۲۰ دی قتل امیرکبیر به دستور ناصرالدین شاه قاجار
امیر کبیر را میشناسید. انسانی شریف و وطن پرست که چیزی جز سر بلندی ایران و ایرانی را نمیخواست. اما این انسان شریف و درستکار درنهایت به دست پادشاه بی کفایت قاجار، یعنی ناصر الدین شاه کشته شد. در این مقاله نگاهی به این ماجرا و چگونگی کشته شدن او خواهیم داشت. با ما باشید.
فهرست موضوعات این مطلب
امیر کبیر که بود؟
امیرکبیر در مدت صدر اعظمی خود در 39 ماه اصلاحاتی بر ایجاد نظم مالی و نظم در شبکه قدرت انجام داد که باعث برانگیختن خصومت در افراد با نفوذ دربار شد. عاقبت مهد علیا (مادر شاه)، میرزا آقاخان نوری (معاون صدراعظم) که سپس خود صدر اعظم ناصرالدین شاه شد و میرزا یوسف خان آشتیانی (حسابدار دربار) برای برکناری و تبعید او به کاشان برنامه ریزی کردند.
ناصرالدینشاه که بود؟
ناصرالدینشاه قاجار چهارمین شاه ایران از دودمان قاجار بود. وی فرزند محمدشاه سومین شاه قاجار بود . او از 1848 تا 1896 میلادی با نزدیک به 50 سال پادشاهی، طولانیترین دورهٔ پادشاهی در میان تمامی شاهان قاجار را داراست. او بهافتخار نیم قرن سلطنت بر ایران، خود را «صاحبقران» نامید.
دوران حکومت ناصرالدین شاه آخرین حکومت در ایران با شیوهٔ پادشاهی مطلقه بود. او نخستین پادشاه ایرانی بود که در رأس هیئت حاکمه عازم اروپای نوین شد.
سید علیمحمد باب، مؤسس آئین بابی بهدستور او تیرباران شد. ناصرالدین شاه نخستین صدراعظم خود امیرکبیر را که اصلاحات اداری، مالی و فرهنگی مهمی انجام داده بود، به قتل رساند. ناصرالدینشاه در اردیبهشت 1275 خورشیدی و در آستانهٔ مراسم پنجاهمین سال پادشاهیاش بهضرب گلوله در سن 64 سالگی توسط میرزا رضا کرمانی که یکی از پیروان سید جمالالدین اسدآبادی بود، ترور شد.
قتل امیرکبیر به دست ناصر الدین شاه
امیرکبیر، یکی از شخصیتهای برجسته تاریخ ایران و صدراعظم ناصرالدین شاه قاجار بود. او در دورهای که به صدارت رسید، اصلاحات گستردهای را در زمینههای مختلف اجتماعی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی انجام داد. اما این اصلاحات و تغییرات به مذاق بسیاری از درباریان و مخالفان او خوش نیامد و در نهایت منجر به قتل او شد.
وضعیت سیاسی و اجتماعی:
در اواسط قرن نوزدهم میلادی، ایران تحت سلطه قاجارها قرار داشت و کشور با مشکلات اقتصادی و اجتماعی زیادی مواجه بود. فساد اداری، نارضایتی عمومی و ضعف نظامی از جمله چالشهایی بودند که امیرکبیر به عنوان صدراعظم تلاش کرد تا آنها را برطرف کند.
اصلاحات امیرکبیر:
امیرکبیر با هدف نوسازی کشور، اقدام به ایجاد اصلاحات در بخشهای مختلف کرد. او مدارس جدید تأسیس کرد، صنعت چاپ را راهاندازی نمود، ارتش را ساماندهی کرد و تلاش کرد تا نفوذ بیگانگان را کاهش دهد. همچنین او به دنبال کاهش قدرت درباریان و فاسدین بود که این موضوع باعث بروز تنشهایی شد.
تنشها با درباریان:
اصلاحات امیرکبیر باعث بروز نارضایتی در میان درباریان و برخی از روحانیون شد. بسیاری از آنها احساس میکردند که قدرت و نفوذشان تحت تأثیر اصلاحات او قرار گرفته است.
تأثیر ناصرالدین شاه:
ناصرالدین شاه که در ابتدا از امیرکبیر حمایت میکرد، به تدریج تحت تأثیر فشارهای درباریان قرار گرفت. او به دلیل جوانی و عدم تجربه سیاسی، به راحتی تحت تأثیر مشاوران خود قرار میگرفت.
عزل امیرکبیر:
در سال 1230 هجری شمسی (1851 میلادی)، ناصرالدین شاه دستور عزل امیرکبیر را صادر کرد. او پس از عزل، به کاشان تبعید شد.
قتل:
در 20 دی 1230 هجری شمسی (11 ژانویه 1852 میلادی)، امیرکبیر در کاشان به دستور ناصرالدین شاه به قتل رسید. برخی منابع میگویند که او به طرز غیر انسانی و با شلیک گلوله در حمام فین کشته شد، در حالی که منابع دیگر به مرگ طبیعی او اشاره میکنند که ناشی از شرایط سخت تبعید بوده است.
پیامدهای سیاسی:
قتل امیرکبیر نشاندهنده ضعف نظام قاجار و عدم توانایی آنها در مدیریت کشور بود. پس از مرگ او، فساد و ناکارآمدی در دولت قاجار افزایش یافت.
نقش امیرکبیر در تاریخ ایران:
امیرکبیر به عنوان یکی از شخصیتهای مهم تاریخ ایران شناخته میشود و اصلاحات او تأثیرات عمیقی بر روند تاریخ معاصر ایران داشت. او به عنوان نماد اصلاحات و مبارزه با فساد یاد میشود.
افکار عمومی:
قتل امیرکبیر باعث بروز نارضایتی عمومی و انتقادات علیه سلطنت قاجار شد و نام او به عنوان یک قهرمان ملی در تاریخ ایران جاودانه ماند.
در نهایت، امیرکبیر نه تنها به عنوان یک صدراعظم بلکه به عنوان یک شخصیت تاریخی که تلاش کرد تا ایران را به سمت پیشرفت و اصلاحات سوق دهد، یاد میشود.
مطلب مشابه: نگاهی بر سلسله قاجار از پیدایش تا پادشاهان معروف این حکومت
محل دفن امیرکبیر
به روایت میرزا محمد جعفر خان حقایق نگار خورموجی در کتاب مشهور حقایقالخبار ناصری روز بعد از قتل جسدش را در گورستان پشت مشهد کاشان (در نزدیکی امامزاده حبیب بن موسی) به خاک سپردند. اما چند ماه بعد، به اصرار همسرش عزتالدوله کالبدش را به کربلا منتقل کردند و در اتاقی که در آن به سوی حرم امام حسین باز میشد به خاک سپردند.
بر دیوار آرامگاه وی در کاشان این ابیات نوشته شدهاند:
نادانی شه گرفت دامان امیر
تا نیشتر آمد به رگ جان امیر
بربست سعادت را بروی ما در
بگشود چو جوی خون ز شریان امیر
روز ملّی توسعه
20 دی ماه که سالروز تولد و درگذشت امیرکبیر است، در ششمین همایش مرزهای دانش توسعه، از سوی جمعی از اندیشهورزان حوزه توسعه که در رأس آنان محسن رنانی بود به عنوان روز ملی توسعه اعلام و مراسم رونمایی از لوح یادبود آن که مزین به تمثال امیرکبیر بود جهت نصب در موزه باغ فین، در باغ فین کاشان برگزار شد.
در این مراسم که به همت «پویش فکری توسعه» و با همکاری و مشارکت پژوهشکده اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس، میراث فرهنگی کاشان و کمیسیون ملی یونسکو برگزار شد، شخصیتهای فرهنگی و دانشگاهی مختلفی شرکت کردند.
در این مراسم همچنین تمبر ویژه روز ملی توسعه که از سوی شرکت پست جمهوری اسلامی منتشر شده است با حضور مسئولان شرکت پست رونمایی و به مهر شرکت پست ممهور و سپس اندیشمندان شرکت کننده آن را امضا کردند.
تاثیر و اهمیت امیرکبیر بر ایران
امیرکبیر، به عنوان صدراعظم ناصرالدین شاه قاجار، تأثیرات عمیق و مهمی بر تاریخ و ساختار اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایران داشت. اصلاحات و اقدامات او نه تنها در زمان خود بلکه در تاریخ معاصر ایران نیز اثرگذار بودند. در زیر به برخی از این تأثیرات و اهمیت امیرکبیر اشاره میشود:
اصلاحات اقتصادی
• توسعه صنعت و تجارت: امیرکبیر به ترویج صنعت و تجارت در ایران پرداخت. او تأسیس کارخانهها و کارگاهها را تشویق کرد و تلاش نمود تا تولید داخلی را تقویت کند.
• مالیاتگیری عادلانه: او سیستم مالیاتی را اصلاح کرد و تلاش کرد تا مالیاتگیری عادلانهتری را برقرار کند که منجر به کاهش فساد اداری شد.
اصلاحات آموزشی
• تأسیس مدارس جدید: امیرکبیر به اهمیت آموزش پی برد و مدارس جدیدی را تأسیس کرد، از جمله دارالفنون که اولین مدرسه مدرن ایران بود. این مدارس به آموزش علوم جدید و فنون مختلف پرداختند.
• ترویج علم و دانش: او به ترجمه متون علمی و ادبی از زبانهای خارجی به فارسی اهمیت داد و به این ترتیب پایههای علمی کشور را تقویت کرد.
اصلاحات نظامی
• مدرنسازی ارتش: امیرکبیر به اصلاحات در ارتش پرداخت و سعی کرد تا نیروی نظامی ایران را مدرن کند. او آموزشهای نظامی جدید را به ارتش معرفی کرد و تجهیزات نظامی را بهروز کرد.
• کاهش وابستگی به بیگانگان: با تقویت ارتش، امیرکبیر تلاش کرد تا وابستگی ایران به قدرتهای خارجی در زمینه نظامی را کاهش دهد.
سیاستهای خارجی
• کاهش نفوذ بیگانگان: امیرکبیر با اتخاذ سیاستهای مستقلانه، سعی در کاهش نفوذ قدرتهای خارجی در ایران داشت. او به دنبال تقویت هویت ملی و استقلال کشور بود.
• مذاکرات دیپلماتیک: او در زمینه دیپلماسی نیز فعال بود و تلاش کرد تا روابط ایران با کشورهای دیگر را بهبود بخشد.
تأثیر بر افکار عمومی
• الگوی اصلاحطلبی: امیرکبیر به عنوان یک الگوی اصلاحطلب شناخته میشود که نشان داد میتوان با اراده و برنامهریزی، تغییرات مثبت در جامعه ایجاد کرد. او الهامبخش بسیاری از جنبشهای اصلاحطلبانه در تاریخ ایران شد.
• نقش قهرمان ملی: پس از مرگ او، امیرکبیر به عنوان یک قهرمان ملی شناخته شد که برای منافع کشور و مردم خود تلاش کرد. این تصویر مثبت از او در ذهن مردم باقی ماند.
پیامدهای اجتماعی
• تقویت نهادهای مدنی: اصلاحات او به تقویت نهادهای مدنی و اجتماعی کمک کرد و زمینهساز تحولات بعدی در جامعه ایران شد.
• آگاهی اجتماعی: اقدامات امیرکبیر باعث افزایش آگاهی اجتماعی و سیاسی مردم شد و زمینهساز تحولات اجتماعی در آینده گردید.
در نهایت، امیرکبیر نه تنها به عنوان یک صدراعظم موفق بلکه به عنوان یک شخصیت تاریخی که تأثیرات عمیق و مثبتی بر ایران گذاشت، شناخته میشود. اصلاحات او نه تنها در زمان خود بلکه در مسیر تاریخ معاصر ایران نیز اثرگذار بوده است.
