۵ دی سالروز شهادت اشو زرتشت ( نگاهی بر مرگِ ابر انسان تاریخ بشر و پیامبر ایرانی )
زرتشت چه در دین اسلام و چه در باور ایرانیان پیامبری بزرگ و یکتاپرست بود که در 5 دی کشته شد. در این بخش از سایت ادبی و هنری روزانه قصد داریم نگاهی بر این روز مهم در گاهشمار ایرانیان داشته باشیم. در ادامه با ما همراه شوید.
فهرست موضوعات این مطلب
کشته شدنِ زرتشت
شهادت آشو زرتشت، پیامبر ایران باستان، در برخی منابع به روز پنجم دی ماه (که با نام «دی به مهر» یا «دیگان» در گاهشمار زرتشتی همزمان است) و در منابع دیگر به حمله تورانیان و در نهایت در محل آتشکده شهر بلخ (در افغانستان امروزی) توسط «تُندَش» یا «بُراتِش»، یکی از پیروان دروغین دیو در زمان انجام فرایض دینی، نسبت داده شده است؛ این واقعه به عنوان «شهادت» یا «درگذشت مقدس» ایشان گرامی داشته میشود و با آئینهای دینی و نیایش همراه است، هرچند جزئیات دقیق آن در متون مختلف کمی متفاوت است.
زرتشت که بود؟
زرتشت که با نامهای «اَشو زرتشت» یا «زردشت سپنتمان» نیز شناخته میشود، پیامبر، فیلسوف و اندیشمند بزرگ ایران باستان است که آیین «مزدیسنا» (پرستش دانای بزرگ) را بنیان نهاد. او یکی از کهنترین مروجان توحید و اخلاقمداری در تاریخ تمدن بشری به شمار میرود که آموزههایش تأثیری ژرف بر فرهنگ ایرانی و بسیاری از ادیان ابراهیمی و مکاتب فلسفی غرب و شرق بر جای گذاشته است.
ابعاد شخصیت و آموزههای زرتشت
۱. یکتاپرستی و جایگاه اهورامزدا:
در زمانی که پرستش خدایان متعدد و قوای طبیعی (چندخدایی) در میان قبایل آریایی رایج بود، زرتشت به ترویج پرستش خدای واحدی به نام «اهورامزدا» برخاست. اهورامزدا در این آیین نه یک موجود انسانانگاشته، بلکه نماد «خرد مطلق»، «هستیبخش» و «روشنایی» است [۱.۳.۱، ۱.۳.۵].
۲. اصول بنیادین اخلاقی:
آموزههای عملی زرتشت در سه شعار کلیدی خلاصه میشود که زیربنای زندگی هر فرد زرتشتی است:
پندار نیک (هومَت): سرچشمه تمام اعمال، اندیشه است؛ پس باید ذهن را از کینه و پلیدی پاک کرد.
گفتار نیک (هوخت): سخن باید بر پایه راستی و آرامشبخشی باشد.
کردار نیک (هورشت): انجام کارهای سودمند برای جامعه و طبیعت.
۳. گاتاها و متون دینی:
اصیلترین اثر بهجامانده از زرتشت، «گاتاها» نام دارد. این ۱۷ سرود منظوم، کهنترین بخش کتاب اوستا هستند و مستقیماً به خودِ پیامبر نسبت داده میشوند. محتوای گاتاها برخلاف بخشهای متأخر اوستا، بیشتر جنبه عرفانی، اخلاقی و فلسفی دارد و از احکام دشوار مذهبی در آن خبری نیست.
۴. اراده آزاد و ثنویت اخلاقی:
یکی از برجستهترین مفاهیم در آیین زرتشت، اعتقاد به «اختیار» است. او معتقد بود که جهان صحنه نبرد میان دو نیروست: «سپنتهمینو» (خرد مقدس و سازنده) و «انگرهمینو» (خرد خبیث و ویرانگر). انسان در این میان دارای اراده آزاد است تا با انتخاب راستی (اَشا) به نفع جبهه روشنایی عمل کند و در نهایت باعث پیروزی خیر بر شر شود.
ابهامات تاریخی
درباره زمان و مکان دقیق زندگی او میان مورخان اختلاف نظر وجود دارد:
زمان: گسترهای میان ۶۰۰ تا ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح برای دوران زندگی او تخمین زده شده است.
مکان: مناطقی همچون بلخ (در افغانستان امروزی)، آذربایجان و خوارزم به عنوان زادگاه یا محل ترویج آیین او ذکر شدهاند.
زرتشت در نهایت در سن ۷۷ سالگی، در حالی که در آتشکده شهر بلخ مشغول نیایش بود، در پی حمله سپاه توران به دست «توربراتور» به شهادت رسید.
مراسم های مخصوص سالروز شهادت زرتشت
مراسم سالروز درگذشت یا شهادت اشو زرتشت که با عنوان «زرتشت نو دیسو» (Zartosht No-Diso) شناخته میشود، در آیین زرتشتی نه به عنوان یک مراسم سوگواری همراه با گریه و زاری، بلکه به عنوان روزی برای نیایش، یادبود و تامل در آموزههای او گرامی داشته میشود.
اصلیترین آیینهای این روز عبارتند از:
حضور در آتشکدهها: زرتشتیان در این روز به صورت گسترده در آتشکدهها (آدریانها) حضور مییابند و به نیایش پروردگار (اهورامزدا) میپردازند.
برگزاری آیین آفرینگان و باج: موبدان مراسمهای مذهبی ویژهای مانند «آفرینگان» (دعای تندرستی و شادی) و «باج» را به یاد پیامبر و نیاکان او در آتشکدهها اجرا میکنند.
خواند سرودهای گاتاها: قرائت بخشهایی از گاتاها (سرودهای خود زرتشت) و سایر بخشهای اوستا از برنامههای اصلی این روز است.
ذکر مخصوص: تکرار ۱۰۱ بار عبارت «Ustano Jato Atrava Yo Spitamo Zarathushtro» به نشانه سپاسگزاری از اهورامزدا برای فرستادن زرتشت به عنوان پیامبر، از توصیههای مذهبی این روز است.
سخنرانی و گفتگو: در تالارهای مذهبی (مانند تالار ایرج در تهران)، سخنرانیهایی پیرامون فلسفه زندگی، آموزهها و آثار زرتشت برگزار میشود.
حضور در آرامستانها: بسیاری از زرتشتیان با حضور در آرامستانها و غبارروبی مزار درگذشتگان، یاد آنان و «فروهر»های پاک را گرامی میدارند.
توزیع لرک و نان: توزیع آجیل مشکلگشا (لرک)، نان و میوه در میان حاضران به عنوان تبرک، از رسوم رایج در پایان مراسم است.
کارهای خیرخواهانه: انجام امور خیریه و نیکوکاری به یادبود پیامبر، بخش جداییناپذیر این مناسبت است.
در فرهنگ زرتشتی، از آنجا که مرگ پایان زندگی نیست بلکه پیوستن به ابدیت است، این روز بیشتر صبغهای روحانی و آرام دارد تا حزنآلود.
تاثیر و اهمیت زرتشت
تأثیر و اهمیت اشو زرتشت در تاریخ اندیشه بشری فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران است؛ او نه تنها بنیانگذار یکی از کهنترین ادیان یکتاپرست جهان است، بلکه مفاهیمی را وارد تفکر بشری کرد که امروزه ارکان اصلی بسیاری از ادیان و فلسفهها را تشکیل میدهند.
اهمیت و تأثیرات او را میتوان در محورهای زیر خلاصه کرد:
انقلاب در توحید و اخلاق:
زرتشت با نفی خدایان متعدد و قربانی کردن حیوانات، پرستش «اهورامزدا» (خداوند خرد) را جایگزین کرد و دین را از سطح مراسم قبیلهای به یک نظام اخلاقی جهانی مبتنی بر اختیار و مسئولیت فردی ارتقا داد.
تأثیر بر ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت و اسلام):
بسیاری از پژوهشگران معتقدند مفاهیم بنیادینی همچون بهشت و دوزخ، روز رستاخیز و داوری نهایی، ظهور منجی (سوشیانت)، وجود فرشتگان و تقابل خیر و شر (خدا و شیطان) ریشه در آموزههای زرتشتی دارند که بهویژه پس از آزادی یهودیان از بابل توسط کوروش بزرگ، وارد تفکر یهودی و سپس مسیحی و اسلامی شدند.
نفوذ در فلسفه یونان باستان:
متفکران یونانی مانند افلاطون، فیثاغورس و سقراط عمیقاً تحت تأثیر جهانبینی دوگانه (خیر و شر) و حکمت ایرانی بودند. برخی زرتشت را نخستین فیلسوف تاریخ میدانند که مفاهیم انتزاعی خیر و زیبایی را به هم پیوند داد.
حفاظت از محیط زیست:
زرتشت تقدس عناصر چهارگانه (آب، باد، خاک و آتش) را آموزش داد که امروزه به عنوان نخستین آموزههای اخلاق زیستمحیطی در جهان شناخته میشود.
تأثیر بر اندیشه مدرن:
فلاسفه بزرگی چون نیچه در دوران معاصر با الهام از شخصیت تاریخی او، کتاب معروف «چنین گفت زرتشت» را نگاشتند تا بازنگری در ارزشهای اخلاقی را مطرح کنند.
بهطور خلاصه، زرتشت با تأکید بر «خرد» و «راستی» (اَشا)، مسیری را در تاریخ گشود که در آن انسان از طریق اندیشه، گفتار و کردار نیک، شریک آفریدگار در آبادانی جهان محسوب میشود.
مطلب مشابه: جملات قصار زرتشت با متن آموزنده و عکس نوشته از جملات زیبا
پیام تسلیت شهادت زرتشت ابر مرد تاریخ
فرارسیدن پنجم دیماه، سالروز شهادت پیامآور راستی و خرد، اَشو زرتشت سپنتمان را به تمامی پیروان آیین مزدیسنا و رهروان طریق اندیشه نیک تسلیت عرض مینماییم. امید که پرتو فروزان آموزههای آن بزرگوار، راهگشای مسیر حقیقت و دوستی در جهان باشد و اَشا بر دروغ چیره گردد.
سالروز درگذشت پیامبر باستان ایران، که در آتشکده بلخ جان در راه ترویج یکتاپرستی فدا کرد، تسلیت باد. او که راه سعادت بشر را در پیوستن به «اَشا» و دوری از دروغ میدانست. یادش گرامی و نامش بلندباد که خرد جاویدان را برای بشریت به یادگار گذاشت.
پنجم دیماه، روزی است که خورشیدِ دانش و بینش ایرانی، اَشو زرتشت، به سرای ایزدی شتافت. ضمن تسلیت این روز، آرزومندیم که شعلههای فروزان اندیشه، گفتار و کردار نیک در دلهایمان همواره روشن بماند و جهان را به سوی آبادانی و آرامشی پایدار سوق دهد.
در سالروز عروج ملکوتی اَشو زرتشت، یاد و خاطره کسی را گرامی میداریم که نخستین بار بشر را به سوی خردگرایی و یکتاپرستی فراخواند. تسلیت ما را پذیرا باشید؛ به امید آنکه پیام «سوشیانت» و پیروزی نهایی خیر بر شر، نویدبخشِ فردای روشنِ بشریت باشد.
پنجم دیماه یادآور جاودانگی مردی است که تبر خونینِ «توربراتور» نتوانست چراغِ اندیشهاش را خاموش کند. سالروز شهادت زرتشت بزرگ بر هموطنان زرتشتی تسلیت باد. او که با گاتاهای خود، سرودِ آزادی و اختیار انسان را در گوش تاریخ طنینانداز کرد.
فرارسیدن سالروز درگذشت پیامبر آریایی، اَشو زرتشت را به همگان تسلیت میگوییم. وی با تعالیم خود در باب پاکیزگی طبیعت و ستایش آفریدگار، بنیانی نهاد که هزاران سال راهنمای اخلاق ایرانیان بوده است. باشد که با کردار نیک، پاسدار میراثِ معنوی آن بزرگوار باشیم.
سالروز شهادت پیامبرِ راستی، اَشو زرتشت که در لحظه نیایش به دیدار معبود شتافت، تسلیت باد. او که صلح را نه در کلام، بلکه در توازن میان نیروهای هستی میجست. یاد و نامش در قلبهای بیدار و در پرتو آتشِ مقدسی که نماد پاکی است، جاودان میماند.
با قلبی آکنده از احترام، سالروز جانسپاری نخستین فیلسوف تاریخ بشر، اَشو زرتشت را تسلیت عرض میکنیم. اندیشههای او در باب مبارزه با اهرمنِ جهل و دروغ، همچنان مشعل راه جویندگان حقیقت است. روانش به سپیدی نور و نامش به بلندای تاریخ ایرانزمین باد.
پنجم دیماه، روز سوگ نیست، روز بازگشتِ روحی بزرگ به آغوش اهورامزداست. شهادت اَشو زرتشت بر همه مزدیسنان تسلیت باد. بیاییم در این روز با تجدید پیمان با سه اصلِ جاودان «هومَت، هوخت و هورشت»، راه آن پیرِ خرد را در زندگی روزمره خود تداوم بخشیم.
سالروز درگذشت اَشو زرتشت، یگانه منادیِ آزادیِ اراده انسان، بر رهروانِ راهِ اَشا تسلیت باد. او که به ما آموخت خوشبختی از آنِ کسی است که برای خوشبختی دیگران میکوشد. یادش در سرودهای پاکِ گاتاها همیشه زنده است و پیامش هرگز کهنه نخواهد شد.
شهادت جانسوز اَشو زرتشت سپنتمان را به جامعه زرتشتیان و تمامی آزاداندیشان تسلیت میگوییم. او که با خون خود نهال یکتاپرستی را در بلخ آبیاری کرد تا امروز میوه خرد و راستی را در فرهنگ جهانی بر جای بگذارد. راهش پررهرو و روانش غریق رحمت ایزدی باد.
فرارسیدن سالروز عروج ملکوتی پیامآور بزرگ، اَشو زرتشت را تسلیت عرض میکنیم. او که آتش را نمادِ پاکی قرار داد تا به ما بیاموزد ذهن و جانمان باید همچون شعله، رو به سوی بالا و به دور از پلیدیها باشد. یادش گرامی و راهش جاودان.
پنجم دیماه، سالروز پیوستن زرتشتِ بزرگ به سرای وهشت را تسلیت میگوییم. پیامبری که برابری زن و مرد و حفظ حرمت آب و خاک را قرنها پیش فریاد زد. امید که در سایه آموزههای انسانی او، جهانی سرشار از دوستی و به دور از کینه بسازیم.
سالروز شهادت اَشو زرتشت، مربیِ بزرگِ خرد و دانایی، تسلیت باد. او که با تکیه بر دانشِ خویش، زنجیرهای خرافات را گسست و انسان را به تماشای شکوهِ اهورامزدا فراخواند. روانِ آن بزرگمرد در آرامش و اندیشههایش در رگهای تاریخ جاری باد.
با اندوهی برخاسته از احترام، سالروز درگذشت اَشو زرتشت را تسلیت عرض مینماییم. وی آموزگارِ بزرگِ «اَشا» بود که نظم و راستی را بنیان جهان میدانست. یادش در هر نیایش و نامش در هر کردار نیکی که به نفع بشریت انجام میشود، زنده و مانا است.
فرارسیدن سالروز شهادت زرتشت سپنتمان، پیامبرِ ایرانِ باستان را تسلیت میگویم. او که در لحظه مرگ نیز برای هدایتِ قاتلِ خویش دعا کرد و درسِ بخشش و بزرگی داد. باشد که همگی ما رهروانِ واقعیِ پندار و گفتار و کردارِ نیکِ آن بزرگوار باشیم.
