری
ای باغ حُسن بلبل، داند چه دلفریبی
این قدر بهر گلچین هرگز صفا نداری
جمعی ز تار زلفت هرچند بیقرارند
بیگانه چون من از خویش یک آشنا نداری
جان قیمتی ندارد پیش وفا و مهرت
از ما چرا نخواهی؟ با ما چرا نداری؟
بس درد بیدوا را جُستند چاره آخر
ای درد عشق جانکاه تا کی دوا نداری؟
ما مستحق جامیم ساقی ز ناز بگذر
جان خواه اگر امیدی از بینوا نداری
کردی چو نیم مستم خواهی گرفت دستم
دانم که این خماری بر ما روا نداری
شاید که خوب رویان با خون دل نویسند
تو خوبتر ز خوبی ربطی به ما نداری
سهل است بند بندم از هم جدا کنی لیک
کاری بکن که ما را از خود جدا نداری
عشق ای عمادِ شیدا گرچه بلای جانهاست
پروانهوش گزیری از این بلا نداری
دلم خون گشته امشب از جدایی
چه گردد دلبرا کز در درآیی
خدایا یارم آور در کنارم
بیا امشب بکن کاری خدایی
هم آغوش فراقت من در این دشت
تو آیا امشب ای دلبر کجایی
چو نی از بند بندم ناله خیزد
بیا بشنو نوای بی نوایی
اگر امشب نخواهم دید رویت
چرا مرغ دل است این سان هوایی
مجوی از زلف دلجویان گشایش
نجوید عاقل از شب روشنایی
دمی هم لطف باید کرد با ما
اگر دانی رسوم دل ربایی
شبی هم بیوفایی کن فراموش
وفاداری عجب با بیوفایی
به رندی زهد جویم، حاش لله
نزیبد پادشاهان را گدایی
مجو یاری ز گیسویش عمادا
گره کی میکند مشکلگشایی
بگذشتی و ندیدی گذرِ اشکی و آهی
خوب کردی به دو چشم تو نیرزم به نگاهی
آن چنانی که تویی، ناز تو را زیبد و شاید
تا به جایی که به راه تو فتد چشم به راهی
آفتابی تو و باید به همه خلق بتابی
جز جنون نیست که تنها طلب وصل تو گاهی
باز هم کشور دل با همه جور تو نگیرد
اگر از ماهرخان گرد کند چرخ سپاهی
غصهٔ گردش بی جای فلک باده بشوید
بگذارد اگرم گردش چشمان سیاهی
دولت خاص، گدایانِ درِ میکده دارند
سرسپارند کسی را که طلب کرده کلاهی
چه بگویم به تو ای منکر می زانکه نداری
دل آشوبگری، چشم تری، بخت سیاهی
عشق و حُسن من و تو لاله رخا ورد زبانهاست
تا نگویی که به جز داغ دلم نیست گواهی
با عمادی که تو داری همه جوری بتوانی
کو اسیر است به آیین جهانی که تو شاهی
سَحر آمیخت به جان شب و شب گشت هوایی
جادوی صبحدم از هندی شب یافت رهایی
والهٔ سِحر سَحر گشت شباهنگ و نیامد
دیگرش بانگ پس از آن همه افسانهسرایی
دیده بربندم و بنشانم اندر حرم دل
به همانجا که تو شایی به سر تخت خدایی
آرزویی تو، امیدی تو، بهشتی تو، بهاری؟
چیستی؟ کیستی؟ ای جان ز چه دستی، ز کجایی
هر نفس پنجهٔ بیطاقتیام پردهٔ خاطر
چو حریری بگشاید مگرم در نظر آیی
مهر گاهی است به ابر اندر و مه گاه به هاله
ز من ای مهر و مهام این همه پوشیده چرایی
اگر آن اختر تابنده که میجویمش از جان
تویی، ای وای از آن روز که خود را بنمایی
من اگر عشق کسی داشته باشم همه اویم
به هوس نیز ندارم به رخی دیده گشایی
تو اگر نیز چنینی چه به از آن و اگر نی
زحمت خویش و مرا بیهوده چندی نفزایی
بی وفا، هیچ نیرزی و جهان پیش تو هیچ است
اگر از کوی وفایی، اگر از شهر صفایی
رباعیات همام تبریزی؛ گلچین اشعار عاشقانه و رباعیات 💖

شعرهای غزل زیبای عماد خراسانی
تو که درد دل دیوانهٔ من میدانی
چند دور از تو خورم خون جگر پنهانی
عاشق عشقم و دیوانهٔ دیوانگیام
منما راه که دارم سر سرگردانی
دل به دریا زدن و دم نزدن میخواهد
هر خسی را نرسد زندگی توفانی
گر تو از بیسر و سامانی من دلشادی
سرفرازم من از این بیسری و سامانی
شادی هر دو جهانش نکشد جانب خویش
آن دلی را که تو گاهی به هوس رنجانی
ما ندیدیم به استادی تو صیادی
مشکل است این همه دل بُرد به این آسانی
آخر ای خسرو خوبان دل من خانهٔ تست
خانهٔ شاه که دیده است بدین ویرانی
فکر من باش شبی ورنه بیاید روزی
که تو هم نیز به درمان دلم درمانی
عشق هم درد عجیبی است عمادا که از آن
قسمت عقل نکردند به جز حیرانی
جان من باد فدای تو که حافظ هم گفت
«جان فدای تو که هم جانی و هم جانانی!»
ای آرزوی گمشده، مهمان کیستی
درد منی، بگوی که درمان کیستی
دامان من ز اشک ندامت پر آتش است
ای نوگل شکفته به دامان کیستی
شد پنجهی که شانهی آن زلف پرشکن
ای جمع حُسن و لطف پریشان کیستی
با آن تن شگفت که خوشتر ز جان بود
جانِ که هستی امشب و جانان کیستی
ای صبح آرزو به که لبخند میزنی
سحر آفرین کاخ و شبستان کیستی
من بیتو همچو ماهی بر خاک ماندهام
آب حیات سینهٔ بریان کیستی
من میزبان درد و غم و رنج و حسرتم
ای آرزوی گمشده مهمان کیستی
نه به دل شوری و شوقی نه به سر مانده هوایی
تو هم ای مرگ مگر مردهای ای داد، کجایی
هرچه خواهم که سر خویش کنم گرم به کاری
گُل به چشمم گُل آتش شود و باده بلایی
مرگ از من چه بگیرد به جز از رنج و اسارت
غم توفان چه خورد مرغک بیبرگ و نوایی
هیچ کس نیست در این دشت مگر کوه که آن هم
انعکاس غم ما هست گرش هست صدایی
باده و مطرب و گُل نیک بود لیک عزیزان
بهر هجران که شنیده است به جز مرگ دوایی
ما که رفتیم به دریای غم و باده ولی نیست
این همه جور سزای دل پرخون ز وفایی
جمله چون است و چرا هر ورق از دفتر هستی
باز گویند که ما را نرسد چون و چرایی
هرچه کردم که بدانم چه سبب گشت غمش را
نه من و نی دل و نی عقل رسیدیم به جایی
بندگی گرچه نکرده است عبادت، تو خدا باش
که ستم نیست به ناکام خوش از کامروایی
مرغ بیبال و پری را واژگون شد آشیانی
ورنه سروی برد از باغی به باغی باغبانی
بلبلی را سر به زیر بال حسرت رفت، ورنه
باغبانی برد نسرینی به دیگر گلستانی
هجر طاقت سوز از کف برده صبر و اختیارم
ورنه میدانم بهاری هست بعد از هر خزانی
من نمیدانم کجایی دلبرا لیکن نمیرد
آنکه در قلبی چنین افروخت عشق جاودانی
پند تلخی دادی ای گردون، شنیدم، پیر گشتم
این چنین پندی مگو ای پیر با دیگر جوانی
داستان عشق خود چون بنگرم آید به چشمم
عشقهای دیگران بیشور و رونق داستانی
باش ای چشم سیه در انتظارم کآسمان هم
ننگش آید سخت گیرد بیش از این با ناتوانی
ای خوش آن ساعت که باز آن طلعت زیبا ببیند
تیرهبختی، عاشقی، شوریدهای، آزرده جانی
ای آسمان مگر دل دیوانهٔ منی
کاین گونه شعله میکشی و نعره میزنی
نالان و اشکبار مگر عاشقی و مست
با خویشتن چو ما مگر ای دوست، دشمنی
طبع بتانی ای که چنین در تغیّری
یا خاطرات عمر، که تاریک و روشنی
چون من رواست هرچه بسوزی که بیسبب
بدنام دهر گشتهای و پاکدامنی
ای سقف محبس بشر، این آه و نالهها
نگشوده است ای عجب اندر تو روزنی
بدنامی تو بود و غم ما هر آنچه بود
شد وقت آنکه خیمه از این خاک برکشی
این قدر بار خاطر زندانیان خاک
نشکسته است پشت تو، سنگی تو، آهنی؟
وقت است کز تحمل این بار بگذری
خود را براین گروه پریشان درافکنی
من مستم و تو نعره زن، امشب حکایتی است
میخانهات کجاست که سر خوشتر از منی
چون زیر خاک تیره شدم یاد من بکن
هرجا که حلقه دیدی دستی به گردنی
دانی که آگه است ز حال دل عماد
آن برزگر که آتشش افتد به خرمنی
امشب چه خوش به بستر ناز آرمیدهای
غافل ز حال زار من داغدیدهای
گویند دارد ای مهِ من دل به دل رهی
یک ذره مهربان شو اگر این شنیدهای
فکر و خیال و جان و دل ما از آن تست
ای ماه خوش به هیچ تو ما را خریدهای
امشب بسوز ای دل پرخون که فاش شد
بیهوده هرچه به یادش تپیدهای
نی نی میان حلقهٔ زلفش فغان مکن
خوش باش، خوش، تو باز به جایی رسیدهای
آتش گرفته خانهات ای مرغ آرزو
حق با تو بوده کز دلم امشب پریدهای
برگرد و آتشی شو و پا تا سرم بسوز
ای قطرهای که بر رخ زردم دویدهای
جان میدهیم بیگنه و بیخبر هنوز
کاین انتقام کیست که از ما کشیدهای
قطعات قطران تبریزی { گلچین زیباترین اشعار شاعر قدیمی }
دانستهای که کوثر و آب حیات چیست
بعد از فراق اگر لب دلبر مکیدهای
گلهای خاک گشته به هم رفتهاند و تو
با رنگ و بوی آن همه گلها دمیدهای
ای مست جام کبر، خدا را عنایتی
چون بگذری به مست گریبان دریدهای
بیخود به زلف خویش نبستی عماد را
مجنونتری به عشق خود از وی ندیدهای
امشب ندانم ای بتِ زیبا چه میکنی؟
ما بیتو خون خوریم، تو بیما چه میکنی؟
گویی که همچو مایی و بیما به سر بری
بر گو که عاشقی و شکیبا چه میکنی؟
یک آسمان ستاره شبم زیر دامن است
ای ماه من بگو که تو شبها چه میکنی؟
خون ریختن به ناحق و با غیر ساختن
امروز میتوانی، فردا چه میکنی؟
قاصد دگر برای مجانین ضرور نیست
ای دل میانهٔ من و لیلا چه میکنی؟

تنگ است و جای بوسه ندارد دهان یار
ای دل ز دوست خواهش بیجا چه میکنی؟
ای شیخ کم کن از می و معشوق نهیِ ما
آخر تو زیر سایهٔ طوبی چه میکنی؟
گل را برای صحبت خار آفریدهاند
دیوانه بلبل، این همه غوغا چه میکنی؟
بویی ز عشق چون به مشامت نخورده است
بیهوده سیر سبزه و صحرا چه میکنی؟
گیرم جفا کنی و نهانی خطا کنی
با این دو مست نرگس گویا چه میکنی؟
گیرم که آه و ناله نهان میکنی عماد
با اشکهای دیدهٔ رسوا چه میکنی؟
گاهی فراز چرخ و فلک شو به بال عشق
این قدر زیر گنبد مینا چه میکنی؟
سر ز بالین به چه امید برآرم سحری
که در آن روز نبینم رخت ای رشک پری
آه از آن شب که نگیری خبر از من در خواب
وای از آن روز که من از تو نگیرم خبری
عهد کرده است که از صحبت دونان گذرد
دیرتر میگذر ای عمر که خوش میگذری
شهر عشق است و جنون از همه جا مقصد ما
خیز اگر با من و دل، راهزنا همسفری
میشد ای کاش که یک لحظه نباشم بیتو
یا شدی کاش دلم شاد به روی دگری
وای بر من که به سودای تو ای ماه مرا
نیست جز آه و دگر نیست در آن هم اثری
من اگر دل به تو دادم تو ز من دل بردی
گر گناهی است محبت تو گنهکارتری
به خدایی که تو را بردن دل داده به یاد
قسمات میدهم ای مه که ز یادم نبری
خوب شد باز شدی عاشق و شوریده عماد
ننهی باز به بالین سر بیدردسری
مائیم و دلی پرخون از جور پری رویی
دیوانهٔ زنجیری، آشفتهٔ گیسویی
آورده جهان از نو، شیرینی و فرهادی
دل برده و دین از من، بیمهری و مهرویی
گلزار امیدم سوخت، برقِ سیهِ چشمی
در دشت جنونم برد، خال و خط آهویی
صبری که مرا حاصل از گوشهنشینی شد
بر باد دهد آن مه با گوشهٔ ابرویی
هر دم که خزان خواهد تاراج کند عمرم
آن شاخ گل رعنا مستم کند از بویی
هر دم که در این زندان بیند به لبم جان است
بر باغ گشاید باز یک روزنه از سویی
بسیار جفا کردم بر خویش و خطا کردم
دانستم و دل بستم بر همچو تو بدخویی
ای سرو بلند من دور از تو پر از خون است
چون لاله اگر دارم جامی و لب جویی
سحر سخنم بگرفت صد کشور دل لیکن
افسوس که در نگرفت با نرگس جادویی
تنها به چمن خیزد یاران که عماد امسال
شد سایهٔ دیواری، شد خاک سر کوپی
سؤال ۱: عماد خراسانی کیست و چه جایگاهی در غزل معاصر دارد؟
پاسخ: سیدعمادالدین برقعی (۱۳۰۰–۱۳۸۲) شاعر مشهدی و از بزرگترین غزلسرایان معاصر است که پس از شهریار، کمتر شاعری به لطافت و سوز غزل او رسیده است .
سؤال ۲: سبک و ویژگی اصلی غزلیات عماد خراسانی چیست؟
پاسخ: پیرو سبک سعدی و حافظ است. زبانش ساده، روان و به دور از تصنع است و مضامین اصلی آن عشق، حدیث نفس و دردهای درونی است .
سؤال ۳: معروفترین غزل عماد خراسانی کدام است؟
پاسخ: «دلم آشفته آن مایه ناز است هنوز» که با صدای استادان بنان، شجریان و گلپایگانی اجرا شده است .










