معنی ضرب المثل آسیاب باش، درشت بستان نرم بازده + ریشه و داستان
ضربالمثل «آسیاب باش، درشت بستان نرم بازده» از امثال پرمغز و آموزندهٔ زبان فارسی است که به صبر، تدبیر و بردباری در برابرِ رفتارهایِ ناهنجار و گفتارهایِ تند دیگران اشاره دارد. این مثل زمانی به کار میرود که کسی، در برابرِ بدرفتاریِ دیگران، رفتاری نرم و ملایم از خود نشان دهد و به جایِ واکنشِ تند و خشن، با حلم و بردباری، پاسخ گوید. در این بخش، ضمن ارائهٔ معنی لغوی، ریشهٔ تاریخی و داستانی از این ضربالمثل، به انشایی ادبی برای درک بهتر آن میپردازیم.
معنای لغوی
«آسیاب» یعنی دستگاهی که گندم را آرد میکند.
«درشت» یعنی خشن، زبر و ناهموار.
«بستان» یعنی بگیر و دریافت کن.
«نرم» یعنی لطیف، ملایم و آرام.
«بازده» یعنی پس بده و برگردان.
معنای تحتاللفظی این جمله این است که «مثل آسیاب باش که دانههای درشت را میگیرد و آرد نرم و لطیف پس میدهد».
اما در ضربالمثل، این جمله به صورت کنایی و پندآمیز به کار میرود.
معنای کنایی و ضربالمثلی
این ضربالمثل یعنی اگر کسی به تو توهین کرد یا با تو بدرفتاری نمود،
تو پاسخ وی را با خونسردی، ملایمت و بزرگواری بده.
و مانند آسیاب باش که دانههای درشت و خشن را میگیرد،
اما آرد نرم و لطیف پس میدهد.
به عبارت دیگر:
«رفتار زشت دیگران را با رفتار زیبا پاسخ بده.»
«بدی را با خوبی تلافی کن.»
«توهین را با بزرگواری جواب بده.»
این مثل معمولاً در موقعیتهایی به کار میرود که کسی با رفتار نادرست خود، دیگری را آزرده میکند.
و طرف مقابل، با وجود توهین، پاسخِ محترمانه و بزرگوارانهای میدهد.
و این رفتار، تحسین دیگران را برمیانگیزد.
معنی ضرب المثل نیم غاز بابام را میخواهم ( ریشه، معنی لغوی و انشا )
ریشه و داستان
ریشهٔ این ضربالمثل به داستانی از زندگیِ شیخ ابوسعید ابوالخیر، عارف بزرگ ایرانی، بازمیگردد.
این داستان در کتاب «اسرارالتوحید» نوشتهٔ محمد بن منور، نقل شده است.
داستان از این قرار است:
یک روز، شیخ ابوسعید ابوالخیر، همراه با جمعی از مریدان و صوفیان، به نزدیکیِ یک آسیاب رسید.
او اسب خود را متوقف کرد و ساعتی در آنجا توقف نمود.
سپس رو به مریدان کرد و پرسید:
«آیا میدانید این آسیاب چه میگوید؟»
مریدان که از پرسشِ شیخ متعجب شده بودند، پاسخ دادند: «نه، نمیدانیم.»
شیخ ابوسعید لبخندی زد و فرمود:
«آسیاب میگوید که تصوف این است که منِ آسیاب در آنم.
زیرا من درشت میستانم و نرم بازمیدهم.»
یعنی همانطور که آسیاب، دانههای درشت و خشن را میگیرد،
اما آردی نرم و لطیف به مردم بازمیگرداند،
انسانِ عارف و بزرگوار نیز باید توهین و بدرفتاریِ دیگران را با ملایمت و بزرگواری پاسخ دهد.
و بدی را با خوبی تلافی کند.
معنی ضرب المثل در دیزی باز است حیای گربه کجاست ( معنوی لغوی، انشا و ریشه )
تفسیر و تحلیل
این ضربالمثل از چند منظر قابل بررسی است:
از منظر اخلاقی:
این مثل به ما میآموزد که در برابر توهین و بدرفتاری، نباید عصبانی شویم.
بلکه باید با صبر و بردباری، پاسخِ نیکو دهیم.
و بدی را با خوبی پاسخ گوییم.
از منظر روانشناسی:
این مثل به «خویشتنداری» و «مدیریت خشم» اشاره دارد.
افرادی که در برابر توهین، خونسردی خود را حفظ میکنند،
از سلامت روانیِ بالاتری برخوردارند.
و روابطِ اجتماعیِ بهتری نیز دارند.
از منظر اجتماعی:
در جوامع، کسانی که توهین را با بزرگواری پاسخ میدهند،
محبوبیت و احترامِ بیشتری کسب میکنند.
و این رفتار، الگویی برای دیگران میشود.
از منظر عرفانی:
این مثل، برگرفته از آموزههایِ عرفانیِ شیخ ابوسعید است.
که میفرماید عارف باید مانند آسیاب باشد.
نه تنها در برابرِ توهین، عکسالعملِ خشن نشان ندهد،
بلکه آن را به محبّت و نرمی تبدیل کند.
کاربردهای امروزی
امروزه این مثل در موقعیتهای مختلفی به کار میرود:
– وقتی کسی به ما توهین میکند و ما با خونسردی پاسخ میدهیم.
– وقتی در محیط کار، همکاری با ما بدرفتاری میکند و ما با بزرگواری رفتار میکنیم.
– وقتی در خانواده، یکی از اعضا با ما تندی میکند و ما با ملایمت جواب میدهیم.
– وقتی در فضای مجازی، کسی به ما اهانت میکند و ما پاسخِ محترمانه میدهیم.
– وقتی در بحثهای علمی، طرف مقابل با بیاحترامی صحبت میکند و ما با استدلالِ منطقی پاسخ میدهیم.
معنی ضرب المثل دیگی که زایید سر زا هم میرود ( معنی لغوی، انشا و ریشه داستان )
حکایت امروزی: آن مدیر و کارمندِ عصبانی
در یکی از شرکتهای بزرگ، مدیری بود به نام آقای کریمی.
او همیشه با خونسردی و بزرگواری با کارمندانش رفتار میکرد.
یک روز، یکی از کارمندانش به خاطرِ اشتباهی که خودش کرده بود،
با عصبانیت به دفترِ آقای کریمی رفت و شروع به فریاد زدن کرد.
همهٔ کارمندان فکر میکردند که آقای کریمی عصبانی میشود.
امّا او با خونسردی، به حرفهایِ کارمند گوش داد.
و سپس با لبخند گفت:
«من آسیابم. درشت میستانم و نرم بازمیدهم.»
«شما عصبانی هستید. من با شما با آرامش صحبت میکنم.»
«حالا بفرمایید ببینم مشکل چیست؟»
کارمند که از این رفتارِ بزرگوارانه شرمنده شده بود،
با آرامش، مشکل خود را توضیح داد.
آقای کریمی نیز با مهربانی، راهِ حلِّ آن را به او گفت.
از آن روز به بعد، آن کارمند، همیشه با احترام با آقای کریمی رفتار میکرد.
و به دیگران میگفت:
«آقای کریمی مثلِ آسیاب است. درشت میستاند و نرم بازمیدهد.»
معنی ضرب المثل حالا هم نوبت رقاصی من است / معنوی لغوی، انشا و ریشه داستان
انشا: آسیاب باش، درشت بستان نرم بازده
مقدمه
ضربالمثلهای فارسی، گنجینهای از حکمت و تجربههایِ بشری هستند.
هر یک از آنها، داستانی پنهان دارند که در لابهلایِ کلمات، حقیقتی بزرگ را آشکار میسازند.
یکی از زیباترین و آموزندهترینِ آنها، جملهٔ «آسیاب باش، درشت بستان نرم بازده» است.
این عبارتِ کوتاه، روایتگرِ داستانِ انسانهایِ بزرگواری است که در برابرِ توهین و بدرفتاری،
با صبر و بردباری پاسخ میدهند.
و بدی را با خوبی تلافی میکنند.
بدنه
داستان از جایی آغاز میشود که شیخ ابوسعید ابوالخیر، به آسیابی میرسد.
و به مریدان خود میفرماید که آسیاب، نمادِ انسانِ عارف است.
زیرا آسیاب، دانههایِ درشت و خشن را میگیرد،
اما آردی نرم و لطیف به مردم بازمیگرداند.
انسانِ بزرگوار نیز باید در برابرِ توهین و بدرفتاری،
با ملایمت و بزرگواری پاسخ دهد.
این داستانِ ساده، حکایتِ بسیاری از رفتارهایِ روزمرهٔ ماست.
کسانی که در برابرِ توهین، عصبانی نمیشوند.
کسانی که بدی را با خوبی پاسخ میدهند.
کسانی که با صبر و بردباری، دیگران را شرمنده میکنند.
ضربالمثل «آسیاب باش، درشت بستان نرم بازده» به ما میآموزد که:
در برابرِ بدی، نباید بدی کنیم.
بلکه باید با بزرگواری، پاسخِ نیکو دهیم.
چون این رفتار، نه تنها شخصیتِ ما را نشان میدهد،
بلکه دیگران را نیز به فکر وا میدارد.
نتیجهگیری
ضربالمثل «آسیاب باش، درشت بستان نرم بازده» پندی است دربارهٔ بزرگواری و بردباری.
این مثل به ما میگوید که:
اگر کسی به ما توهین کرد،
با خونسردی و ملایمت پاسخ دهیم.
و بدی را با خوبی تلافی کنیم.
چرا که این رفتار، نه تنها شخصیتِ ما را والا میسازد،
بلکه دیگران را نیز به احترام و محبّت وا میدارد.
سخن آخر با بیتی از سعدی:
تو نیکویی کن و در دجله انداز
که ایزد در بیابانش دهد باز
چو آسیاب که درشت میستاند
ز نرمی، جانِ خلقان میپسنداند
معنی ضرب المثل حالا من میو / معنی لغوی، ریشه داستان و انشا
سؤال ۱: معنی اصلی این ضربالمثل چیست؟
پاسخ: یعنی در برابر برخوردهای تند و تیز دیگران، مانند آسیاب، خویشتنداری کن و با نرمی و مدارا پاسخ بده .
سؤال ۲: ریشهٔ داستانی این ضربالمثل چیست؟
پاسخ: برگرفته از حکایتی در کتاب «اسرارالتوحید» دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر است که از زبان یک آسیاب، تصوف را «درشت ستاندن و نرم باز دادن» معنا کرد .
سؤال ۳: امروزه در چه موقعیتی از این ضربالمثل استفاده میشود؟
پاسخ: هنگام دعوا و جر و بحث، برای توصیه به خویشتنداری در برابر حرفهای درشت و تند طرف مقابل
سؤال ۴: چه ارتباطی بین این مثل و آموزههای اخلاقی وجود دارد؟
پاسخ: عاقلترین مردم کسی است که با مردم بیشتر مدارا کند و این مثل دعوتی است به نرمخویی و صبر در برابر ناملایمات
