آیا گریه کردن واقعاً برای بدن مفید است؟ آنچه علم از اشک‌های شادی، غم و استرس می‌گوید

آیا «گریه‌ی خوب» واقعاً فایده دارد؟ علم پشت اشک‌های شادی، غم و استرس

در این مقاله، ما از مرزهای نگاه سنتی به گریه عبور می‌کنیم؛ دیگر گریه نماد ضعف نیست، بلکه کلید طلایی آرامش و تعادل در بدن انسان است.

وقتی استرس کارتان تمام می‌شود، وقتی شادی‌مان غیرقابل کنترل است، وقتی از ته دل دلمان می‌گیرد و اشک از چشمانمان جاری می‌شود، شاید با خودتان فکر کنید این قطرات شور چیزی جز نم و آب نیستند. اما واقعیت چیز دیگری است. تحقیقات نشان داده است که گریه کردن، مخصوصاً گریه‌ای که ناشی از احساسات عمیق باشد، مکانیزم دفاعی بسیار هوشمندانه‌ای است که طبیعت در اختیار انسان قرار داده است.

انسان تنها موجودی است که اشک احساسی می‌ریزد. گرچه حیوانات دیگر نیز چشمان مرطوبی دارند و در برابر محرک‌های فیزیکی از خود اشک ترشح می‌کنند، اما انسان تنها گونه‌ای است که در پاسخ به غم، شادی، استرس و حتی عصبانیت، اشک می‌ریزد. این ویژگی منحصربه‌فرد، عرصه‌ی مطالعه‌ی بسیاری از متخصصان علوم اعصاب و روان‌شناسی بوده است که از جمله می‌توان به پژوهش‌های گسترده‌ی آسپرین گراچانین در پایگاه داده‌های علمی جهان اشاره کرد.

سه نوع اشک؛ هر کدام دنیایی از ترکیبات متفاوت

اشکی که هنگام خرد کردن پیاز از چشم شما جاری می‌شود با اشکی که هنگام تماشای فیلمی غمگین می‌ریزید، تفاوت بنیادین دارد. دانشمندان سه نوع اصلی اشک را شناسایی کرده‌اند: اشک پایه، اشک بازتابی و اشک عاطفی.

اشک پایه دائماً و بدون اینکه متوجه باشیم، از غدد اشکی ترشح می‌شود. این اشک‌ها چشم را مرطوب نگه می‌دارند، آن را در برابر گرد و غبار محافظت می‌کنند و مانع از خشک شدن قرنیه می‌شوند. بدون این اشک‌ها، بینایی و سلامت چشم به خطر می‌افتد.

اشک بازتابی در واکنش به محرک‌های خارجی مانند دود، گرد و غبار، بخار پیاز یا گازهای تحریک‌کننده ترشح می‌شوند. این اشک‌ها برای شستشوی سریع چشم و دفع مواد خارجی مضر هستند.

اما جالب‌ترین و پیچیده‌ترین نوع، اشک عاطفی است. مطالعات گسترده‌ای که توسط مرکز پزشکی هاروارد انجام شده، نشان می‌دهد که اشک عاطفی ترکیب شیمیایی کاملاً متفاوتی با دو نوع دیگر دارد. این اشک‌ها حاوی هورمون‌های استرس مانند کورتیزول و پرولاکتین هستند و غلظت بالایی از اندورفین و اکسی توسین را در خود جای داده‌اند.

گریه و تأثیر آن بر مغز و سیستم عصبی

آرام‌سازی سیستم عصبی

هنگامی که استرس داریم، سیستم عصبی سمپاتیک (بخش جنگ و گریز) فعال می‌شود. ضربان قلب افزایش می‌یابد، تنفس تند می‌شود و فشار خون بالا می‌رود. اما جالب است بدانید که گریه کردن، دقیقاً سوئیچ معکوس را در بدن شما فعال می‌کند.

بر اساس پژوهش منتشرشده در ژورنال فیزیولوژی خودکار، هنگامی که انسان گریه می‌کند، سیستم عصبی پاراسمپاتیک (بخش استراحت و هضم) فعال می‌شود. این بخش از سیستم عصبی، بدن را آرام می‌کند، تنفس را عمیق و منظم می‌نماید و ضربان قلب را کاهش می‌دهد. در واقع، بدن شما با گریه کردن، به خود پیام «آرام باش، دیگر تمام شد» می‌دهد.

تأثیر بر تنفس و هموستاز بدن

در پژوهشی جدید که توسط دکتر شرمن و همکاران بر روی صد و نود و هفت دانشجوی دانشگاه انجام شد، نتایج شگفت‌انگیزی به دست آمد. این پژوهش که در یک مجله‌ی سلامت معتبر بین‌المللی منتشر شده است، نشان می‌دهد که افرادی که گریه می‌کنند، قادر به تنظیم بهتر تنفس خود در شرایط استرس‌زا هستند.

این مطالعه که در آن شرکت‌کنندگان ویدئوهای غمگین تماشا کردند، نشان داد افرادی که گریه کردند نسبت به افرادی که گریه نکردند، توانستند تنفس و ضربان قلب خود را پایدارتر و آرام‌تر نگه دارند. این نخستین شواهد علمی مستقیم برای «احساس سبکی و ریلکسیشن» پس از گریه است.

چرا بعد از گریه می‌خوابیم؟

بسیاری از افراد در هنگام بیماری یا پس از یک روز پر استرس، متوجه می‌شوند زودتر از حد معمول می‌خوابند و خواب عمیق‌تری دارند. پدیده‌ای که در مراکز معتبر درمانی جهان به عنوان «خواب پس از گریه» ثبت شده، ارتباط مستقیمی با کاهش هورمون‌های استرس دارد.

متن و جملات غمگین در مورد اشک و گریه

پژوهشگران مرکز پزشکی کانادا در این زمینه می‌نویسند که «با گریه کردن، سطح هورمون کورتیزول و اپی نفرین خون به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد.» این هورمون‌ها همان عواملی هستند که بدن را در حالت هشدار و آماده‌باش نگه می‌دارند. پس از گریه، بدن این هشدار را خاموش می‌کند و راه را برای ترشح ملاتونین (هورمون خواب) باز می‌نماید.

اندورفین‌هایی که در حین گریه آزاد می‌شوند نیز به نوبه‌ی خود، حس لذت و آرامشی را القا می‌کنند که شخص را مستعد خواب راحت می‌کند.

مواد شیمیایی مفیدی که با گریه آزاد می‌شوند

شاید از شنیدن این فهرست شگفت‌زده شوید. اشک عاطفی حاوی مجموعه‌ای از ترکیبات شیمیایی بسیار ارزشمند است:

اکسی توسین که گاهی «هورمون عشق» یا «هورمون همدلی» نامیده می‌شود، در لحظات گریه به مقدار قابل توجهی ترشح می‌شود. این هورمون که در مغز ساخته می‌شود، نقش کلیدی در ایجاد احساس آرامش، امنیت و پیوند با دیگران دارد. بسیاری از مطالعات انجام‌شده در دانشکده پزشکی دانشگاه استنفورد، اکسی توسین را یک ماده‌ی ضد استرس طبیعی می‌دانند که همزمان با کاهش اضطراب، حس خوبی در فرد ایجاد می‌کند.

اندورفین که به آن «تریاک درونی بدن» گفته می‌شود، دیگر ترکیب کلیدی اشک عاطفی است. این ماده، درست مانند مسکن‌های اپیوئیدی عمل می‌کند و درد را کاهش می‌دهد. پژوهش‌های منتشرشده در مجله‌ی روانشناسی بالینی آمریکا نشان می‌دهد افرادی که اندورفین بالاتری دارند، حساسیت کمتری به دردهای جسمی و عاطفی دارند. به همین دلیل است که پس از یک گریه‌ی خوب، عملاً احساس می‌کنیم که «دردمان کم شده است.»

هورمون‌های استرس مانند کورتیزول و پرولاکتین نیز در اشک عاطفی یافت می‌شوند. این بدان معناست که بدن با ریختن اشک، در واقع هورمون‌های مضری را که در نتیجه‌ی تنش‌های روزانه ایجاد شده‌اند، از خود دفع می‌کند. این شاید نزدیک‌ترین تفسیر به مفهوم «تخلیه‌ی سموم از طریق گریه» باشد که در متون علمی نیز به آن اشاره شده است.

گریه در روان‌درمانی؛ از ضعف تا قدرت

تا چند دهه پیش، گریه کردن در جلسات مشاوره و روان‌درمانی اغلب به عنوان نشانه‌ی ضعف عاطفی یا فقدان کنترل تفسیر می‌شد. اما امروزه، رویکرد حرفه‌ای کاملاً تغییر کرده است.

تأثیرات درمانی گریه در جلسات روان‌درمانی

در پژوهشی که به تازگی توسط مؤسسه‌ی ملی سلامت آمریکا منتشر شده و در پایگاه داده‌های علمی جهان نیز نمایه شده است، مشخص گردید که بیمارانی که در جلسات روان‌درمانی گریه می‌کنند، بهبودی بیشتری نسبت به افرادی که هرگز نمی‌گریند نشان می‌دهند.

این تحقیق با بررسی صد و بیست و چهار بیمار و تحلیل چهل و شش نوار ویدئویی از جلسات روان‌درمانی انجام شده است. محققان متوجه شدند کیفیت حمایتی که درمانگر در زمان گریه به بیمار ارائه می‌دهد، نقش تعیین‌کننده‌ای در نتیجه‌ی درمان دارد.

نگاه تازه روانشناسان بالینی

انجمن روانشناسی آمریکا در گزارشی که در شماره‌ی اخیر نشریه‌ی «روان‌شناسی حرفه‌ای: پژوهش و عمل» منتشر کرده است، صریحاً به روانشناسان توصیه می‌کند که در مواجهه با گریه مراجع، سرعت جلسه را کم کنند و فضای امنی برای ابراز گریه فراهم آورند. این انجمن یادآور می‌شود که گریه در جلسه‌ی درمان «پنجره‌ای فرصت» است برای ایجاد ارتباطی عمیق‌تر بین مراجع و درمانگر.

این تغییر پارادایم ناشی از انباشت تحقیقات گسترده در دو دهه‌ی اخیر است که بارها نشان داده‌اند سرکوب گریه و تلاش برای جلوگیری از آن، نه تنها بی‌فایده است، بلکه می‌تواند فرآیند درمان را مختل کند.

دیدگاه تکاملی؛ گریه به عنوان سیگنال اجتماعی

چرا انسان تکامل یافته باید در اوج ناراحتی، اشک بریزد؟ این پرسشی است که چارلز داروین، پدر نظریه‌ی تکامل، نیز با آن دست و پنجه نرم کرد. داروین که شاهد بود کودکان با گریه کردن به آرامش می‌رسند، این پدیده را «بازگرداندن تعادل بدن» نامید. اما فرگشت و تکامل، دلیل دیگری نیز برای گریه یافته است: گریه یک سیگنال اجتماعی قدرتمند است.

محققان فرگشتی مانند دانیل اِزنایسر و دبرا لیبرمن در دانشگاه اکلاهمای جنوبی، معتقدند که گریه، سازوکاری است که از طریق انتخاب طبیعی، برای کمک به بقای انسان بهینه شده است. اشک‌ها به دیگران پیام می‌دهند که «ما در حال رنج هستیم، به کمک نیاز داریم.»

این سیگنال قوی که معمولاً با تغییرات صوتی و حالات چهره همراه است، واکنش‌های همدلانه را در اطرافیان ایجاد می‌کند. دیدید که چطور وقتی کسی در جمع گریه می‌کند، دیگران بی‌اختیار به او نزدیک می‌شوند، دستی بر شانه او می‌کشند یا با او ابراز همدردی می‌کنند؟ این دقیقاً همان مکانیسم تکاملی است که سبب تقویت پیوندهای اجتماعی و بقای جمعی می‌شود.

گریه در کودکان و تأثیر آن بر سلامت روان در بزرگسالی

نحوه‌ی برخورد والدین با گریه کودکان، مستقیماً بر سلامت روان و نحوه‌ی تنظیم هیجانی آن‌ها در بزرگسالی تأثیر می‌گذارد.

متخصص روانپزشکی بیمارستان نیویورک-پرسبیترین تأکید دارد که «کودکان هنوز یاد نگرفته‌اند که گریه کردن کار بدی است، و این فوق‌العاده است.» اجازه دادن به کودکان برای گریه کردن و ابراز هیجاناتشان، باعث می‌شود آن‌ها بعداً بتوانند درباره احساسات خود صحبت کنند و مشکلات عاطفیشان را بروز دهند.

برعکس، شرمسار کردن کودکان (به ویژه پسران) به خاطر گریه کردن، می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری داشته باشد. هنگامی که به پسران یاد داده می‌شود «مردها گریه نمی‌کنند»، آن‌ها یاد می‌گیرند احساسات خود را سرکوب کنند. این سرکوب معمولاً بعدها به صورت خشم کنترل‌نشده، مصرف الکل، پرخاشگری یا سایر اختلالات روانی بروز می‌کند.

تفاوت‌های جنسیتی و بین‌فرهنگی در گریه

آیا زنان بیش از مردان گریه می‌کنند؟ آمارها پاسخ مثبت می‌دهند. یک بررسی بزرگ در میان سی و پنج کشور نشان می‌دهد که زنان به طور متوسط حدود پنج بار در ماه گریه می‌کنند، در حالی که این رقم در مردان حدود یک بار در ماه است.

تکنیک‌هایی برای کاهش استرس و افزایش آرامش (راهکارهای معجزه آسا)

نقش هورمون‌ها

هورمون تستوسترون که در مردان بیشتر است، ممکن است اثر مهاری بر گریه داشته باشد. در مقابل، پرولاکتین که در زنان (به ویژه در سنین باروری) بالاتر است، با افزایش احتمال گریه مرتبط شناخته می‌شود.

تفاوت‌های فرهنگی

جالب اینجاست که تفاوت نرخ گریه بین زنان و مردان در کشورهای آزاد و توسعه‌یافته مانند شیلی، سوئد و آمریکا بیشتر از کشورهایی مانند غنا و نپال است. به نظر می‌رسد در جوامعی که ابراز هیجانات آزادانه‌تر پذیرفته می‌شود، هر دو جنس راحت‌تر گریه می‌کنند و تفاوت بین زنان و مردان آشکارتر است.

در جوامعی که تابوهای فرهنگی شدیدتری علیه ابراز هیجانات وجود دارد، هم زنان و هم مردان گریه خود را بیشتر سرکوب می‌کنند و تفاوت بین دو جنس کاهش می‌یابد. این یافته که در مطالعات بین‌فرهنگی متعددی تکرار شده، تأثیر شگفت‌انگیز محیط و فرهنگ را بر یک پدیده‌ی بیولوژیک نشان می‌دهد.

چگونه گریه‌ی مفید را از گریه‌ی ناسالم تشخیص دهیم

همه‌ی گریه‌ها یکسان نیستند. گاهی اوقات، گریه در شرایط نامناسب یا به دلیل مشکلات بالینی، می‌تواند خود به نشانه‌ای از نیاز به کمک تخصصی تبدیل شود. یک روانشناس برجسته ییل در مصاحبه با شبکه‌های علمی آمریکا هشدار داده است که گریه در موارد زیر ممکن است کمک کننده نباشد:

• گریه‌ای که هفته‌ها ادامه پیدا کند و هیچ پایان و بهبودی در پی نداشته باشد
• گریه کردن بیش از حد در شرایط عادی و بدون دلیل موجه
• گریه‌ای که با افکار آسیب به خود یا خودکشی همراه باشد
• گریه‌ای که مانع از انجام کارهای روزمره و عملکرد شغلی یا تحصیلی شود

در این موارد، گریه دیگر راه‌حل نیست، بلکه خود علامت مشکلی است که به روان‌درمانی نیاز دارد.

گریه در حیوانات؛ آیا انسان تنهاست؟

سال‌ها تصور می‌شد که اشک عاطفی منحصر به انسان است و هیچ حیوان دیگری به دلیل هیجانات گریه نمی‌کند. اما شواهد جدید این نظریه را اندکی متزلزل کرده است.

پژوهشگران مؤسسه‌ی ملی علوم فرانسه در سال ۲۰۲۳ کشف کردند تمساح‌های نیل به گریه‌های نوزادان انسان و بوزینه‌ها واکنش نشان می‌دهند. آزمایشات صوتی نشان داد تمساح‌ها به سمت ضبط صداهای مضطرب‌تر حرکت می‌کنند. این کشف نشان می‌دهد درک صداهای ناراحتی و پریشانی در میان گونه‌های مختلف تا حدی وجود دارد.

در سوی دیگر، محققان دانشگاه توکیو در سال ۲۰۲۲ کشف کردند که سگ‌ها نیز در زمان خوشحالی مانند مواجهه با صاحب خود، ممکن است چشمانی مرطوب داشته باشند. هورمون اکسی توسین در سگ‌ها نیز محرک این واکنش است و به نظر می‌رسد که سگ‌ها به طور فرگشتی یاد گرفته‌اند که با این کار، احساسات و پیوند خود را با انسان تقویت کنند.

اما این نکته همچنان پابرجاست: هیچ حیوانی غیر از انسان، سیستم اشکی منظمی برای پاسخ به انواع مختلف احساسات (غم، شادی، استرس، خشم) ندارد. این هنوز یک ویژگی منحصربه‌فرد انسانی است.

به خود اجازه‌ی گریه بدهید

آنچه از این مقاله می‌توان نتیجه گرفت، این است که گریه کردن نه تنها بد نیست، بلکه در بسیاری موارد بسیار مفید و حتی ضروری است. گریه به بدن کمک می‌کند هورمون‌های استرس را دفع کند، سیستم عصبی را به تعادل بازگرداند، خواب را بهبود ببخشد، درد را کاهش دهد و احساس سبکی و آرامش به فرد ببخشد.

مطالعات بین‌المللی متعدد، همگی به این سمت اشاره دارند که به اصطلاح «یک گریه‌ی خوب» دقیقاً همان چیزی است که پزشک برای بسیاری از اختلالات خلقی و اضطراب تجویز می‌کند. شاید بهتر است به جای سرکوب اشک، به خودمان اجازه دهیم که گریه کنیم و این تجربه را به عنوان یک واکنش طبیعی و سالم بپذیریم.

اگر در گذشته به شما گفته‌اند «گریه نکن، قوی باش»، اکنون علم به ما می‌گوید که قوی بودن یعنی توانایی ابراز احساسات به شیوه‌ای سالم و تنظیم تعادل بدن از طریق گریه. گریه نه نشانه ضعف که نشانه انسان بودن و هوشمندی بدن در حفظ سلامت خود است.

افسردگی چیست چه دلایلی دارد؟ + 5 روش مهم درمان افسردگی