نگاهی بر زندگی فاضل نظری شاعر ایرانی؛ درباره آثار و کتاب های او
فاضل نظری شاعر معاصر ایرانی است که طی چندسال اخیر به معروفیت بسیاری دست یافته است. در این بخش از سایت ادبی و هنری روزانه قصد داریم نگاهی کامل و جامع بر زندگی فاضل نظری داشته باشیم. پس اگر شما نیز به زندگی این هنرمند عزیز کشورمان علاقه دارید، در ادامه با ما همراه شوید.
فهرست موضوعات این مطلب
تولد و اوایل زندگی
فاضل نظری در سال 1358 در شهرستان خمین واقع در جنوب استان مرکزی متولد شد. تحصیلات اولیهٔ خود را در شهرهای خمین و خوانسار گذراندهاست. بعد از اتمام دوران دبیرستان فاضل نظری راهی تهران شده و در دانشگاه تهران، در رشته مدیریت تولید شروع به تحصیل کرد. او بعد از سالها تحصیل بی وفقه درنهایت موفق شد در این رشته مدرک دکترا را کسب کند.
انتشار اولین کتاب شعر
در سالهای دانشگاه فاضل نظری با علاقه جدید یعنی شعر روبرو شد. حضور در محافل ادبی و شعر درنهایت باعث شد تا فاضل نظری در سال 1382 اولین کتاب شعر خود یعنی گریههای امپراتور را به چاپ رساند.
گریه های امپراتور مجموعه اشعار فاضل نظری است که در قالب غزل سروده شده است. نظری در این مجموعه با استفاده از زبانی نرم و ساده توانسته است مضامین سنتی را بازآفرینی کند و طرحی نو در اندازد. نخستین نکتهای که مخاطب در مواجهه با شعر فاضل نظری با آن مواجه میشود، سادگی و خوشخوانی شعرهای اوست.
نظری در پی کشفهای زبانی نیست، بلکه به این معنا و محتواست که جغرافیای زبان او را کشف میکند و به آن سر و شکل میدهد. به همین سبب شعر او بینیاز از هر نوع بازی زبانی یا فرمی است. در واقع شاعر دغدغه زبان یا فرم ندارد.گریه های امپراتور در پرونده افتخارات خود عنوان کتاب سال شعر جوان ایران را جای داده است.این مجموعه به همراه دو کتاب «اقلیت» و «آن ها» سه گانه فاضل نظری را تشکیل می دهد.
صحبتهای فاضل نظری درباره کتاب اول
مجموعه «گريه هاي امپراطور» شعرهاي دوره دبيرستان و سال اول دانشگاه من است؛ زماني كه حدود 18 ساله بودم تا 22 سالگي.
طبيعتاً روزگاري در آن زمان با آدم همراه است و فرد در آن نفس مي كشد حال و هواي جواني و موضوعات عاطفي است به همين دليل جوانان ارتباط نزديكتر و بيشتري با آن كتاب برقرار كردند و خلق دوباره «گريه هاي امپراطور» و نوشتن در آن فضا كاري تكراري است. شايد براي ديگران جذاب باشد اما براي من به عنوان شاعر لطفي ندارد.
من معتقدم هر چيزي ظرفيت خاص خود را دارد و هر قدر سن آدمي بيشتر مي شود تجربه هاي تازه تري كسب مي كند و آن تجربه ها دريچه هاي جديدي به روي انسان باز مي كند كه در نگاهش نمود پيدا مي كند و نكته ديگر اينكه هر كتاب مخاطب خاص خود را دارد. مخاطب كتاب ها يك نفر نيستند؛ گرچه ممكن است مخاطب «گريه هاي امپراطور» امروز «آن ها» را هم دوست داشته باشد.
مطلب مشابه: نگاهی بر زندگی قیصر امین پور شاعر (از تولد تا شاعری و درگذشت و گزیده اشعار او)
بهترین کتاب سال
بعد از چندین سال فعالیت، فاضل نظری دفتر شعر آنها را منتشر کرد. این مجموعه، سومین مجموعه از سرودههای فاضل نظری بعد از دو مجموعه «اقلیت» و «گریههای امپراتور» مشتمل بر 51 غزل با موضوعات عاشقانه و عارفانه و نیز همراه با چند شعر آئینی است.
این مجموعه از سرودههای نظری نسبت به دو مجموعه قبلیاش اگرچه در ادامه همانهاست اما دارای تفاوتهای زبانی است. همچنین «آنها» دارای شادی و ابتهاج بیشتری است و به گفته شاعر «غم جان مایه آنها نیست.»
اگرچه به گفته خود شاعر در شعر عاشقانه از غمگریزی نیست. نظری در شعرهای آنها با این دیدگاه که اگرچه دردها و غصههای انسان گذشته با امروز چندان تفاوتی ندارد اما درهرحال نوع نگاه، چینش و انتخاب کلمات و مفاهیم و نیز زبان موضوع باید به گونهای متناسب با احوال انسان امروز باشد.
گزیده متن: چشمت به چشم ما و دلت پیش دیگریست جای گلایه نیست! که این رسم دلبریست هرکس گذشت از نظرت، در دلت نشست تنها گناه آینهها زود باوری است مهرت به خلق بیشتر از جور بر من است سهم برابر همگان، نابرابریست دشنام یا دعای تو در حق من یکی است ای آفتاب، هرچه کنی ذرّه پروریست ساحل جواب سرزنش موج را نداد گاهی فقط سکوت سزای سبکسریست.
از کتاب او بهعنوان کتاب سال جمهوری اسلامی در سال 1387 تقدیر شد، همچنین از او بهعنوان شاعر برگزیده دههٔ 1380 به انتخاب مردم در هفتمین جشنواره شعر فجر و همچنین پرمخاطبترین شاعر با معرفی بنیاد ادبیات داستانی وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تجلیل به عمل آمدهاست.
شاعر جریان ساز
نظری به عنوان «شاعر جریانساز»، در کنار ابراهیم حاتمیکیا، نرگس آبیار، مرتضی سرهنگی و مسعود نجابتی، نامزد چهرهٔ شاخص هنر انقلاب اسلامی سال 1393 در ایران شد. گزیدهٔ برخی آثار او در کشورهای فارسیزبان منتشر شدهاست.
همچنین گزیدهٔ اشعار وی در سال 1392 در انتشارات مروارید منتشر شدهاست که به چاپ هجدهم رسیدهاست. پنجمین اثر او با نام کتاب با هجدههزار نسخه فروش در ده روز پرفروشترین کتاب نمایشگاه در سال 1395 شد. ششمین مجموعه غزل او که در نیمه اسفند ماه نود و هفت با نام اکنون منتشر شد و این کتاب در هفته اول پس از انتشار هفت بار تجدید چاپ شد.
مدیریت فرهنگی
فاضل نظری اولین رئیس حوزه هنری استان تهران پس از پایهگذاری آن در سال 82 بود. او در سال 90 از مدیریت حوزه هنری استان تهران استعفا داد.
برای مدتی در سمت مشاور رئیس در حوزه هنری فعال بود و به تدریس در دانشگاه اشتغال داشت. ولی در سال 93 با حفظ سمت مشاور رئیس حوزه هنری، ریاست مرکز موسیقی را نیز عهدهدار شد.
و برنامههایی مثل شب آواز و تولید گسترده آلبومهای مورد علاقه جوانان را آغاز کرد و توانست موفقیتهایی در آن مسوولیت حاصل کند. بعد از این دوره بود که فاضل نظری به عنوان معاون هنری معرفی شد.
او در آذرماه 96 به عنوان مدیر عامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان معرفی شد و در اسفندماه همان سال ریاست هیئت مدیره را نیز عهدهدار شد. او پس از رفتن سید محمد بطحایی از وزارت آموزش و پرورش و در پی اختلاف نظر با تیم مدیریتی جدید وزارتخانه، پس از پایان یافتن دورهٔ قانونی هیئت مدیره اعلام کرد از کانون جدا خواهد شد.
مطلب مشابه: نگاهی بر زندگی حسین منزوی؛ آغاز فعالیت ادبی، اشعار زیبای او، ازدواج، طلاق و مرگ
دیگر منصبهای فاضل نظری
فاضل نظری علاوه بر سابقهٔ 10 سال ریاست حوزه هنری استان تهران و حوزه هنری کودک و نوجوان، رئیس مرکز موسیقی، رئیس جشنوارهها و معاون هنری حوزه هنری، عضو شورای عالی شعر سازمان صدا و سیما و قائم مقام ستاد جذب و پرورش استعدادهای درخشان هنری نیز بوده و از سال 1383 در دانشگاههای تهران و شهید بهشتی در حوزه مدیریت تدریس میکند.
نظری همچنین در دهه هشتاد دبیر سه دوره جشنواره بینالمللی فیلم صد، دبیر علمی جشنواره بینالمللی شعر فجر و عضو شورای ارزیابی نخبگان معاونت علمی ریاست جمهوری بودهاست.
او علاوه بر عضویت در شورای علمی گروه ادبیات انقلاب اسلامی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از آذرماه 1396 تا اردیبهشت 1400 رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بود.
شعرهای امروزی از دید فاضل نظری
این روزها در شعر تجربه هایی شده كه خیلی از آنها به كوچه های بن بست منتهی شده ولی در كل به نفع شعر است. غزل به هر حال به ساحت خود باز خواهد گشت. شعر، شعر است. شعر یك عرصه مشاركتی است نه یك عرصه رقابتی. همه باید برای بازگشت شعر به ساحت اسطوره ایش كمك كنند. شعر در روزگار ما غریب افتاده و با دعواهای آوانگارد و مدرن و پست مدرن كه به قولی اصلاً مال ما نیست روز به روز غریب تر می شود.
نمی توان به قدیم یا جدید بودن متهم كرد. با تغییر چنین كلمات معانی آنها نیز متفاوت می شود. اگر به كلمات ساخت امروزی بدهیم كلمات كهن را می شود امروزی كرد و بالعكس. مثلاً اگر بگوییم “مرمرا فوتبالیست پنداشتی؟”
امروزی ترین كلمات را با ساختار قدیمی چیده ایم. در مورد این نوع شعرها هم چون سنخیتی با زبان فارسی ندارد. به عبارتی این نوع شعر مال زبان فارسی نیست. یعنی از همه ظرفیتهای زبان فارسی استفاده نمی كند. به عقیده من كمال شعر فارسی را در اشعار سنتی و كلاسیك، می توان دید. كما اینكه می بینیم كه بسیاری از داعیه داران این نوع شعر هم دارند به شعر و غزل سنتی بر می گردند و خوب و قوی هم كار می كنند.
كل هستي يك روايت تازه از واقعيت هاي كهن است و حقيقت، نظرگاه تمام شاعران بوده است. آنها با انگشت اشاره مردم را به يك خورشيد متوجه مي سازند اما با نگاهي تازه، و هدف گفت وگو در شعر بيان محتواي تازه است وقتي از غزل به عنوان قالب كهن استفاده مي كنيم ارزشمندي اين قالب كهن در ظرفيت آن است و فكر مي كنم در خود نوآوري نيز بايد به شيوه اي نو و جديد نوآوري كنيم.
زبان فارسی و شعر
هر پدیده ای یك شرایط موجود دارد و یك شرایط ایده آل. ایده آل ظرفیت زبان فارسی قطعاً با ایده آلهای زبانهای دیگر متفاوت است. یعنی اگر یك ژانر شعری مثلاً در زبان انگلیسی یا فرانسه رشد خوبی داشته و خوب جا باز كرده در زبان فارسی هم این چنین باشد و بالعكس. به نظر می رسد كه كمال شعر فارسی در شعر كلاسیك تجلی پیدا كرده همانطور كه شعرهای ما در قالب شعر كلاسیك هر چه كه خواسته اند توانسته اند بگویند و محدودیتی نداشته اند.
فرق رقابتی در زبان فارسی 3 چیز است.
1- آهنگین بودنه و قابلیت تطبیق با قوانین عروضی.
2- دایره تاویل گسترده
3- تطابق با حال ایرانیان چون به نظر می رسد جانمایه ادبیات فارسی غم است و این وجه اشتراك همه انسانهاست كه این غم در زبان فارسی قلجعی است ضمن اینكه در اشعار فرم و آوانگار از این ظرفیت صرف نظر شده یعنی این نوع كار به هیچ جای تاریخ ادبیات ، بسته نیست و هیچ تطبیقی، با شعر فارسی و حال و هوای آن ندارد.
مخاطب خاص کیست؟
مخاطب خاص اقلیت مخاطبان تازه ای دارد از یك قشر دیگر و با یك نگاه دیگر و طرز تفكر دیگر مثلاً من یك دوست میانسال دارم كه اصلاً از كتاب اولم استقبال نكرد ولی بسیاری از اشعار كتاب دوم را حفظ است.
كتاب اول اشعار عاشقانه جوان پسند است و شعرهایی است كه همه به راحتی می توانند با آن ارتباط برقرار كنند اما شعرهای اقلیت خاستگاه فكری دارند و دارای مباحث فكری و عرفانی است.
یعنی اقلیت برای شما نوعی تغییر نگرش و جایگاه شعری است نه شعرهای اقلیت و گریه ها تقدم و تاخر زمانی ندارند بسیاری از شعرهای اقلیت قبل از گریه ها گفته شده. اینها بر اساس حال و هوایشان تقسیم بندی شده اند.
مطلب مشابه: بیوگرافی احمد شاملو شاعر بزرگ؛ درباره زندگی شخصی، آثار هنری و ازدواج با عشقش
دغدغه جهانی شدن
دغدغه جهاني شدن سوءتفاهم است معمولاً شاعراني دغدغه جهاني شدن دارند كه از كوچه خودشان فراتر نرفته اند و در شهر و كشور خودشان شناخته شده نيستند وقتي حرفي انساني باشد جهاني مي شود مولوي هيچ وقت فكر نمي كرد روزي اشعارش را در مسكو به چاپ برسانند و فردوسي شعر نمي گفت كه شعرش را به زبان هاي ديگر ترجمه كنند.
شعر شاعر اگر فرازمان و فرامكان باشد فرازبان است و فرازماني به فرازباني منجر مي شود، زيبايي مرز نمي شناسد و هر چيز زيبايي در همه جاي دنيا زيباست، پس شاعر نبايد لزوماً دغدغه جهاني شدن شعر خود را داشته باشد بلكه بايد تلاش كند فرازماني بنويسد و شعر بگويد و دغدغه هاي انساني را محور كار خود قرار دهد.
گزیده اشعار فاضل نظری
به خداحافظی تلخ تو سوگند نشد
که تو رفتی و دلم ثانیه ای بند نشد
لب تو میوه ممنوع ولی لبهایم
هر چه از طعم لب سرخ تو دل کند نشد
با چراغی همه جا گشتم و گشتم در شهر
هیچ کس، هیچ کس اینجا به تو مانند نشد
هر کسی در دل من جای خودش را دارد
جانشین تو در این سینه خداوند نشد
خواستند از تو بگویند شبی شاعرها
عاقبت با قلم شرم نوشتند: نشد
من و جام می و معشوق، الباقی اضافات است
اگر هستی که بسمالله، در تاخیر آفات است
مرا محتاج رحم این و آن کردی ملالی نیست
تو هم محتاج خواهی شد جهان دار مکافات است
ز من اقرار با اجبار میگیرند باور کن
شکایتهای من از عشق از این دست اعترافات است
میان خضر و موسی چون فراق افتاد، فهمیدم
که گاهی واقعیت با حقیقت در منافات است
اگر در اصل دین حب است و حب در اصل دین، بیشک
به جز دلدادگی هر مذهبی مشتی خرافات است
چیزی که میانِ من و تو نیست، غریبیست
صدبار تو را دیدهام ای غم! به گمانم..
نمیخوانم خدایش
گرچه از اوصاف او پیداست که هم بر عیب ستّار است،
هم بر غیب آگاه است
به سویش بسکه مردم
چون گدا دست طلب دارند جوانمردان بسیاری گمان دارند
او شاه است
به «سلطان جهان»،
«شاه عرب» گفتند و عیبی نیست به هرتقدیر دست لفظ،
از توصیف کوتاه است
از سخنچینان شنیدم آشنایت نیستم
خاطراتت را بیاور تا بگویم کیستم..
غنچه ای مژده پژمردن خود را آورد
بعد یک سال بهار آمده، می بینی که
مطلب مشابه: نگاهی بر زندگی بیژن الهی شاعر ایرانی؛ درباره زندگی شخصی و آثار معروف او
مردم به هرکه آینه شد، سنگ میزنند
از طعنههای عالم و آدم غمت مباد
در آتشِ خیالِ تو با خود قدم زدم
دورانِ عاشقی به همین سادگی گذشت
روزی ز چشمِ مردم و روزی به پای تو!
عمرِ مرا ببین که به افتادگی گذشت..
داغی که بوسهی تو به لبهای ما نهاد
یادش به خیر و خاطرهاش جاودانه باد!
بر من ببخش! گاه چنان دوست دارمت
کز یاد میبرم که مرا بردهای زِ یاد..
چنان که از قفسِ هم، دو یاکریم به هم
از آن دو پنجره ما خیره میشدیم به هم
به هم شبیه، به هم مبتلا، به هم محتاج
چنان دو نیمهی سیبی که هر دو نیم به هم
من و توایم دو پژمردهگل میانِ کتاب
من و توایم دو دلبسته از قدیم به هم
شبیه یکدگریم و چقدر دلگیر است
شبیه بودن گلهای بیشمیم به هم
من و تو رود شدیم و جدا شدیم از هم
من و تو کوه شدیم و نمیرسیم به هم
بیا شویم چو خاکستری رها در باد
من و تو را برساند مگر نسیم به هم
سخن پایانی
بسیار خرسندیم که تا پایان همراه سایت روزانه بودید. ما امروز و در مقاله فوق سعی کردیم تا درباره زندگی شخصی و حرفهای فاضل نظری بنویسیم تا شما عزیزان و طرفداران با زندگی این شاعر ایرانی بیشتر از قبل آشنا شوید. در پایان امیدواریم که از خواندن این مقاله نهایت لذت را برده باشید.
مطلب مشابه: نگاهی بر زندگی استاد شهریار؛ از ماجرای عاشق شدن و تلخ ترین خاطره شاعر تا مرگ وی
