بریدههایی از کتاب تفکر سریع و کند دنیل کانمن درباره خطاهای شناختی و ذهنی
در این بخش از سایت ادبی و هنری روزانه بریدههایی از کتاب تفکر سریع و کند را برای شما دوستان قرار دادهایم. کتاب تفکر سریع و کند نوشتهی دنیل کانمن روانشناس برجستهی برندهی نوبل اقتصاد است.
این کتاب حاصل سالها کار پژوهشی کانمن در زمینهی خطاهای شناختی و سوگیریهای ذهن است. او دو سیستم تفکر سریع و کند را معرفی کرده و با ذکر مثالها و جزئیات فراوان نشان میدهد چگونه با درک نادرست از عملکرد ذهن و توهم کنترل بر آن، در تصمیمگیریها و قضاوتهایمان دچار اشتباه میشویم و چگونه میتوانیم از این اشتباه و تبعات سخت و ناکامیهای ناشی از آن تاحدممکن در امان بمانیم.
بخشهای مهم و اصلی این کتاب مهم
ما آنقدر به هم شبیه بودیم که بهراحتی میتوانستیم همدیگر را درک کنیم و آنقدر تفاوت داشتیم که یکدیگر را غافلگیر کنیم.
افراد باهوشتر نسبت به دیگران حضور ذهن بیشتری دربارهٔ موضوعات مختلف دارند. هوش فقط توانایی استدلال نیست؛ توانایی بازیابی مسائل مرتبط با یک موضوع از حافظه و توجه به آنها در مواقع لزوم نیز هوش تلقی میشود.
اگر به این موضوع اهمیت میدهید که دیگران شما را شخص باهوش و معتبری به حساب آورند، از زبان پیچیده استفاده نکنید و تا جای ممکن مقصودتان را به زبان ساده بیان کنید. «دنی اوپنهایمر» -یکی از همکارانم در دانشگاه پرینستون- ثابت کرد تصور رایج دانشجویان در مورد کلماتی که از نظر اساتید تأثیرگذارتر است، چندان درست نیست. او در مقالهای با عنوان «پیامدهای انتفاع عبث از واژگان متبحرانه: مشکلات استفادهٔ بیهوده از کلمات طولانی» ، نشان داد بیان ایدههای آشنا با زبان پیچیده و سخت، نشانهٔ هوش پایین و اعتبار کم پیام است.
تمرکز روی خطاها به معنی زیر سؤال بردن یا لکهدار کردن هوش آدمی نیست؛ همانطور که توجه به بیماریها در متون پزشکی به معنای انکار سلامتی نیست. اکثر ما در بیشتر مواقع [از نظر ذهنی] سالم هستیم و بیشتر قضاوتها و اعمالمان مناسباند. در هر قدمی که در زندگی به جلو پیش میرویم، به طور معمول اجازه میدهیم برداشتها و احساسات راهنمای مسیرمان باشند و اعتمادی که به باورها و ترجیحات شهودی خود داریم، معمولاً قابلتوجیه است. اما همیشه اینگونه نیست، چراکه ما حتی وقتی در حال اشتباه کردن هستیم نیز اغلب به خودمان مطمئنیم.
از آنجاییکه شناسایی و برچسبگذاری اشتباهات دیگران بسیار آسانتر و لذتبخشتر از تشخیص اشتباهات خودمان است، زیر سؤال بردن آنچه باور داریم و میخواهیم کار سختی است که در مواقع ضروری سختتر هم میشود.
از خطا نادم نگردیدن خطای دیگر است.
یکی از روشهای قابل اعتماد برای اینکه مردم دروغی را باور کنند، تکرار زیادِ آن است؛ زیرا آشنایی موجب میشود بهراحتی نتوان دروغ را از حقیقت ماجرا تشخیص داد. نهادهای اقتدارگرا (سیاستمداران) و بنگاههای تبلیغاتی از این واقعیت باخبر هستند. اما این روانشناسان بودند که دریافتند برای واقعی جلوه دادن دروغ نیازی نیست که تمام قضیه را مرتب تکرار کنید تا به نظر درست بیاید [حتی اشارهای کوچک هم کفایت میکند].
هدف من این است: بهبود توانایی شناخت و درک اشتباهات دیگران و نهایتاً اشتباهات خودمان در قضاوتها و انتخابها، با ارائهٔ زبانی غنیتر و دقیقتر در بحث راجع به آنها. دست کم در بعضی موارد، تشخیص دقیق میتواند منجر به مداخلهای شود که خسارات احتمالی ناشی از قضاوتها و انتخابهای بد را به حداقل برساند.
مطلب مشابه: بریدههایی از کتاب نقشه هایی برای گم شدن اثر سوزانا هیسلاپ درباره خودشناسی
مطلب مشابه: بریدههایی از کتاب نجات از هزارتو دکتر نیکول لپرا با موضوع خودشناسی
«فارغ از احساسی که دارید، با آرامش و مهربانی رفتار کنید»
در سالهای اخیر، دانشمندان علوم شناختی بر «بدنمند» بودن شناخت تأکید کردهاند؛ یعنی شما با تمام اعضای بدن خود فکر میکنید، نه فقط با مغزتان.
ناحیهای که معمولاً با برانگیختگی عاطفی در ارتباط است (آمیگدال یا همان بادامه)، به احتمال زیاد زمانی فعال است که انتخاب افراد با قالب مطابقت داشته باشد
در آزمایشی از شرکتکنندگان خواستند نسبت به یک فیلم عاطفی هیچ واکنش هیجانی بروز ندهند؛ این افراد بعداً در آزمایش استقامت جسمی (کشیدن یک فنر تا بیشترین اندازهای که میتوانند) عملکرد ضعیفی از خود نشان دادند. تلاش هیجانی در مرحلهٔ اول آزمایش توانایی مقاومت در برابر درد ناشی از انقباض عضلانی پایدار را کاهش میدهد و بنابراین فرسایش ایگو در این افراد موجب شد زودتر تسلیم شوند و دست از کار بکشند.
گَری کلِین -روانشناس- داستان گروهی از آتشنشانان را روایت میکند که وارد خانهای شدند که آشپزخانهاش در آتش میسوخت. (vii) کمی بعد از اینکه شروع به اطفاء حریق در آشپزخانه کردند، فرمانده گروه صدای خودش را شنید که داد میزد: «بیاید بریم بیرون!» بدون اینکه حتی چیزی بداند. پس از فرار آتشنشانان، بلافاصله کف آشپزخانه فروریخت. فرمانده متوجه شده بود آتش به طور غیرمعمولی آرام است و همچنین گوشهایش بیشازحد داغ شده بودند. تمام این برداشتها در کنار هم باعث شد حسی برانگیخته شود که او «حس ششم خطر» مینامد. او نمیدانست مشکل دقیقاً کجاست، اما میدانست که یک جای کار میلنگد. بعداً معلوم شد که منبع اصلی آتشسوزی نه در آشپزخانه، بلکه در زیرزمین و درست زیر پای آن آتشنشانان بوده است
مطلب مشابه: بریدههایی از کتاب بیمار خاموش اثر الکس مایکلیدیس (خلاصه این کتاب روانشناسی)
آزمایش گوریل دو واقعیت مهم را در مورد ذهن ما نشان میدهد: ممکن است پدیدههای آشکار و واضح را نبینیم و همچنین ما نسبت به نابینایی خود نابینا باشیم.
دنیای ذهنی ما نمود دقیقی از واقعیت نیست؛ برداشتمان از فراوانی رویدادها و وقایع با شدت احساسات و گستردگی پیامهایی تحریف میشود که در معرضشان قرار میگیریم.
جایی که قضاوتها و تصمیمات مستقیماً با احساس دوست داشتن و دوست نداشتن هدایت میشود و تأمل یا استدلال تأثیر کمی دارد.
اعتماد بیشازاندازهمان به آنچه فکر میکنیم میدانیم، و ناتوانی آشکارمان در پذیرش گسترهٔ جهل خودمان و عدم قطعیت جهانی که در آن زندگی میکنیم. ما تمایل زیادی داریم تا درک خود از جهان را دست بالا بگیریم و در مقابل، نقش شانس در رویدادها را دست کم بگیریم
این قانون را به خاطر بسپارید: در نبود قواعد ثابت در محیط، نمیتوان به شهود اعتماد کرد.
از آنجایی که شما در مورد آنچه در ذهنتان میگذرد اطلاعات کمی دارید، هرگز نمیدانید که با تغییر بسیار کوچکی در شرایط ممکن است قضاوت متفاوتی کرده یا تصمیم متفاوتی گرفته باشید.
بر خلاف قوانین فیلسوفان علم که توصیه میکنند باید در جهت رد فرضیهها تلاش کرد، افراد (و اغلب دانشمندان) به دنبال دادههایی میگردند که باورهای فعلی آنها را تأیید کند.
مطلب مشابه: بریده هایی از کتاب قدرت شروع ناقص؛ خلاصه جملات روانشناسی و خودشناسی
تنبلی در ذات ما نهادینه شده است.
ذهن ما مستعد گرفتار شدن در دام خطاهای سیستماتیک است
اگر این دانشجویان تسلیم وسوسهٔ پذیرش پاسخ قابلقبولی نشوند که بیدردسر به ذهن خطور میکند، میتوانند مسائل بسیار دشوارتری را هم حل کنند. آسودگیِ رضایتبخشی که باعث میشود افراد فکر کردن را تعطیل کنند، نسبتاً نگرانکننده و دردسرساز است.
اگر سیاست رئیس جمهور را میپسندید، احتمالاً صدا و ظاهر او را نیز دوست دارید. تمایل به پسندیدن (یا نپسندیدن) همهٔ خصیصههای یک شخص- از جمله مواردی که خودتان مشاهده نکردهاید – «اثر هالهای» نام دارد.
وقتی سیستم ۲ مشغول باشد، تقریباً هر حرفی را باور میکنیم. سیستم ۱ زودباور و در معرض سوگیری است. سیستم ۲ نسبت به مسائل مشکوک و مردد است، اما گاهی سرش شلوغ میشود و بعضی مواقع تنبلی میکند. درواقع، شواهدی وجود دارد که نشان میدهد افراد هنگام خستگی و فرسودگی بیش از همیشه احتمال دارد تحت تأثیر پیامهای ترغیبکننده و توخالی مانند تبلیغات و پیامهای بازرگانی قرار بگیرند.
سیستم ۱ به دنبال گزینههای ردشده نمیرود، حتی به دنبال این نیست که بفهمد گزینههای دیگری هم وجود دارند. شکِ آگاهانه در فهرست کارهای سیستم ۱ نیست. شک آگاهانه مستلزم حفظ همزمان تفسیرهای ناسازگار در ذهن است که به تلاش ذهنی نیاز دارد. عدم قطعیت و شک و تردید در قلمرو عملکرد سیستم ۲ است.
کسب مهارتها مستلزم محیط قاعدهمند، برخورداری از فرصت کافی برای تمرین و بازخورد سریع و صریح در مورد صحت افکار و اعمال است. وقتی این شرایط مهیا باشد، در نهایت آن مهارت شکل میگیرد و در این صورت، قضاوتها و انتخابهای شهودی که بهسرعت به ذهن میرسند عمدتاً دقیق خواهد بود.
مطلب مشابه: خلاصه کتاب در باب اعتماد به نفس آلن دوباتن؛ جملات درباره خودیاری از کتاب
شکی نیست که در جوامع دیکتاتوری تصویر بزرگ و فراگیر رهبر ملی نه تنها این احساس را به وجود میآورد که «برادر بزرگ شما را نظاره میکند»، بلکه تفکر آزادانه و استقلال عمل را هم کاهش میدهد.
مضمون کلی این یافتهها این است که تداعی ایدهٔ پول در ذهن پیشزمینهای برای ایجاد فردگرایی است: بیمیلی به معاشرت با دیگران و کاهش وابستگی به آنها یا پذیرفتن درخواستهایشان نشانههایی از تمایل به فردگرایی بود.
