ضرب المثل های قدیمی✍️ (معنی ضرب المثل های معروف ایرانی +توضیح)
ضربالمثلهای فارسی، گنجینهای از حکمت و تجربهٔ نیاکان ماست. هر یک از این امثال کهن، در دل خود داستانی، پندی، یا نگاهی تیزبینانه به رفتارها و روابط انسانی نهفته دارد. در این بخش از سایت، مجموعهای از ضرب المثل های قدیمی و معنی ضرب المثل های معروف ایرانی را به همراه توضیح کامل، ریشه و گاه داستان آنها گردآوری کردهایم. هدف آن است که خواننده با زبانی روان و غیرمحاورهای، با این میراث ارزشمند فرهنگی آشنا شود و از کاربست آنها در زندگی امروز بهره برد.
فهرست موضوعات این مطلب
ضربالمثلهای ایرانی قدیمی
– اجاره نشين خوش نشينه !
یعنی مستأجر چون مسئولیت تعمیرات و هزینههای سنگین خانه را ندارد، آسودهتر و بیدغدغهتر زندگی میکند.
– ارزان خري، انبان خري !
اگر چیزی ارزان بخرى، ممکن است مجبور شوى براى حمل آن کیسه یا ظرف هم بخری؛ کنایه از اینکه ارزانخریدن گاهی به ضرر تمام میشود.
– از اسب افتاده ايم، اما از نسل نيفتاده ايم !
مقام و اصالت خانوادگیمان را از دست ندادهایم، هرچند دچار فقر یا شکست شده باشیم.
– از اونجا مونده، از اينجا رونده !
کسی که نه در کار قبلی خود دوام آورده و نه در کار جدید پیش میرود؛ سرگردان و بیهوده در جا میزند.
– از اون نترس كه هاي و هوي داره، از اون بترس كه سر به تو داره !!
آدم پرسر و صدا خطرناک نیست، بلکه آدم ساکت و حیلهگری که ناگهان ضربه میزند ترسناک است.
– از اين امامزاده كسي معجز نمي بينه !!
این شخص یا چیز هیچ خاصیت و برکتی ندارد؛ کنایه از آدم بیعرضه یا مکان بیخیر.
– از اين دم بريده هر چي بگي بر مياد !!
از آدم بیعرضه یا ورشکسته هر حرفی بزنی، بیپروا جواب میدهد (چه بسا حرفهای نابجا).
ضرب المثل کوتاه و آموزنده با کاربردها و داستان این ضرب المثل های معروف و با معنی
– از اين ستون بآن ستون فرجه !
به هر دری میزند و از هر راهی میرود تا مشکلش حل شود؛ از این طرف به آن طرف میدود.
– از بي كفني زنده ايم !
آنقدر فقیر و بدبختیم که حتی کفن نداریم، اما هنوز زندهایم؛ یعنی نهایت فلاکت.
– از دست پس ميزنه، با پا پيش ميكشه !
ادعای بیکاری و عجز میکند، اما عملاً به ضرر دیگران حرکت میکند؛ ریاکار و فرصتطلب.
– از تنگي چشم پيل معلومم شد — آنانكه غني ترند محتاج ترند !
حرص و طمع چشمتنگی میآورد؛ گاهی پولدارها از فقیرها حریصتر و نیازمندتر به حساب میآیند.
– از تو حركت، از خدا بركت .!
باید خودت تلاش کنی تا خداوند برکت دهد؛ توقع نداشته باش بدون حرکت کاری پیش برود.
– از حق تا نا حق چهار انگشت فاصله است !
حق و باطل گاهی خیلی به هم نزدیکند و تشخیصشان سخت است.
– از خر افتاده، خرما پيدا كرده !
با بدبیاری گرفتار شد، اما اتفاقاً چیز خوبی هم به دست آورد (از بد حادثه، خوبی درآمد).
– از خرس موئي، غنيمته !
هر چیز اندک و ناچیز از دستنایافتنی بهتر است؛ راضی به کم باش.
– از خر ميپرسي چهارشنبه كيه ؟!
از آدم نادان سؤال مهم و حسابشده میپرسی؛ یعنی سؤال کردن را بلد نیستی.
ضرب المثل های معروف | 500 تا از معروف ترین ضرب المثل های فارسی با معنی آنها
ضرب المثل کوتاه ایرانی
– از خودت گذشته، خدا عقلي به بچه هات بده !
خودت که عقل نداری و کاری از دستت برنمیآید، امیدواری بچههایت عاقل باشند.
– از درد لا علاجي به خر ميگه خانمباجي !!
درماندگی شدید باعث میشود آدم کارهای بیربط و مضحک انجام دهد.
– از دور دل و ميبره، از جلو زهره رو !!
از دور عاشق و شیفته میشود، اما در مواجههی حضوری میترسد و کم میآورد.
– از سه چيز بايد حذر كرد، ديوار شكسته، سگ درنده، زن سليطه !
سه عامل خطر: دیوار ناپایدار (ریزش)، سگ وحشی (حمله)، زن بدزبان (آبروریزی).
– از شما عباسي، از ما رقاصي !
اگر شما پول بدهید (عباسی سکهای قدیمی)، ما کار (رقص) میکنیم؛ شرطی دوطرفه.
– از كوزه همان برون تراود كه در اوست ! ( گر دايره كوزه ز گوهر سازند )
آدم هر چه در درون دارد، بروز میدهد؛ آدم بیاصل و نسب نمیتواند بزرگی نشان دهد.
– از كيسه خليفه مي بخشه !
با مال دیگران سخاوت به خرج میدهد؛ بخشندهی کریمنما اما بذلوبخشش از جیب دیگران.
– از گدا چه يك نان بگيرند و چه بدهند !
گدا چه نان بگیری چه به او بدهی، تفاوتی نمیکند؛ اوضاعش از این بدتر نمیشود.
– از گير دزد در آمده، گير رمال افتاد !
از یک گرفتاری سخت نجات یافته، به گرفتاری دیگر افتاده است (بدشانسی زنجیرهای).
– از ماست كه بر ماست !
هر اتفاقی برایمان میافتد، نتیجهی عمل خودمان است؛ خودکرده را تدبیر نیست.
– از مال پس است و از جان عاصي !
نه مال و ثروتی دارد، نه زیر بار حرف حق میرود؛ هم فقیر هم سرکش.
– از مردي تا نامردي يك قدم است !
مرز بین جوانمردی و نامردی بسیار باریک است؛ ممکن است آدم زوال اخلاقی پیدا کند.
– از من بدر، به جوال كاه !
از دست من که برآید، تو را به جوال کاه (چیز بیارزش) میکشانم؛ تهدید به تنبیه شدید.
ضرب المثل های شاهنامه؛ معروف ترین ضرب المثل های از فردوسی
– از نخورده بگير، بده به خورده !
از مال خودت به کسانی بده که نیاز دارند؛ کنایه از انفاق از مال حلال.
ضرب المثل قدیمی
– از نو كيسه قرض مكن، قرض كردي خرج نكن !
از اول کار قرض نکن، و اگر مجبور به قرض شدی، اسراف نکن.
– از هر چه بدم اومد، سرم اومد !
همیشه از چیزی که از آن بدم میآمد، گرفتارش شدم؛ نفرین یا تأکید بر بدشانسی.
– از هول هليم افتاد توي ديگ !
از ترس و عجله، از چاله به چاه افتاد؛ در فرار از بدی، دچار بدتر شد.
– از يك گل بهار نميشه !
با یک نشانهی خوب نمیتوان نتیجه گرفت؛ کار بزرگ با یک اقدام کوچک تمام نمیشود.
– از اين گوش ميگيره، از آن گوش در ميكنه !
حرف گوش میدهد اما بیتوجهی میکند؛ وعده میدهد ولی عمل نمیکند.
– اسباب خونه به صاحبخونه ميره !
وسایل منزل در نهایت به صاحب اصلیاش (مالک خانه) برمیگردد؛ هر چیزی جای خودش.
– اسب پيشكشي رو، دندوناشو نميشمرند !
به هدیهی کسی ایراد نمیگیرند؛ اگر چیزی مجانی به تو دادند، عیبجویی نکن.
– اسب تركمني است، هم از توبره ميخوره هم ازآخور !
آدم فرصتطلب از هر دو طرف منفعت میبرد؛ نان هر دو نان را میخورد.
– اسب دونده جو خود را زياد ميكنه !
آدم تلاشگر و کاربلد روزی خودش را میرساند؛ هرکس کار کند، پول درمیآورد.
– اسب را گم كرده، پي نعلش ميگرده !
اصل قضیه را رها کرده و به دنبال جزئی بیارزش است؛ اشتباه اولویتبندی.
عکس نوشته ضرب المثلهای قدیمی
– اسب و خر را كه يكجا ببندند، اگر همبو نشند همخو ميشوند !
انسانها با همنشینی و مجاورت به عادات و اخلاق همدیگر خو میگیرند، چه خوب و چه بد.
– استخري كه آب نداره، اينهمه قورباغه ميخواد چكار ؟ !
جایی که خیری از آن نمیرسد، چرا این همه آدم دور آن جمع شدهاند؟ کنایه از تشریفات بیمحتوا.
– اصل كار برو روست، كچلي زير موست !
باید به ریشه و حقیقت ماجرا رسید، نه ظاهر فریبنده را دید؛ عیب اصلی زیر پوشش ظاهری است.
ضرب المثل های انگلیسی با معنی آنها؛ 50 ضرب المثل کاربردی خاص
– اكبر ندهد، خداي اكبر بدهد !
اگر آدم بزرگی به تو نداد، خدا که بزرگتر است میدهد؛ دل را به خدا خوش کن.
– اگر بيل زني، باغچه خودت را بيل بزن !
اول به فکر کار و منفعت خودت باش، نه فضولی در کار دیگران.
– اگر براي من آب نداره، براي تو كه نان داره !
اگر چیزی به درد من نمیخورد، به درد تو که میخورد؛ هر چیز به کار کسی میآید.
– اگر بپوشي رختي، بنشيني به تختي، تازه مي بينمت بچشم آن وختي !
تا آدم به مقام و مال نرسد، قدرش را نمیدانند؛ چشمدنیاییها بعد از موفقیت دیگران به آنها احترام میگذارند.
– اگه باباشو نديده بود، ادعاي پادشاهي ميكرد !
کسی که از اصل و نسب خود بیخبر است، ادعاهای بیپایه میکند.
ضرب المثل با جواب
– اگه پشيموني شاخ بود، فلاني شاخش بآسمان ميرسيد !
فلانی آنقدر کارِ پشیمانکننده کرده که اگر پشیمانی شاخ داشت، شاخش تا آسمان میرفت.
– اگه تو مرا عاق كني، منهم ترا عوق ميكنم !
اگر تو با من بدی کنی، من هم با تو بدی میکنم (عاق/عوق جناس دارد؛ عاق به معنای نافرمانی پدر و مادر).
– اگر جراحي، پيزي خود تو جا بنداز !
اول مهارت خودت را روی خودت ثابت کن، بعد ادعای درمان دیگران را داشته باش.
– اگه خدا بخواهد، از نر هم ميدهد !
اگر خدا بخواهد، از چیز غیرممکن هم ممکن میسازد؛ اشاره به شیر دادن شتر نر به عنوان معجزه.
– اگه خاله ام ريش داشت، آقا دائيم بود !
اگر شرطهای محال برقرار شود، هر چیزی ممکن است؛ یعنی این اتفاق هرگز نمیافتد.
– اگه خير داشت، اسمشو مي گذاشتند خيرالله !
این چیز خیری ندارد؛ چون اگر خیر داشت، نامش را «خیرالله» (خیرِ خدا) میگذاشتند.
– اگر داني كه نان دادن ثواب است — تو خود ميخور كه بغدادت خرابست !
اگر دانستی انفاق ثواب دارد، خودت بخور که به خرابآباد خودت برسد؛ یعنی منِ مخاطب به تو نیازی ندارم.
– اگه دعاي بچه ها اثر داشت، يك معلم زنده نمي موند !
چون بچهها از معلم بدشان میآید و دعای بد میکنند، ولی بیاثر است.
– اگه زاغي كني، روقي كني، ميخورمت !
اگر لوس و نازی کنی و بد اخلاق شوی، تو را میخورم (تهدید شوخیآمیز به بچه).
– اگه زري بپوشي، اگر اطلس بپوشي، همون كنگر فروشي !
هر لباس گرانقیمتی هم بپوشی، باز هم آدم پَست و پَلهای هستی؛ اصل کار جلوه میکند.
– اگه علي ساربونه، ميدونه شترو كجا بخوابونه !
هرکسی که اهل کاری باشد، جای درست انجام آن کار را میداند (ساربان = شتربان).
– اگه كلاغ جراح بود، ماتحت خودشو بخيه ميزد !
اگر کسی مدعی مهارت است، اول عیب خودش را درمان کند، بعد سراغ دیگران برود.
– اگه لالائي بلدي، چرا خوابت نميبره !
اگر در کاری ادعای تخصص داری، چرا خودت نتیجه نمیگیری؟ (لالایی بلد بودن به معنی توانایی خواباندن دیگران).
– اگه لر ببازار نره بازار ميگنده !
حضور آدمهای فعال و پرجنبوجوش (حتی اگر اندکی شلوغ باشند) برای رونق کار لازم است.
– اگه مردي، سر اين دسته هونگ (هاون) و بشكن !
اگر مرد هستی، کار غیرممکن را انجام بده؛ شرط مردانگی بگذار تا طفره برود.
ضرب المثل چینی؛ معروف ترین ضرب المثل های چینی و معادل فارسی آنها
– اگه بگه ماست سفيده، من ميگم سياهه !
از سر لجاجت و دشمنی، حرف مخالف میزنم حتی اگر طرف راست بگوید.
ضرب المثل های قدیمی کوتاه با معنی
– اگه مهمون يكي باشه، صاحبخونه براش گاو مي كشه !
اگر مهمان عزیز و محترم باشد، صاحبخانه هر زحمتی میکشد برای پذیرایی؛ خلوص نیت مهم است.
– اگه نخورديم نون گندم، ديديم دست مردم !
ما نان گندم نخوردیم (فقر کشیدیم) ولی التماس دیگران را نکردیم؛ حفظ آبرو.
– اگه ني زني چرا بابات از حصبه مرد !
اگر تو واقعاً توانایی دفع بلا و بیماری را داری، چرا پدرت از بیماری مرد؟ (طعنه به مدعیان مهارتهای ماورایی).
– اگه هفت تا دختر كور داشته باشه، يكساعته شوهر ميده!
خواهان هر چیز بیارزشی هست؛ از خیلی چیزهای بد هم استقبال میکند.
– اگه همه گفتند نون و پنير، تو سرت را بگذار زمين و بمير !
اگر همه راه آسان را رفتند، تو به راه سخت خودت ادامه بده حتی اگر بمیری. (یا طعنه به لجبازی).
– امان از خانه داري، يكي ميخري دو تا نداري!
خرج خانه زیاد و درآمد کم است؛ به زحمت یکی را میخری، دو تای دیگر کم میآوری.
– امان ازدوغ ليلي ، ماستش كم بود آبش خيلي !
چیزی که اسمش خوب و پرطرفدار است ولی اصلش کم و حاشیهاش زیاد؛ کنایه از بیمحتوا بودن.
– انگور خوب، نصيب شغال ميشه !
چیزهای خوب و باارزش نصيب آدمهای نالایق میشود.
– اوسا علم ! اين يكي رو بكش قلم !
ای استاد! این یکی را کنار بگذار و به حساب نیاور (اصطلاحی برای قطع کردن حرف یا رد کردن یک گزینه).
– اولاد، بادام است اولاد اولاد، مغز بادام !
فرزند همچون پوست بادام است، نوه همچون مغز آن؛ نوه از فرزند عزیزتر و نرمتر است.
– اول بچش، بعد بگو بي نمكه !
اول چیزی را تجربه کن، بعد نظر بده؛ ممکن است بعد از تجربه نظری دیگر داشته باشی.
– اول برادريتو ثابت كن، بعد ادعاي ارث و ميراث كن !
اول ثابت کن برادر منی (رابطه و پیوند واقعی داریم)، بعد حقت را مطالبه کن.
