کتک زدن بچه دوم توسط بچه اول، بررسی علت + ۶ راهکار برای حل دعوا

برخی خانواده‌ها با چالش کتک زدن بچه دوم توسط بچه اول مواجه هستند. برخلاف تصور بسیاری از افراد، این رفتارها شاید حتی طی چند سال ادامه داشته باشد. این رفتارها توسط بچه اول نشانه‌ای از تنش‌های درونی حل‌نشده، رقابت یا جلب توجه هستند. خانواده‌ها می‌توانند با راهکارهایی مثل آموزش مهارت‌های اجتماعی، اختصاص زمان انحصاری برای هر کودک یا شناسایی و اصلاح الگوهای رفتار نادرست بچه اول جلوی این مشکل را بگیرند. ما در این مقاله می‌خواهیم درباره این چالش بیشتر صحبت کنیم.

دلایل کتک زدن بچه دوم توسط بچه اول

بنابر آنچه در Raising Children Network آمده است:

Children often fight because they don’t yet have the skills to sort out disagreements. Temperament, environment, age and skills can affect why and how children fight.

کودکان اغلب به این دلیل دعوا می‌کنند که هنوز مهارت‌های لازم برای حل اختلافات را ندارند. خلق‌وخو، محیط، سن و مهارت‌ها می‌توانند بر دلیل و نحوه دعوای کودکان تأثیر بگذارند.

کتک زدن بچه دوم توسط بچه اول می‌تواند دلایل دیگری غیر از این موارد هم داشته باشد که آن‌ها را در این‌جا بررسی می‌کنیم:

• حسادت: ممکن است احساس کند که والدین توجه بیشتری به بچه دوم دارند.
• رقابت: بچه اول در تلاش برای رقابت با بچه دوم است تا احساس برتری کند.
• تغییر در محیط: بچه اول احساس می‌کند که با ورود بچه دوم به زندگی، قرار است تغییرات بزرگی را تجربه کند و احساس ناامنی دارد.
• تقلید رفتارها: بچه اول رفتارهای خشن در فضای مجازی یا محیط را الگوبرداری می‌کند.
• نیاز به کنترل: بچه اول سعی می‌کند جایگاه خود را همچنان حفظ کند؛ برای همین، بچه دوم را کتک می‌زند.

چطور فرزند اول را برای ورود عضو جدید خانواده آماده کنیم؟

با ورود بچه دوم ممکن است حسادت‌ها و احساس رقابت بچه اول تحریک شود؛ برای همین، از قبل باید او را آماده کنید تا جلوی اتفاقاتی مثل کتک‌زدن بچه دوم توسط او را بگیرید. بهترین راهکارها در این زمینه عبارت هستند از:

• صحبت زودهنگام: قبل از تولد، درباره ورود عضو جدید خانواده با او صحبت کنید و بخواهید که در کارهایی مثل انتخاب نام یا وسایل نوزاد مشارکت داشته باشد.
• ایجاد احساس مشارکت: فرزند اول را در انجام کارهای مربوط به فرزند دوم مثل آماده‌کردن جای خواب شریک کنید.
• آموزش احساسات: به فرزندتان کمک کنید که احساسات خود را درک کند و به زبان آورد.
• داستان و بازی: از داستان‌های مختلف یا بازی‌های نمایشی استفاده کنید که نقش اول آن‌ها به برادر یا خواهر کوچک‌تر از خود علاقه دارد.
• تمجید و تشویق: رفتارهای مثبتی را که او نسبت به فرزند دوم‌تان دارد، تشویق کنید.
• ایجاد روال ثابت: برنامه روزانه‌اش را ثابت نگه دارید و اختلالی در آن به‌وجود نیاورید تا احساس امنیت کند.
• صبر و همدلی: به فرزندتان ثابت کنید که هر چند شاید در مراحل اولیه ورود بچه دوم به خانواده، تغییراتی در میزان توجه شما به او به‌وجود بیاید، اما شما همچنان فرزندتان را دوست دارید.

دعوای بین بچه اول و دوم؛ مقصر چه کسی است؟

دعوا و کتک زدن بچه دوم توسط بچه اول نباید باعث شود فقط فرزند اول‌تان را مقصر بدانید. هرکدام از فرزندان ممکن است اشتباهاتی کنند که عواقبی مثل مشاجره در پی داشته باشند. اجازه دهید در قالب جدول، این موضوع را به‌صورت دقیق‌تر بررسی کنیم:

چگونه جلوی کتک زدن بچه دوم توسط بچه اول را بگیریم؟

برای پیشگیری از کتک زدن بچه دوم توسط فرزند اول، می‌توانید از این راهکارها کمک بگیرید:

1_ وجه برابر به هر دو کودک

زمانی را صرفاً برای فرزند اول خود اختصاص دهید؛ این کار به کاهش احساس ناامنی در او کمک می‌کند. برای مثال، روزانه ۱۵ تا ۳۰ دقیقه با او صحبت یا بازی کنید تا بداند هنوز هم برای شما اهمیت دارد.

2_ تقویت احساس مسئولیت

دادن مسئولیت‌های کوچک به فرزند اول، عزت‌نفس و احساس مهم بودن او در خانواده را تقویت می‌کند؛ مثلاً از او بخواهید بشقاب‌ها را بچیند یا در مرتب‌کردن اسباب‌بازی‌ها کمک کند. این حس مسئولیت باعث می‌شود تا او ارتباط مثبتی با سایر اعضای خانواده از جمله فرزند دوم برقرار کند.

در عین حال، برای بچه دوم نیز مسئولیت‌هایی در حد توانش تعریف کنید تا حس عدالت و برابری در خانه حفظ شود.

۳_ نظارت غیرمستقیم اما مؤثر

رفتار بچه‌ها را به‌صورت غیرمستقیم زیر نظر داشته باشید؛ مثلاً در اتاق دیگر مشغول کاری شوید، ولی حواس‌تان به آن‌ها باشد. در صورت بروز پرخاشگری، بدون قضاوت دخالت کرده و به احساسات فرزندان‌تان توجه نشان دهید. این راهکار به‌مرور باعث می‌شود فرزند اول یاد بگیرد احساسات و رفتارهای خود را درک و کنترل کند.

۴_ وضع قوانین ساده و قابل فهم

در خانه قوانینی واضح و قابل‌فهم تعریف کنید، مانند: «می‌توانید بحث کنید، اما کتک زدن ممنوع است». اگر کودکی قانون را زیر پا گذاشت، با پیامدهایی مثل محدودیت در بازی روبه‌رو شود. این کار به کودکان می‌آموزد که مرزهای رفتاری را درک کرده و رفتارشان را اصلاح کنند.

بخش بزرگی از کنترل دعوای بین بچه‌ها، به توان والدین در تربیت فرزند و آموزش رفتارهای جایگزین برمی‌گرده؛ اگر این مهارت‌ها به‌درستی منتقل بشن، احتمال پرخاشگری به‌مراتب کمتر می‌شه.

۵_ تقویت تعامل مثبت از طریق بازی‌های گروهی

فعالیت‌های مشترکی بین کودکان مثل نقاشی، درست‌کردن کاردستی یا پخت غذا می‌توانند حس همکاری را افزایش دهند. شما نیز در این بازی‌ها حضور داشته باشید تا روابط بچه‌ها را هدایت و اصلاح کنید. مشارکت فعال در فعالیت‌های گروهی، رقابت و درگیری را کاهش داده و دوستی را جایگزین آن می‌کند.

۶_ ایجاد فضای مثبت در خانه

همانطور که در سلام آگاهی آمده است:

کودکانی که در محیط‌های پرتنش و پر از مشاجره بزرگ می‌شوند، معمولاً رفتارهای پرخاشگرانه بیشتری نشان می‌دهند. والدین می‌توانند با ایجاد محیطی امن و آرام، به کودک کمک کنند تا احساس امنیت بیشتری داشته باشد و خشم خود را بهتر کنترل کند. پس دفعه بعدی به جای اینکه از خود بپرسید چرا بچم زود عصبی میشه، بپرسید چرا من زود عصبانی می‌شوم؟

مطالعه‌ای منتشرشده در وب‌سایت Crimsonpublishers نشان داد که والدین دارای هوش عاطفی بالا (مثل خودآگاهی، مدیریت احساسات، همدلی و مهارت‌های اجتماعی) بهتر می‌توانند محیطی آرام در خانه ایجاد کرده و تعارض بین فرزندان را کاهش دهند.

برای جلوگیری از کتک زدن بچه دوم توسط بچه اول و دعوا بین فرزندان‌تان، باید فضای مثبتی در خانه ایجاد کنید؛ مثلا از بحث جلوی بچه ها بپرهیزید یا رفتارهای محبت‌آمیزتان را افزایش دهید.

با کاهش محتوای خشن مثل بازی ها یا فیلم های نیز می‌توانید کودکان را تشویق به الگوگیری از رفتارهای مثبت کنید.

کلام آخر

کتک زدن بچه دوم توسط بچه اول، یکی از چالش‌های رایج در بسیاری از خانواده‌های ایرانی است؛ اما با تربیت آگاهانه، آموزش مهارت‌های اجتماعی و ایجاد فضای عاطفی ایمن، می‌توان از تبدیل این رفتار به یک الگوی دائمی جلوگیری کرد. اگر دعواها تکراری و شدید شده‌اند، حتماً با یک روان‌شناس کودک مشورت کنید تا راهکارهای تخصصی و متناسب با شرایط خانواده‌تان ارائه دهد.