10 آبان جشن آبانگان؛ درباره این آیین و ویژگی های آن و پیامک تبریک

ایران سرزمینی کهن با فرهنگ چند هزار ساله است که می‌شود از این فرهنگ غنی چیزهای بسیاری نوشت. یکی از فرهنگ‌های مهم و خاص ایرانیان باستان جشن‌های خاصی بوده که هر کدام معنایی خاص دارند. یکی از این جشن‌ها؛ جشن آبانگان نام دارد. در ادامه اطلاعاتی از این جشن را برای شما دوستان قرار خواهیم داد. با ما باشید.

جشن آبانگان چیست؟

آبانگان (چهارمِ آبان‌ماه به گاهشماریِ کنونی، دهمِ آبان‌ماه به گاهشماریِ یزدگردی) یکی از جشن‌های ایرانی است که در ستایش و نیایش ایزدبانو آناهیتا که ایزد آب‌های روان بوده‌است، برگزار می‌شده‌است. زمان برگزاری این جشن در آبان، روز دهم آبان بوده‌است.

آبان (نامِ دیگرِ ارِدْوی سورَ اَنَهیتَه/اَناهیتا) ایزدْبانویِ آب‌های روی زمین و نگاهبانِ پاکی و بی‌آلایشی در جهانِ هستی است.

آناهیتا در اسطوره‌های ایرانی، یکی از تابناک‌ترین چهره‌ها و یکی از کارآمدترین نقشْ وَرزان است و در اوستا، سرود بلند و زیبایی به نام آبانْ یَشت با خیالْ نقش‌هایی دل‌پذیر، ویژهٔ نیایش و ستایش اوست.

شعر نیایش در جشن آبانگان

اوست بَرومندی که در همه جا بلندْ آوازه‌است.

اوست که در بسیار فَرّه مَندی، همچندِ همهِ آبهای روی زمین است.

اوست زورمندی که از کوهِ هُکَر به دریایِ فراخْ کرت ریزد.

من — اهوره مَزدا — او را به نیروی خویش، هستی بخشیدم تا خانه و روستا و شهر و کشور را بپرورم و پشتیبان و پناه بخش و نگاهبان باشم.

آیین خاص این جشن باستانی

«در جشن آبانگان، پارسیان به ویژه زنان در کنار دریا یا رودخانه‌ها، فرشتهٔ آب را نیایش می‌کنند. ایرانیان کهن آب را پاک (مقدس) می‌شمردند و هیچ‌گاه آن را آلوده نمی‌کردند و آبی را که ویژگی سه‌گانه‌اش (رنگ- بو- مزه) دگرگون می‌شد برای آشامیدن و شستشو به کار نمی‌بردند. زرتشتیان نیز در این روز همانند سایر جشن‌ها به آدریان‌ها (آتشکده‌ها) می‌روند و پس از آن برای گرامی داشت مقام فرشتهٔ آب‌ها، به کنار جوی‌ها و قنات‌ها رفته و با خواندن اوستای آبزور (بخشی از اوستا که به آب و آبان وابسته است) و به دستیاری مُوبَد خوانده می‌شود، اهورامزدا را ستایش کرده و درخواست فراوانی آب و نگهداری آن را کرده و پس از آن به شادی می‌پردازند.»

ویژگی‌های جشن آبانگان

1. مفاهیم و نمادها: آبان در فرهنگ ایرانی به عنوان نماد آب و باران شناخته می‌شود. این جشن به نوعی تجلیل از نعمت آب و اهمیت آن در زندگی بشر و کشاورزی است.

2. آیین‌ها و رسوم: در این روز، مردم به دعا و نیایش برای بارش باران و فراوانی نعمت‌ها می‌پردازند. برخی از خانواده‌ها ممکن است سفره‌ای با نمادهای مرتبط با آب و برکت بچینند.

3. تاریخچه: این جشن ریشه در فرهنگ زرتشتی دارد و به نوعی نماد ارتباط انسان با طبیعت و عناصر آن است. در ایران باستان، آب به عنوان یکی از عناصر مقدس شناخته می‌شد.

4. مناسبت‌های اجتماعی: جشن آبانگان فرصتی برای گردهمایی خانواده‌ها و دوستان است تا با هم به شادی و نیایش بپردازند و از نعمت‌های زندگی قدردانی کنند.

5. تأثیرات فرهنگی: این جشن در طول تاریخ تحت تأثیر فرهنگ‌های مختلف قرار گرفته اما هنوز هم بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان محسوب می‌شود.

جشن آبانگان نمادی از احترام به طبیعت و تلاش برای حفظ منابع آب و برکت در زندگی است.

ایزدبانو آناهیتا نماد جشن آبانگان

آناهیتا یکی از ایزدبانوان ایرانی-آریایی است. آناهیتا در یشت پنجم اوستا معرفی و ستایش شده‌است. همچنین اهورامزدا و زرتشت آناهیتا را ستایش کرده‌اند.

این ایزدبانو هدایتگر و نگهبان تمام آب‌های جهان است. از آنجا که آناهیتا قدرت بسیاری دارد، فره زرتشت به او سپرده شد تا از آن پاسداری کند. نام (اَردَویسور آناهیتا) از چند بخش مجزا تشکیل شده‌است؛ اردوی (Arədvī) نام یک رود است که در اوستا آمده و سور (Sūrā) به معنای توانا است؛ بخش آخر نام او، آناهیتا به معنای بی‌آلایش و پاک است. آناهیتا ایزدبانویی است که نطفهٔ مردان و رحم زنان را پاک می‌کند.

از آناهیتا به‌گونه‌ای در اوستا سخن به میان آمده که گویی مجسمه‌های معبد او را توصیف کرده‌اند: «زیبا، شکوهمند، خوش‌اندام، فرهمند، کمربند بر میان بسته، دارای موزه‌هایی تا قوزک پایش با بندهای زرین، همه آراسته، درخشان و با بالاپوشی پوشیده، آراسته، پرچین و زرین، سپیدبازو، آراسته به زیورهای زیبا از جمله گوشواره‌های چهارگوش زرین و گردنبند پَنام زرین، گردن زیبا و مقدس، تاج زرین هشت‌پر بر سر، آراسته به گوهرهایی همچون ستارگان درخشان، روشنایی دارای همه گونه آسانی، آراسته به صد ستارهٔ زرین هشت‌پاره، گردونه شکل، آراسته با نوارها، زیبا، دارای پنبری برجسته، نیکو ساخته، پوشانده در جامه‌هایی ببرین.»

جشن آبانگان و شاهنامه فردوسی

در اسطوره‌های ایرانی گفته می‌شود که در این روز زَو پادشاه ایران بر افراسیاب پیروزی یافته و او را از سرزمین خویش راند و نیز در این روز پس از پنج یا هفت سال خشکی باران آمده‌است.

زَوْ یا زاب در شاهنامهٔ فردوسی پسر طهماسپ است. پس از آن‌که افراسیاب، نوذر را کشت؛ زَو به پادشاهی رسید. زَو پنج سال پادشاهی کرد و به یاری توس و گستهم با افراسیاب جنگید. پس از خشکسالی در ایران و توران، افراسیاب و زَو صلح را پذیرفتند. زَو در 86 سالگی درگذشت.

پس از مرگ زَوْ، بر پایهٔ نسخه‌های معتبر شاهنامه (مانند: فلورانس (614 هجری) و استانبول (731 هجری)) و شاهنامهٔ به‌تصحیح جلال خالقی مطلق پس از زَوتهماسپ، کی‌قباد به پادشاهی می‌رسد و پادشاهی کیانی آغاز شده.[۵] ولی بر پایهٔ برخی از نسخه‌های نامعتبر شاهنامه (مانند شاهنامهٔ بایسنقری) گرشاسپ به پادشاهی می‌رسد و گرشاسپ واپسین پادشاه پیشدادی است.

همان بُد که تنگی بُد اندر جهان                

شده خشک خاک و گیا را دهان

نیامد همی ز آسمان هیچ نم           

همی برکشیدند نان با دِرم

دو لشکر بر آن گونه تا هشت ماه               

به روی اندر آورده روی سپاه

فراخی که آمد ز تنگی پدید            

جهان آفرین داشت آنرا کلید

به هر سو یکی جشنگه ساختند                 

دل از کین و نفرین بپرداختند

چنین تا برآمد برین سال پنج          

نبودند آگه کس از درد و رنج

ببُد بخت ایرانیان کند رو                

شد آن دادگستر جهاندار زو

پیام تبریک روز آبانگان

اگر همه شیرینی های زمین را

در قطره آبی زلال جمع کنند ،

به اندازه یک بوسه ، شیرین نمی شود!

اگر تمام آبیِ آسمان را در برکه ای کوچک جمع کنند

به اندازه یِ چشمانِ تو آبی نیست!

ای آب ستوده ، به من بزرگ ترین دارش ها (نعمت ها) ، تن درست و اندام درست ارزانی دار.

ای آب ستوده ، به من خواسته فراوان ببخش ، گله و رمه گوناگون و فرزندان دلیر همان گونه که پیش از من به کسانی که از تو خواستند ، بخشیدی.

فرا رسیدن جشن آبان روز بر همگان شاد باش.

بیا تا در نگاه تشنه آب

به سان ابر بارانی بباریم

برای مصرف خوب و درستش

نهال صرفه جویی را بکاریم

آب ما ، از آن بداندیش نیست ، از آن بدگو نیست ، از آن بدکردار نیست ، از آن بدبین نیست ، از آن کسی که دوست را بیازارد نیست ، از آن کسی که همراهان را بیازارد نیست ، از آن کسی که کارکن را بیازارد نیست ، از آن کسی که خویشان را بیازارد نیست.

جشن باستانی آبانگان به همه ایرانیان تبریک می گوییم.

اوست بَرومندی که در همه جا بلند آوازه است.

اوست که در بسیار فَره مَندی ، همچند ِ همه ِ آبهای روی زمین است.

اوست زورمندی که از کوه ِ هُکَر به دریای ِ فراخ کرت ریزد.

من — اهوره مَزدا — او را به نیروی خویش ، هستی بخشیدم تا خانه و روستا و شهر و کشور را بپرورم و پشتیبان و پناه بخش و نگاهبان باشم…

دهم آبان ماه ، جشن باستانی آبانگان را بر همه ایرانیان خجسته باد.

ای زلال پاک!

جرعه جرعه جرعه می کشم

تو را به کام خویش

تا که پر شود

تمام جان من ز جان تو!

ایرانیان کهن آب را پاک و مقدس می شمردند و هیچ گاه آن را آلوده نمی کردند و آبی را که ویژگی سه گانه اش (رنگ – بو – مزه) دگرگون می شد برای آشامیدن و شستشو به کار نمی بردند.

جشن آبانگان بر همگان فرخنده باد.