تمیز کردن سرخ کن بدون روغن؛ روش صحیح شستن هواپز بدون آسیب

تمیز کردن سرخ کن بدون روغن اگر به‌موقع انجام شود، کار سختی نیست. دردسر اصلی از جایی شروع می‌شود که چربی و خرده‌های غذا چند بار داخل دستگاه گرم شوند و فرصت پیدا کنند روی سبد، کف محفظه و اطراف المنت بچسبند. هواپز برخلاف سرخ‌کن سنتی در روغن غوطه‌ور نیست، اما بخار چربی، پنیر آب‌شده، آرد سوخاری، پوست مرغ و ذرات ریز غذا همراه جریان هوای داغ در محفظه می‌چرخند و اگر پاک نشوند، به مرور بوی نامطبوع، دود و لکه‌های قهوه‌ای ایجاد می‌کنند.

برای بیشتر مدل‌ها به شوینده عجیب یا روش خشن نیاز ندارید. آب گرم، مایع ظرفشویی ملایم، اسفنج نرم و چند دقیقه خیساندن معمولاً کافی است. نکته مهم این است که بدانیم کدام قطعه را می‌توان شست، کدام قسمت فقط باید با دستمال نم‌دار پاک شود و چه زمانی باید سراغ المنت بالای دستگاه رفت.

خلاصه سریع: دستگاه را از برق بکشید، اجازه دهید خنک شود، سبد و سینی جداشدنی را با آب گرم و مایع ظرفشویی بشویید، برای غذای چسبیده چند دقیقه خیساندن را جایگزین سابیدن خشن کنید، داخل محفظه را با پارچه یا اسفنج نرم و کم‌رطوبت پاک کنید و بدنه اصلی را هیچ‌وقت داخل آب نبرید.

اگر هنوز در مرحله آشنایی با دستگاه هستید، مطلب مزایا و معایب فر هواپز و سرخ کن بدون روغن توضیح می‌دهد این دستگاه چطور با گردش سریع هوای داغ کار می‌کند. برای ایده‌های آشپزی کم‌چرب هم غذاهای بدون روغن و کم‌چرب مفید است.

چرا باید سرخ کن بدون روغن را مرتب تمیز کنیم؟

تمیزکاری فقط برای ظاهر دستگاه نیست. خرده‌های غذا و چربی باقی‌مانده در کف سبد یا اطراف المنت در استفاده بعدی دوباره گرم می‌شوند. این مواد ممکن است بسوزند، بوی غذای قبلی را به غذای جدید منتقل کنند یا باعث ایجاد دود شوند. هرچه فاصله میان شست‌وشوها بیشتر شود، چربی نرم و تازه به لایه‌ای چسبناک و بعد به لکه‌ای پخته‌شده تبدیل می‌شود.

بسیاری از سبدها و صفحات کریسپر پوشش نچسب دارند. وقتی برای پاک کردن چربی قدیمی مجبور شوید از اسکاچ زبر یا ابزار فلزی استفاده کنید، خطر خط افتادن و آسیب دیدن روکش بیشتر می‌شود. بنابراین تمیز کردن سبک و منظم، هم ساده‌تر است و هم از تمیزکاری خشن بعدی جلوگیری می‌کند.

وسایل مورد نیاز برای تمیز کردن هواپز

• مایع ظرفشویی ملایم و چربی‌زدا
• آب گرم، نه آب جوش
• اسفنج نرم و غیرساینده
• دستمال میکروفایبر یا پارچه نرم بدون پرز
• برس نرم یا متوسط برای نقاط سخت‌دسترس، اگر دفترچه دستگاه اجازه دهد
• حوله یا آبگیر برای خشک کردن قطعات

در بیشتر مواقع همین وسایل کافی‌اند. اگر برای هر لکه به سراغ پاک‌کننده قوی بروید، احتمال آسیب به پوشش نچسب بیشتر می‌شود. برای آشنایی با رفتار پاک‌کننده‌ها روی سطوح مختلف، مطلب پاک کردن انواع لکه و چربی در خانه راهنمای عمومی‌تری دارد.

قبل از شروع؛ ۵ قانون ایمنی مهم

1. دو شاخه را از پریز بکشید. خاموش کردن از پنل کافی نیست.
2. اجازه دهید دستگاه خنک شود. تمیز کردن المنت یا سبد داغ خطر سوختگی دارد.
3. بدنه اصلی را در آب فرو نبرید. موتور، برد و فن داخل همین بخش قرار دارند.
4. روی المنت و دریچه‌ها آب یا شوینده اسپری نکنید.
5. دفترچه همان مدل را ملاک نهایی قرار دهید. قابل شست‌وشو بودن قطعات در برندها یکسان نیست.

روش سریع تمیز کردن بعد از هر بار استفاده

اگر هواپز را مرتب استفاده می‌کنید، لازم نیست هر شب تمیزکاری عمیق انجام دهید. بعد از خنک شدن، سبد را بیرون بیاورید، خرده‌های غذا را خالی کنید، چربی قابل مشاهده کف کشو را با دستمال کاغذی جمع کنید و قطعات جداشدنی را با آب گرم و مایع ظرفشویی بشویید.

بعد از شست‌وشو، قطعات را آبکشی و کاملاً خشک کنید. اگر داخل محفظه اصلی چربی پاشیده شده، یک پارچه نرم و کمی نم‌دار روی دیواره‌ها بکشید و سپس با پارچه خشک رطوبت باقی‌مانده را بگیرید.

تمیز کردن سبد، کشو و صفحه کریسپر

سبد و صفحه سوراخ‌دار بیشترین تماس را با غذا دارند. اگر فقط کمی چربی و خرده غذا وجود دارد، آب گرم، چند قطره مایع ظرفشویی و اسفنج نرم کافی است. سطح را با فشار زیاد نسابید؛ چربی تازه معمولاً زود جدا می‌شود.

اگر غذا به کف چسبیده، Philips برای بعضی مدل‌ها توصیه می‌کند ظرف را با آب گرم و شوینده پر کنید و حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه به آن زمان بدهید. خیساندن باعث می‌شود باقی‌مانده نرم شود و بدون خراشیدن روکش جدا شود.

گوشه‌ها و سوراخ‌های سبد را چطور تمیز کنیم؟

چربی معمولاً در سوراخ‌های کف و محل اتصال شبکه به دیواره جمع می‌شود. بعد از خیساندن، از برس نرم استفاده کنید. ابزار نوک‌تیز فلزی برای باز کردن سوراخ‌ها مناسب نیست، چون ممکن است روکش را بردارد.

آیا سبد هواپز را می‌توان در ماشین ظرفشویی گذاشت؟

پاسخ واحدی برای همه دستگاه‌ها وجود ندارد. Philips بسیاری از سبدها و تابه‌های مدل‌های خود را قابل شست‌وشو در ماشین ظرفشویی معرفی می‌کند؛ Instant نیز برای برخی مدل‌ها بعضی لوازم جانبی را dishwasher-safe می‌داند، اما درباره بعضی سبدها شست‌وشوی دستی را توصیه می‌کند. بنابراین علامت روی قطعه یا دفترچه همان مدل را بررسی کنید.

حتی وقتی قطعه از نظر سازنده قابل شست‌وشو در ماشین است، شست‌وشوی دستی با اسفنج نرم کنترل بیشتری روی روکش نچسب می‌دهد. اگر از ماشین ظرفشویی استفاده می‌کنید، مطلب اصول نگهداری از ماشین ظرفشویی نیز کاربردی است.

چربی سوخته و غذای چسبیده را چطور پاک کنیم؟

برای لکه‌های سرسخت، اولین کار افزایش قدرت سابیدن نیست؛ زمان خیساندن را بیشتر کنید. آب گرم و شوینده ظرفشویی چربی را نرم می‌کنند و بعد می‌توان با اسفنج نرم آن را برداشت. اگر لازم بود مرحله را تکرار کنید. کندن لکه با چاقو، کاردک فلزی یا سیم ظرفشویی ممکن است روکش نچسب را برای همیشه خراب کند.

بعضی سازندگان برای چربی پخته‌شده روی برخی لوازم جانبی روش‌هایی مانند جوش شیرین را پیشنهاد می‌کنند؛ اما چون جوش شیرین سایندگی ملایم دارد، استفاده از آن روی هر روکش نچسبی مناسب نیست. اگر دفترچه مدل شما چنین روشی را تأیید نکرده، همان خیساندن با آب گرم و مایع ظرفشویی انتخاب محتاطانه‌تری است.

تمیز کردن المنت سرخ کن بدون روغن

المنت معمولاً در بالای محفظه قرار دارد و همراه فن، هوای داغ را به گردش درمی‌آورد. با گذشت زمان قطره‌های چربی و ذرات غذا می‌توانند به اطراف آن برسند. ابتدا دستگاه را از برق بکشید و کاملاً خنک کنید و سبد را بیرون بیاورید.

در بعضی مدل‌های Philips می‌توان دستگاه را با احتیاط روی یک پارچه نرم وارونه کرد تا دسترسی به المنت بهتر شود. سپس با اسفنج نرم مرطوب یا برس نرم تا متوسط، رسوبات را جدا کنید. COSORI نیز توصیه می‌کند به‌جای ریختن آب روی المنت، اطراف آن با برس نرم و پارچه کم‌رطوبت تمیز شود. برس سیمی و اسپری مستقیم آب مناسب نیستند.

داخل محفظه اصلی هواپز را چگونه تمیز کنیم؟

بعد از خارج کردن سبد، داخل دستگاه را با نور مناسب بررسی کنید. چربی معمولاً روی دیواره‌ها، لبه ورودی کشو و سقف داخلی جمع می‌شود. یک پارچه یا اسفنج نرم را به محلول رقیق آب گرم و مایع ظرفشویی آغشته کنید، خوب بچلانید و روی سطوح قابل دسترس بکشید.

سپس یک پارچه تمیز و فقط نم‌دار برای جمع کردن باقی‌مانده شوینده استفاده کنید و در پایان با پارچه خشک رطوبت را بگیرید. هیچ‌وقت داخل بدنه اصلی آب نریزید.

تمیز کردن بدنه، دسته و پنل لمسی

بدنه خارجی معمولاً به شست‌وشوی جدی نیاز ندارد. یک دستمال میکروفایبر کمی نم‌دار برای اثر انگشت و چربی کافی است. اگر اطراف دسته چرب شده، مقدار کمی مایع ظرفشویی رقیق‌شده روی پارچه بزنید و بعد با پارچه نم‌دار تمیز دیگری پاک کنید. روی پنل لمسی یا محل اتصال کابل شوینده اسپری نکنید.

تمیز کردن شیشه هواپزهای پنجره‌دار

در مدل‌های پنجره‌دار، اگر پنجره بخشی از کشوی جداشدنی است معمولاً همراه همان قطعه شسته می‌شود؛ اما اگر شیشه در بدنه اصلی قرار دارد، آن را با اسفنج نرم و کم‌رطوبت تمیز کنید. برای شیشه دستگاه از تیغ، پودرهای ساینده یا اسکاچ زبر استفاده نکنید.

روش‌های عمومی تمیز کردن شیشه بدون لکه برای شیشه‌های خانه مناسب‌اند، اما در هواپز همیشه دستور سازنده در اولویت است.

چطور بوی بد سرخ کن بدون روغن را از بین ببریم؟

بوی ماندگار معمولاً از چربی قدیمی یا ذرات غذایی می‌آید که در سبد، زیر صفحه کریسپر، لبه کشو یا اطراف المنت مانده‌اند. پس قبل از هر ترفند ضدبو، دستگاه را کامل تمیز و خشک کنید.

اگر دستگاه نو است و بوی پلاستیک می‌دهد، موضوع متفاوت است. Philips برای بعضی مدل‌های خود توصیه می‌کند پس از شست‌وشوی اولیه، دستگاه خالی با تنظیمات مشخص کار کند تا بوی اولیه کمتر شود. این کار را فقط طبق دفترچه همان مدل انجام دهید و یک دستور را به همه برندها تعمیم ندهید.

اگر سرخ کن هنگام کار دود می‌کند چه کنیم؟

دود سفید اغلب وقتی دیده می‌شود که مقدار زیادی چربی از غذا خارج شده و در کف کشو جمع شده است یا بقایای پخت قبلی دوباره داغ می‌شوند. دستگاه را متوقف کنید و پس از خنک شدن، چربی و رسوبات را پاک کنید.

اگر دود سیاه، بوی سوختگی الکتریکی یا نشانه ذوب شدن قطعه وجود دارد، موضوع را یک مشکل ساده نظافت فرض نکنید. Instant Pot برای دود سیاه توصیه می‌کند دستگاه فوراً متوقف و از برق کشیده شود. اگر پس از تمیزکاری مشکل تکرار شد، استفاده را متوقف کنید و خدمات فنی را در جریان بگذارید.

تمیز کردن هواپز دو سبد

در مدل دو سبد، هر دو کشو را بررسی کنید. بخار و چربی می‌تواند در قسمت مرکزی، لبه‌های مشترک و فضای پشت کشوها جمع شود. سبدها و صفحات کریسپر را جداگانه بشویید و محل قرار گرفتن هر کشو را با دستمال نم‌دار پاک کنید.

تمیز کردن هواپزهای فرمانند و چندطبقه

هواپزهای شبیه آون‌توستر معمولاً سینی خرده‌گیر، توری، سینی پخت و گاهی سیخ جوجه‌گردان دارند. قطعات جداشدنی را طبق دفترچه بشویید و بدنه اصلی را فقط با پارچه نم‌دار پاک کنید. سینی خرده‌گیر را مرتب خالی کنید، چون تجمع آرد سوخاری و روغن روی آن می‌تواند در پخت بعدی بسوزد.

این دستگاه‌ها از نظر ساختار به آون توستر نزدیک‌ترند. اگر دستگاه قابلیت تمیزکاری خودکار یا بخار دارد، فقط مطابق دفترچه استفاده کنید؛ قابلیت‌هایی مانند Self Clean در فر با هواپز معمولی یکسان نیستند.

آیا می‌توان داخل سرخ کن آب و مایع ظرفشویی ریخت و روشنش کرد؟

این ترفند در شبکه‌های اجتماعی زیاد دیده می‌شود، اما توصیه عمومی و ایمنی برای همه هواپزها نیست. بعضی دستگاه‌های خاص برنامه رسمی Steam Clean دارند، اما این قابلیت طراحی‌شده با ریختن آب و شوینده در یک هواپز معمولی فرق دارد. اگر مدل شما چنین برنامه‌ای ندارد، سبد را در سینک خیس کنید و بدنه اصلی را با دستمال تمیز کنید.

سرکه و جوش شیرین؛ استفاده کنیم یا نه؟

این دو ماده در خانه محبوب‌اند، اما برای هواپز نباید نسخه واحد داشت. Instant Pot برای بعضی لوازم جانبی خود ترکیب جوش شیرین و سرکه را برای چربی پخته‌شده ذکر می‌کند، در حالی که سازندگان دیگر روی شوینده ملایم و پرهیز از مواد ساینده تأکید دارند. جنس قطعه و دستور سازنده تعیین‌کننده است.

برای سبد نچسبی که دفترچه درباره جوش شیرین سکوت کرده، از آب گرم و مایع ظرفشویی شروع کنید. روی المنت و بدنه اصلی نیز محلول سرکه یا خمیر جوش شیرین نزنید مگر سازنده صراحتاً اجازه داده باشد.

این مواد و ابزارها را کنار بگذارید

• سیم ظرفشویی و اسکاج فلزی
• چاقو، تیغ و کاردک فلزی
• پاک‌کننده فر یا شوینده بسیار قوی، مگر با اجازه سازنده
• سفیدکننده و مواد خورنده روی قطعات تماس با غذا
• اسپری مستقیم روی المنت، فن یا پنل
• غوطه‌ور کردن بدنه اصلی در آب
• مخلوط کردن چند شوینده با هم

هر چند وقت یک بار سرخ کن را تمیز کنیم؟

این زمان‌بندی قانون یکسانی برای همه نیست. کسی که هر روز مرغ و غذاهای چرب می‌پزد، خیلی زودتر از کسی که هفته‌ای یک بار نان گرم می‌کند به تمیزکاری عمیق نیاز دارد.

روتین ۱۰ دقیقه‌ای برای تمیز ماندن هواپز

1. بعد از پخت دستگاه را از برق بکشید.
2. اجازه دهید تا حد ایمن خنک شود.
3. خرده‌های بزرگ غذا را خالی کنید.
4. چربی کف کشو را با دستمال جمع کنید.
5. سبد و صفحه کریسپر را با آب گرم و مایع ظرفشویی بشویید.
6. اگر چیزی چسبیده، ۵ تا ۱۰ دقیقه خیس کنید.
7. داخل محفظه را بررسی و لکه تازه را همان موقع پاک کنید.
8. قطعات را کامل خشک کنید.

اشتباهات رایجی که عمر سرخ کن را کم می‌کنند

یکی از بدترین عادت‌ها این است که سبد فقط ظاهراً تمیز باشد و بدون شست‌وشو دوباره داخل دستگاه برود. چربی نامرئی بعد از چند بار گرم شدن به لکه قهوه‌ای تبدیل می‌شود. اشتباه دوم، سابیدن روکش نچسب با سیم یا طرف زبر اسفنج است؛ Philips صراحتاً درباره ابزارهای خشن و برس سخت هشدار می‌دهد.

اشتباه سوم، بستن دستگاه در حالی است که قطعات هنوز مرطوب‌اند. اشتباه چهارم، استفاده از روش یک برند برای تمام مدل‌هاست. قابل شست‌وشو بودن یک سبد در یک مدل به معنی مجاز بودن همان کار برای همه هواپزها نیست.

اگر روکش نچسب سبد خط افتاده یا پوسته شده چه کنیم؟

اگر روی سبد خط افتاده، قبل از هر چیز روش تمیزکاری را اصلاح کنید و ابزار فلزی را کنار بگذارید. Philips توضیح می‌دهد تماس با ابزارهای خشن می‌تواند باعث آسیب سطح شود. اگر پوشش در سطح وسیع بلند شده، قطعه تغییر شکل داده یا فلز زیر آن به‌وضوح نمایان است، برای تعویض قطعه با خدمات همان برند مشورت کنید.

چطور کاری کنیم سرخ کن دیرتر کثیف شود؟

• غذا را بیش از حد چرب نکنید.
• خرده‌های سوخاری آزاد را قبل از پخت بتکانید.
• بعد از غذاهای چرب، کف کشو را بررسی کنید.
• کاغذ مخصوص هواپز را طوری نگذارید که جریان هوا را مسدود کند.
• اجازه ندهید پنیر و سس چسبناک به المنت برسند.
• هر لکه تازه را همان روز پاک کنید.

چک‌لیست تمیزکاری عمیق

• دستگاه از برق کشیده و خنک است.
• سبد، کشو و صفحه کریسپر شسته شده‌اند.
• سوراخ‌ها و گوشه‌های سبد فاقد غذای خشک‌شده‌اند.
• چربی کف محفظه اصلی پاک شده است.
• دیواره داخلی تمیز شده است.
• المنت و سقف دستگاه رسوب قابل مشاهده ندارند.
• پنل، دسته و لبه کشو تمیز شده‌اند.
• هیچ آب یا کف شوینده‌ای در بخش برقی باقی نمانده است.
• تمام قطعات پیش از مونتاژ خشک شده‌اند.

تمیز کردن سرخ کن قبل از اولین استفاده

هواپز نو هم قبل از نخستین پخت نیاز به یک نظافت ساده دارد. سبد، کشو، صفحه کریسپر و هر قطعه جداشدنی که با غذا تماس پیدا می‌کند را طبق دفترچه با آب گرم و مایع ظرفشویی ملایم بشویید و کاملاً خشک کنید. داخل بدنه اصلی را در آب نبرید؛ یک دستمال نرم و کم‌رطوبت برای گردوغبار احتمالی کارخانه یا بسته‌بندی کافی است.

اگر در چند استفاده اول بوی پلاستیک حس می‌کنید، قبل از امتحان کردن روش‌های اینترنتی دفترچه مدل را ببینید. بعضی سازندگان برای مدل‌های مشخص اجرای خالی دستگاه را پیشنهاد می‌کنند، اما زمان و دمای این کار عمومی نیست. اگر بوی غیرعادی با دود، تغییر شکل پلاستیک یا بوی سیم و برق همراه شد، دستگاه را خاموش کنید و موضوع را فقط «بوی نو بودن» فرض نکنید.

بعد از پخت غذاهای خیلی چرب یا چسبناک چه کار کنیم؟

مرغ با پوست، سوسیس، گوشت پرچرب، پنیر، سس باربیکیو و مارینادهای شیرین معمولاً دستگاه را بیشتر از سیب‌زمینی یا سبزیجات خشک کثیف می‌کنند. در این موارد بهتر است بعد از خنک شدن، فقط به شستن سبد اکتفا نکنید؛ کف کشو، زیر صفحه کریسپر و سقف محفظه را هم نگاه کنید. شکر و سس‌های شیرین وقتی چند بار داغ شوند به لکه‌ای سخت و تیره تبدیل می‌شوند.

اگر چربی کف کشو هنوز مایع است، آن را با دستمال جمع کنید و بعد سراغ شست‌وشو بروید. ریختن حجم زیادی چربی داخل سینک کار خوبی نیست و ممکن است در لوله‌ها دردسر ایجاد کند. اگر چیزی روی سبد خشک شده، چند دقیقه آب گرم و شوینده به آن فرصت بدهید؛ زمان در این مرحله از فشار دست مؤثرتر است.

بعد از شست‌وشو هواپز را چگونه خشک و نگهداری کنیم؟

خشک کردن مرحله‌ای است که معمولاً جدی گرفته نمی‌شود. آب باقی‌مانده در سوراخ‌های سبد، زیر صفحه کریسپر یا لبه کشو می‌تواند بوی ناخوشایند ایجاد کند و در بعضی قطعات فلزی به مرور مشکل‌ساز شود. بعد از آبکشی، قطعات را روی آبگیر قرار دهید و پیش از قرار دادن دوباره در دستگاه مطمئن شوید رطوبت قابل مشاهده باقی نمانده است.

اگر قرار است چند روز از هواپز استفاده نکنید، دستگاه را با سبد کاملاً خشک نگهداری کنید و سیم را طوری جمع نکنید که نزدیک ورودی دستگاه تحت فشار باشد. دریچه‌های هوا را نیز با پوشش پلاستیکی یا پارچه‌ای که مانع تهویه و جمع شدن رطوبت شود مسدود نکنید. یک نظافت سبک و خشک کردن درست بعد از آخرین استفاده، بسیار بهتر از تمیزکاری سنگین هنگام استفاده بعدی است.

جمع‌بندی؛ تمیزکاری ساده بهتر از ترفندهای خشن است

برای بیشتر سرخ‌کن‌های بدون روغن، راه‌حل اصلی تمیزی نه شوینده قوی است و نه ترفند عجیب اینترنتی. آب گرم، مایع ظرفشویی ملایم، اسفنج نرم و تمیز کردن به‌موقع، کم‌خطرترین و مؤثرترین ترکیب برای سبد و قطعات جداشدنی است. اگر غذای چسبیده دارید، خیساندن را جایگزین خراشیدن کنید؛ اگر المنت چرب شده، با برس نرم و کمترین رطوبت لازم کار کنید.

هر جا بین یک ترفند خانگی و دفترچه سازنده اختلاف وجود داشت، دفترچه دستگاه برنده است. طراحی هواپزها یکسان نیست؛ بعضی قطعات ماشین‌ظرفشویی‌پذیرند، بعضی فقط باید دستی شسته شوند و بعضی مدل‌های خاص برنامه Steam Clean دارند.

سؤالات متداول درباره تمیز کردن سرخ کن بدون روغن