پیشگیری از عفونت در تغذیه بیمارستانی
تغذیه بیمارستانی، بهویژه برای بیمارانی که امکان دریافت غذای معمولی را ندارند، تنها به تأمین انرژی و مواد مغذی محدود نمیشود؛ بلکه نحوه آمادهسازی، نگهداری و انتقال آن نیز در پیشگیری از آلودگی و عفونت اهمیت دارد.
در تغذیه از راه لوله، رعایت بهداشت دست، استفاده صحیح از تجهیزات، کاهش تماس غیرضروری و نگهداری مناسب فرمول تغذیه از اصول مهم کنترل عفونت هستند. از آنجا که بیماران بستری ممکن است آسیبپذیری بیشتری در برابر عفونت داشته باشند، رعایت این نکات باید از مرحله آمادهسازی تا مصرف، بهصورت دقیق و مستمر انجام شود.
اصول پیشگیری از عفونت در تغذیه بیمارستانی
پیشگیری از عفونت در تغذیه بیمارستانی از مرحله آمادهسازی شروع میشود و تا انتقال تغذیه و مراقبت از تجهیزات ادامه دارد. در بیمارانی که از طریق لوله تغذیه میشوند، رعایت بهداشت دست، استفاده صحیح از تجهیزات، کاهش تماس غیرضروری و نگهداری مناسب فرمول غذایی اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا هر مرحله از این فرایند میتواند در صورت رعایت نکردن اصول بهداشتی، زمینه آلودگی را فراهم کند.
در عمل، کنترل عفونت به یک اقدام خاص محدود نمیشود. آمادهسازی در محیط تمیز، رعایت زمان و شرایط نگهداری تغذیه، توجه به وضعیت لوله و تجهیزات و آموزش صحیح کارکنان، مجموعهای از اقداماتی هستند که در کنار یکدیگر به کاهش خطر آلودگی کمک میکنند. به همین دلیل، رعایت اصول بهداشتی باید بهصورت پیوسته و در تمام مراحل تغذیه بیمار مورد توجه قرار گیرد.
بهداشت دست
قبل از آمادهسازی تغذیه، اتصال تجهیزات یا دستکاری لوله، رعایت بهداشت دست اهمیت اساسی دارد. استفاده از دستکش نیز جایگزین بهداشت دست نیست و باید متناسب با فرایند مورد استفاده قرار گیرد.
بهداشت دست باید قبل از شروع آمادهسازی انجام شود و در صورت آلودگی مجدد، تکرار شود. آموزش کارکنان و مراقبان درباره نحوه صحیح تغذیه و مدیریت تجهیزات نیز بخش مهمی از پیشگیری محسوب میشود.
آمادهسازی تغذیه باید در محیط کنترلشده
محیط آمادهسازی باید تمیز و عاری از منابع احتمالی آلودگی باشد. تجهیزات مورد استفاده نیز نباید بدون ضرورت با سطوح یا وسایل دیگر تماس داشته باشند.
در مواردی که امکان استفاده از فرمولهای آماده مصرف وجود دارد، کاهش تعداد مراحل انتقال، رقیقسازی و دستکاری میتواند فرایند را سادهتر و کنترل آلودگی را قابل مدیریتتر کند.
تجهیزات تغذیه باید متناسب با نوع مصرف مدیریت شوند
تجهیزات مورد استفاده برای تغذیه نباید بدون توجه به دستورالعمل مصرف، میان بیماران یا فرایندهای مختلف جابهجا شوند. بعضی تجهیزات برای مصرف یکباره طراحی شدهاند و برخی دیگر ممکن است تحت شرایط مشخص برای یک بیمار مورد استفاده قرار گیرند.
در این میان، سرنگ گاواژ نیز باید مطابق دستورالعمل وسیله و شرایط بیمار مورد استفاده قرار گیرد و موضوع اختصاصی بودن، استفاده مجدد یا دور انداختن آن نادیده گرفته نشود.
نگهداری تغذیه
فاصله زمانی میان آمادهسازی تغذیه و مصرف آن اهمیت زیادی دارد. تغذیه آمادهشده نباید بدون رعایت شرایط مناسب برای مدت نامشخص باقی بماند.
نوع فرمول، شیوه آمادهسازی و شرایط نگهداری در تعیین زمان مصرف مؤثر هستند. ثبت زمان آمادهسازی و رعایت دستورالعمل محصول میتواند از باقی ماندن تغذیه خارج از محدوده مجاز جلوگیری کند.
اتصال تجهیزات به لوله
اتصال سیستم تغذیه به لوله یکی از نقاط حساس فرایند است. تماس قسمتهای اتصال با دست یا سطوح غیرتمیز میتواند احتمال انتقال آلودگی را افزایش دهد.
به همین دلیل، این مرحله باید با حداقل دستکاری و بدون تماس غیرضروری انجام شود. در مقایسهای که بین مراحل مختلف تغذیه میتوان داشت، همین مرحله ساده به دلیل تماس مستقیم تجهیزات با مسیر تغذیه اهمیت ویژهای پیدا میکند.
مراقبت از محل ورود لوله و بررسی وضعیت بیمار
محل ورود لوله باید بهصورت منظم بررسی شود. قرمزی، ترشح، التهاب، درد یا تغییرات غیرعادی در محل ورود لوله میتواند نیازمند ارزیابی پزشکی باشد.
در بیماران دارای گاستروستومی یا ژژنوستومی، بررسی محل استوما و توجه به علائم عفونت یا نشت از بخشهای مهم مراقبت محسوب میشود.
شستوشوی لوله و جلوگیری از انسداد
شستوشوی لوله برای جلوگیری از انسداد، در بسیاری از برنامههای تغذیه رودهای انجام میشود؛ اما نوع آب و شیوه انجام آن باید بر اساس شرایط بیمار و دستورالعمل مرکز درمانی تعیین شود.
برای بیماران دارای نقص ایمنی، شرایط استفاده از آب ممکن است با سایر بیماران متفاوت باشد و نمیتوان یک روش ثابت را برای همه افراد مناسب دانست.
آموزش کارکنان
آموزش کارکنان باید فراتر از نحوه اتصال تجهیزات باشد. بهداشت دست، آمادهسازی تغذیه، نگهداری، مدیریت سیستم انتقال، مراقبت از لوله و شناخت علائم هشدار همگی باید در آموزشها مورد توجه قرار گیرند.
بر اساس تجربه عملی از فرایندهای مراقبتی، آموزش زمانی اثربخشتر است که دلیل هر اقدام نیز برای کارکنان روشن باشد. وقتی مشخص باشد که چرا یک اتصال نباید لمس شود یا چرا یک فرمول نباید خارج از زمان مجاز باقی بماند، رعایت دستورالعملها هدفمندتر خواهد بود.
جمعبندی
پیشگیری از عفونت در تغذیه بیمارستانی یک اقدام منفرد نیست؛ مجموعهای از رفتارهای بهداشتی است که از آمادهسازی تغذیه آغاز میشود و تا پایان فرایند تغذیه و مراقبت از لوله ادامه پیدا میکند.
بهداشت دست، آمادهسازی در محیط مناسب، کاهش دستکاری، استفاده صحیح از تجهیزات، رعایت زمان و شرایط نگهداری، اتصال بدون تماس، مراقبت از محل ورود لوله و آموزش کارکنان، مهمترین حلقههای این زنجیره هستند.
در نهایت، ایمنی تغذیه بیمارستانی زمانی حاصل میشود که هر مرحله با همان دقتی انجام شود که برای سایر اقدامات مراقبتی بیمار در نظر گرفته میشود؛ زیرا پیشگیری از عفونت اغلب به اجرای دقیق و مداوم اصول پایه وابسته است.
