غزل شماره ۱۱۲ از غزلیات شهریار / کس نیست در این گوشه فراموش‌تر از من با تفسیر

غزل شماره ۱۱۲ از غزلیات شهریار با مطلع «کس نیست در این گوشه فراموش‌تر از من»؛ همراه با متن شعر، معنی ابیات و تفسیر ادبی، عاشقانه و عارفانه این غزل تأثیرگذار.

غزل شماره ۱۱۲ از گزیدهٔ غزلیات شهریار، با عنوان «گلهٔ خاموش» و مطلعِ جانسوزِ «کس نیست در این گوشه فراموش‌تر از من…»، یکی از غم‌انگیزترین و صمیمی‌ترین سروده‌های این شاعر بزرگ معاصر است که در آن، شهریار با زبانی ساده و در عین حال شورانگیز، از تنهاییِ عمیق، فراموش‌شدگی و عشقِ یک‌سویه سخن می‌گوید. شاعر خود را «فراموش‌تر از همه» و «خاموش‌تر از گوشه‌نشینان» می‌داند و در میان جهانی که هر کس به خیالی مشغول است، تنها اوست که خیالِ معشوق، تمامِ هستی‌اش را پر کرده است . «لعلِ شفق‌گون» معشوق، جامِ غمِ او را لبریز کرده و شبِ بی‌ماهِ رخ یار، سیاه‌پوش‌تر از هر شبی است. در ادامه، با تلمیح به داستان‌های «بیژن و منیژه» و «سیاوش»، به تسلیمِ مطلق در برابر معشوق اشاره می‌شود و در پایان، «اشک» چون «گلاب»ی گران‌بها و «دیگِ پرجوشِ» دل، اوجِ سوز و گداز را به نمایش می‌گذارد . در این بخش، ضمن ارائهٔ متن کامل این غزل و تفسیر روان و ساده از تک‌بیت‌های آن، به بررسی درون‌مایهٔ فراموش‌شدگی، غمِ عشق و نگاهِ شاعرانهٔ شهریار به مقامِ «فنا» خواهیم پرداخت.

غزل شماره ۱۱۲ از غزلیات شهریار / کس نیست در این گوشه فراموش‌تر از من با تفسیر

غزل زیبای شهریار

کس نیست در این گوشه فراموش‌تر از من

وز گوشه‌نشینان تو خاموش‌تر از من

هر کس به خیالی‌ست هم‌ آغوش و کسی نیست

ای گل به خیال تو هم‌آغوش‌تر از من

می‌نوشد از آن لعل شفقگون همه آفاق

اما که در این میکده غم‌نوش‌تر از من؟

افتاده جهانی همه مدهوش تو، لیکن

افتاده‌تر از من نه و مدهوش‌تر از من

بی‌ماه رخ تو شب من هست سیه‌پوش

اما شب من هم نه سیه‌پوش‌تر از من

گفتی «تو نه گوشی که سخن گویمت از عشق»

ای نادره‌‌گفتار! کجا گوش‌تر از من؟

می‌خوابم و چشم از حسد مدعی‌ام باز

کو خرتر از این حاسد و خرگوش‌تر از من

بیژن‌تر از آنم که به چاهم کنی ای تُرک!

خونم بفشان، کیست سیاووش‌تر از من؟

با لعل تو گفتم که «علاجم لب نوش است»

بشکفت که یارب چه لبی نوش‌تر از من

آخر چه گلابی است به از اشک من ای گل؟

دیگی نه در این بادیه پرجوش‌تر از من

غزل شماره ۱۱۱ از غزلیات شهریار / به اختیار دلی برد چشم یار از من با تفسیر

تفسیر این شعر

تفسیر این شعر

این غزل از محمدحسین بهجت تبریزی (شهریار)، یکی از غم‌انگیزترین، عاشقانه‌ترین و شخصی‌ترین سروده‌های اوست. شهریار در این شعر با زبانی ساده و شورانگیز، از فراموشی، از گوشه‌نشینی، از خیال معشوق، از لعل شفقگون، از شب سیه‌پوش، و از عشق و حسد سخن می‌گوید. او می‌گوید که کسی در این گوشه فراموش‌تر از او نیست و از گوشه‌نشینان خاموش‌تر از او نیست. در پایان، به معشوق اشاره می‌کند که آخر چه گلابی است به از اشک او.

 فضای کلی غزل

شهریار در این غزل با لحنی غم‌انگیز و عاشقانه، به چند نکته اشاره می‌کند:

– فراموشی – کسی در این گوشه فراموش‌تر از او نیست.

– گوشه‌نشینی – از گوشه‌نشینان خاموش‌تر از او نیست.

– خیال معشوق – هر کس به خیالی هم‌آغوش است، اما او به خیال معشوق هم‌آغوش‌تر است.

– لعل شفقگون – همه آفاق از لعل معشوق می‌نوشند، اما او غم‌نوش‌تر است.

– مدهوشی – جهانی مدهوش معشوق است، اما او مدهوش‌تر است.

– شب سیه‌پوش – شب او بی‌ماه رخ معشوق سیه‌پوش است، اما شب او سیه‌پوش‌تر نیست.

– گوش شنوا – معشوق گفت که تو گوش نیستی، اما او گوش‌تر از همه است.

– حسد مدعی – چشم مدعی از حسد باز است، اما او خرتر و خرگوش‌تر است.

– بیژن و سیاووش – او بیژن‌تر از آن است که در چاه افتد و خونش را می‌فشاند، کیست سیاووش‌تر از او؟

– لب نوش – او گفت که علاجش لب نوش است، معشوق شکفت که چه لبی نوش‌تر از او.

– گلاب اشک – آخر چه گلابی است به از اشک او؟

غزل شماره ۱۱۰ از غزلیات شهریار / نالد به حال زار من امشب سه تار من با تفسیر

 تفسیر بیت‌به‌بیت

 بیت اول:

«کس نیست در این گوشه فراموش‌تر از من / وز گوشه‌نشینان تو خاموش‌تر از من»

– کسی در این گوشه فراموش‌تر از من نیست،

– و از گوشه‌نشینان تو خاموش‌تر از من نیست.

نکته: شهریار خود را فراموش‌ترین و خاموش‌ترین گوشه‌نشین می‌داند.

 بیت دوم:

«هر کس به خیالی‌ست هم‌آغوش و کسی نیست / ای گل به خیال تو هم‌آغوش‌تر از من»

– هر کس به خیالی هم‌آغوش است و کسی نیست،

– ای گل، به خیال تو هم‌آغوش‌تر از من.

نکته: هر کس به خیالی دلخوش است، اما شهریار به خیال معشوق هم‌آغوش‌تر است.

 بیت سوم:

«می‌نوشد از آن لعل شفقگون همه آفاق / اما که در این میکده غم‌نوش‌تر از من؟»

– همه آفاق از آن لعل شفقگون (لب سرخ) می‌نوشند،

– اما در این میکده، غم‌نوش‌تر از من کیست؟

نکته: همه از لب معشوق بهره‌مندند، اما شهریار غم‌نوش‌تر از همه است.

 بیت چهارم:

«افتاده جهانی همه مدهوش تو، لیکن / افتاده‌تر از من نه و مدهوش‌تر از من»

– جهانی همه مدهوش تو افتاده‌اند، اما

– افتاده‌تر از من نه و مدهوش‌تر از من.

نکته: همه جهان مدهوش معشوق است، اما شهریار افتاده‌تر و مدهوش‌تر است.

 بیت پنجم:

«بی‌ماه رخ تو شب من هست سیه‌پوش / اما شب من هم نه سیه‌پوش‌تر از من»

– بی‌ماه رخ تو، شب من سیه‌پوش است،

– اما شب من هم سیه‌پوش‌تر از من نیست.

نکته: شب شهریار بی‌ماه معشوق سیه‌پوش است، اما خود او سیه‌پوش‌تر است.

 بیت ششم:

«گفتی «تو نه گوشی که سخن گویمت از عشق» / ای نادره‌گفتار! کجا گوش‌تر از من؟»

– گفتی «تو گوش نیستی که سخن از عشق برایت بگویم»،

– ای نادره‌گفتار، کجا گوش‌تر از من؟

نکته: معشوق گفت که تو گوش نیستی، اما شهریار گوش‌تر از همه است.

غزل شماره ۱۰۹ از غزلیات شهریار / ای طلعت تو خنده به خورشید و ماه کن با تفسیر

 بیت هفتم:

«می‌خوابم و چشم از حسد مدعی‌ام باز / کو خرتر از این حاسد و خرگوش‌تر از من»

– می‌خوابم و چشم مدعی از حسد باز است،

– کجاست خرتر از این حاسد و خرگوش‌تر از من؟

نکته: مدعی از حسد بیدار است، اما شهریار خرتر و خرگوش‌تر است.

 بیت هشتم:

«بیژن‌تر از آنم که به چاهم کنی ای تُرک! / خونم بفشان، کیست سیاووش‌تر از من؟»

– ای ترک، من بیژن‌تر از آنم که در چاهم کنی،

– خونم را بفشان، کیست سیاووش‌تر از من؟

نکته: شهریار خود را بیژن‌تر (اسطوره‌ی چاه) و سیاووش‌تر (اسطوره‌ی خون) می‌داند.

 بیت نهم:

«با لعل تو گفتم که «علاجم لب نوش است» / بشکفت که یارب چه لبی نوش‌تر از من»

– با لعل تو گفتم که «علاجم لب نوش است»،

– شکفت که «یارب، چه لبی نوش‌تر از من؟»

نکته: شهریار گفت که علاجش لب نوش معشوق است و معشوق شکفت که چه لبی نوش‌تر از او.

 بیت دهم (مقطع):

«آخر چه گلابی است به از اشک من ای گل؟ / دیگی نه در این بادیه پرجوش‌تر از من»

– ای گل، آخر چه گلابی است بهتر از اشک من؟

– دیگی در این بادیه پرجوش‌تر از من نیست.

نکته: اشک شهریار، بهترین گلاب است و دیگی پرجوش‌تر از او در این بادیه نیست.

 تحلیل عمیق‌تر

 ۱. فراموشی

شهریار خود را فراموش‌ترین گوشه‌نشین می‌داند. این نشان از تنهایی و بی‌کسی او دارد.

 ۲. خیال معشوق

هر کس به خیالی دلخوش است، اما شهریار به خیال معشوق هم‌آغوش‌تر است.

 ۳. لعل شفقگون

همه از لب معشوق بهره‌مندند، اما شهریار غم‌نوش‌تر از همه است.

 ۴. مدهوشی

شهریار مدهوش‌تر از همه است. این نشان از عشق عمیق او دارد.

 ۵. شب سیه‌پوش

شب شهریار بی‌ماه معشوق سیه‌پوش است، اما خود او سیه‌پوش‌تر است.

 ۶. گوش شنوا

معشوق گفت که تو گوش نیستی، اما شهریار گوش‌تر از همه است.

 ۷. حسد مدعی

مدعی از حسد بیدار است، اما شهریار خرتر و خرگوش‌تر است.

 ۸. بیژن و سیاووش

شهریار خود را بیژن‌تر (اسطوره‌ی چاه) و سیاووش‌تر (اسطوره‌ی خون) می‌داند.

 ۹. لب نوش

شهریار گفت که علاجش لب نوش معشوق است و معشوق شکفت که چه لبی نوش‌تر از او.

 ۱۰. گلاب اشک

اشک شهریار، بهترین گلاب است و دیگی پرجوش‌تر از او در این بادیه نیست.

 خلاصه به زبان ساده

شهریار می‌گوید:

کسی در این گوشه فراموش‌تر از من نیست و از گوشه‌نشینان تو خاموش‌تر از من نیست.

هر کس به خیالی هم‌آغوش است، اما ای گل، به خیال تو هم‌آغوش‌تر از من نیست.

همه آفاق از لعل شفقگون تو می‌نوشند، اما در این میکده غم‌نوش‌تر از من کیست؟

جهانی مدهوش تو افتاده‌اند، اما افتاده‌تر و مدهوش‌تر از من نیست.

بی‌ماه رخ تو، شب من سیه‌پوش است، اما شب من سیه‌پوش‌تر از من نیست.

گفتی «تو گوش نیستی که سخن از عشق گویم»، ای نادره‌گفتار، کجا گوش‌تر از من؟

می‌خوابم و چشم مدعی از حسد باز است. کو خرتر از این حاسد و خرگوش‌تر از من؟

ای ترک، من بیژن‌تر از آنم که در چاهم کنی. خونم را بفشان، کیست سیاووش‌تر از من؟

با لعل تو گفتم که علاجم لب نوش است. شکفت که «یارب، چه لبی نوش‌تر از من؟»

ای گل، آخر چه گلابی است بهتر از اشک من؟ دیگی در این بادیه پرجوش‌تر از من نیست.

 نکته پایانی

این غزل شهریار، سرود عشق، فراموشی و تنهایی است. شهریار در این شعر، با زبانی ساده و شورانگیز، از فراموشی، از گوشه‌نشینی، از خیال معشوق، از لعل شفقگون، از شب سیه‌پوش، و از عشق و حسد سخن می‌گوید. او می‌گوید که کسی در این گوشه فراموش‌تر از او نیست و از گوشه‌نشینان خاموش‌تر از او نیست. در پایان، به معشوق اشاره می‌کند که آخر چه گلابی است به از اشک او. این غزل، یکی از بهترین نمونه‌های شعر عاشقانه و شخصی شهریار است که در آن، عشق، فراموشی و تنهایی به زیبایی به تصویر کشیده شده است.

غزل شماره ۱۰۸ از غزلیات شهریار / ای کعبه دری باز به روی دل ما کن

امیرسالار کریمی صابر
نویسنده: امیرسالار کریمی صابر

امیرسالار، نویسنده ارشد تیم تحریریه. از ابتدا در کنار مدیر مجموعه، در شکل‌دهی به هویت محتوایی سایت نقش داشته‌ام. هر آنچه در حوزه‌های سینما، ادبیات، فلسفه، اشعار و جملات کوتاه می‌خوانید، حاصل نگاه و قلم من است. بیش از ۵ سال است که به عنوان یکی از سئوکاران مجموعه، استراتژی محتوایی و بهینه‌سازی فنی سایت را نیز پیش می‌برم؛ تا مطالب نه تنها از نظر عمق و معنا ارزش خواندن داشته باشند، بلکه در فضای وب هم دیده شوند و به دست مخاطبِ واقعی‌شان برسند. نگارش بیوگرافی‌ها و مقالات تخصصی سایت نیز بخش دیگری از کار من است؛ آثاری که در آنها همیشه کوشیده‌ام دانش فنی را با نگاهی انسانی و روایی درآمیزم. باور همیشگی‌ام این بوده که فیلم‌ها را باید از چشمِ کتاب دید، شعرها را با نگاهِ فلسفی خواند و جملات را بهانه‌ای برای مکث کردن دانست.