حکایت یکی پرسید از آن گمکردهفرزند که ای روشنگُهر پیرِ خردمند از گلستان سعدی به همراه تفسیر
حکایت «یکی پرسید از آن گمکردهفرزند» از باب دوم گلستان سعدی (در اخلاق درویشان)، روایتی است کوتاه اما ژرف از ناپایداریِ احوالِ عرفانی و نوسانِ انسان میان کشف و غیبت. در این حکایت، پرسشکننده از پیرِ خردمندی که فرزندش را گم کرده (اشاره به حضرت یعقوب و یوسف)، میپرسد: «تو که بوی پیراهن یوسف را از مصر شنیدی، چرا او را در چاه کنعان ندیدی؟» پیر پاسخ میدهد که احوالِ ما چون برقِ جهان است؛ لحظهای پیدا و لحظهای نهان. گاهی بر بلندترین جایگاه مینشینیم و گاهی حتی پشتِ پای خود را نمیبینیم. و اگر سالک در یک حال ثابت بماند، از هر دو عالم دست میشوید . در این بخش، ضمن ارائهٔ متن کامل حکایت و نثر ساده آن، به بررسی لایههای پنهانِ این حکایت و نگاهِ عرفانیِ سعدی به مقامِ «قبض و بسط» خواهیم پرداخت.

حکایت سعدی
یکی پرسید از آن گمکردهفرزند
که ای روشنگُهر پیرِ خردمند
ز مصرش بویِ پیراهن شنیدی
چرا در چاهِ کَنْعانش ندیدی؟!
بگفت: احوالِ ما برقِ جهان است
دمی پیدا و دیگر دم نهان است
گهی بر طارَمِ اعلیٰ نشینیم
گهی بر پشتِ پایِ خود نبینیم
اگر درویش در حالی بماندی
سرِ دست از دو عالم برفشاندی
حکایت یکی از صُلَحایِ لبنان که مَقاماتِ او از گلستان سعدی به همراه تفسیر
تفسیر و زبان ساده

یکی از آن گمکردهفرزند (یعقوب که یوسف را گم کرده بود) پرسید: «ای گوهر روشن و پیر خردمند، تو از مصر بوی پیراهن (یوسف) را شنیدی، چرا او را در چاه کنعان ندیدی؟!»
(یعقوب) گفت: «احوال ما چون برق جهان است؛ دمی پیدا و دمی دیگر نهان است. گاهی بر طارم اعلی (بام بلند آسمان) مینشینیم و گاهی بر پشت پای خود (خود) را نمیبینیم. اگر درویش در یک حال بماند، سر از دو عالم برمیداشت (از دو جهان دست میکشید).»
تفسیر حکایت سعدی
کسی از یعقوب (پدر یوسف) میپرسد که تو از مصر بوی پیراهن یوسف را شنیدی، چرا او را در چاه کنعان ندیدی؟ یعقوب پاسخ میدهد که احوال ما چون برق است: دمی پیدا و دمی نهان. گاهی در اوج (طارم اعلی) هستیم و گاهی از خود بیخبر. اگر درویش در یک حال بماند، از دو عالم دست میکشد.
شخصیتها و نمادها
– یعقوب → نماد عارف و صاحبحال که احوالش متغیر است.
– پرسشکننده → نماد کسی که از تغییر احوال عارف حیرت میکند.
– مصر و کنعان → نماد دوری و نزدیکی.
– بوی پیراهن → نماد بشارت و خبر.
– چاه کنعان → نماد غیبت و پنهانی.
– برق جهان → نماد ناپایداری احوال.
حکایت یکی را از بزرگان به محفلیاندر همیستودند از گلستان سعدی به همراه تفسیر
تحلیل عمیقتر
۱. تغییر احوال عارف
یعقوب میگوید که احوال ما چون برق است: دمی پیدا و دمی نهان. این نشان میدهد که عارف در حالتهای مختلف، آگاهی و غفلت متفاوت دارد.
۲. اوج و حضیض
عارف گاهی در طارم اعلی (اوج) است و گاهی از خود بیخبر. این نشان از نوسان احوال عارف دارد.
۳. نبود ثبات در یک حال
اگر درویش در یک حال بماند، از دو عالم دست میکشد. این نشان میدهد که ثبات در یک حال، ممکن نیست و عارف دائماً در حال تغییر است.
۴. حیرت پرسشکننده
پرسشکننده از تفاوت احوال یعقوب حیرت میکند، زیرا نمیداند که احوال عارف متغیر است.
خلاصه نهایی پیام (به زبان ساده)
این حکایت سعدی به ما میآموزد که:
۱. احوال عارف، چون برق است: دمی پیدا و دمی نهان.
۲. عارف گاهی در اوج و گاهی در حضیض است و از خود بیخبر میشود.
۳. ثبات در یک حال ممکن نیست؛ اگر درویش در یک حال بماند، از دو عالم دست میکشد.
۴. پرسشکننده از تفاوت احوال عارف حیرت میکند، زیرا از ناپایداری احوال او آگاه نیست.
سعدی در این حکایت، با نگاهی عرفانی، به ما یادآوری میکند که احوال عارف متغیر و ناپایدار است و نباید از تغییر آن حیرت کرد.
حکایت یاد دارم که در ایام طُفولیّت از گلستان سعدی به همراه تفسیر و بررسی










